Stara synagoga w Turku
| Państwo | |
|---|---|
| Województwo | |
| Miejscowość | |
| Adres |
ulica Kolska 18 |
| Architekt |
Jan Janiszewski |
| Data budowy |
1833 |
| Data zburzenia |
27 września 1857 |
Stara synagoga w Turku – dawna synagoga w Turku, powstała w 1833 roku.
Historia
Synagoga mieściła się w budynku przy ówczesnej ulicy Kolskiej 18. Prawdopodobnie był to niewielki, parterowy dom z muru pruskiego[1]. W związku z dostosowywaniem budynku do pełnienia funkcji synagogi, w 1838 roku rozbudowano babiniec w formie galerii, przebudowa doprowadziła do uszkodzenia frontowej ściany budynku[1].
W 1841 roku gmina żydowska otrzymała pozwolenie na wzniesienie nowej ściany frontowej[1]. Prawdopodobnie projekt przebudowy został wykonany przez architekta powiatowego, Jana Janiszewskiego. Neoklasycystyczny projekt zakładał stworzenie klasycyzującej fasady podzielonej arkadami na osiem przęseł, oddzielonych od siebie półkolumnami w stylu rzymsko-doryckim[2]. Fasada miała być zwieńczona dekoracyjnym belkowaniem z tryglifowym i metopowym fryzem oraz gzymsem. W jednej ze skrajnych osi miała znaleźć się sień, w dodatkowej kondygnacji zaplanowano także babiniec[2]. Prace budowlane rozpoczęto w 1841 roku, wnoszczenie ściany frontowej zakończono w 1851 roku[2].
W związku z potrzebą wykonania kolejnych prac przy budynku, w 1851 roku wydano pozwolenie na prace przy północnej ścianie budynku. Rozpoczęcie budowy opóźniało się w związku z wybuchami epidemii cholery w 1852 i 1855 roku[2]. Na wrzesień 1857 roku zaplanowane było wyłonienie wykonawcy prac[2].
Zniszczenie synagogi
W piśmie urzędowym z września 1857 roku Jan Janiszewski poinformował, że gmina żydowska wyburzyła większość budynku, który uznano za za mały do pełnienia funkcji synagogi, pozostawiając jedynie ścianę frontową[3]. W związku z tym budowniczy powiatowy nakazał Żydom wstrzymać prace do czasu opracowania projektu budynku. Prace budowlane były jednak kontynuowane, a ich zakończneie planowano jeszcze przed końcem roku. Prowadzenie prac bez odpowiedniego zezwolenia, budowanie synagogi w sąsiedztwie kościoła parafialnego oraz niejasny status własnościowy samej posesji doprowadziły do oburzenia wśród katolickich mieszkańców miasta[3].
27 września 1857 roku w mieście doszło do zamieszek, podczas których częściowo zniszczono wybudowaną już do pierwszego piętra synagogę. Po zamieszkach budowa została wstrzymana do czasu wyjaśnienia sprawy oraz znalezienia nowej lokalizacji na wybudowanie synagogi[3]. Przez pewien czas rozważano dokończenie budynku, w związku z czym najprawdopodobniej w październiku 1857 roku powstał nowy projekt budynku[3]. Nowy projekt zakładał wzniesienie dwukondygnacyjnej budowli odwołującej się do stylu wczesnorenesansowego. Fasada ponownie miała być podzielona na osiem przęseł, z których skrajne miały być udekorowane ozdobnymi portalami. Lewy portal miał prowadzić do sieni, w prawym zaplanowano otwory okienne. W centralnej części miały zostań umieszczone okna, a całość miała być przykryta dwuspadowym dachem[4].
Na miejscu dawnej synagogi znajduje się kamienica[4].
Przypisy
- 1 2 3 Górzyński 2009 ↓, s. 205.
- 1 2 3 4 5 Górzyński 2009 ↓, s. 207.
- 1 2 3 4 Górzyński 2009 ↓, s. 208.
- 1 2 Górzyński 2009 ↓, s. 210.
Bibliografia
- Makary Górzyński, Zabytki miasta Turku i powiatu tureckiego, t. 1, Bibliotheca Turcoviana, Turek: Miejska i Powiatowa Biblioteka Publiczna im. Włodzimierza Pietrzaka, 2009 (nr 9), ISBN 978-83-925571-6-6 [dostęp 2025-03-12].