Stefan Pająk
 podporucznik lekarz | |
| Data i miejsce urodzenia |
2 września 1894 |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci |
między 20 a 22 kwietnia 1940 |
| Przebieg służby | |
| Lata służby |
1918–1940 |
| Siły zbrojne | |
| Jednostki | |
| Główne wojny i bitwy |
wojna polsko-bolszewicka |
| Późniejsza praca |
lekarz |
| Odznaczenia | |
_BAR.svg.png){kind=small}  | |
Stefan Pająk (ur. 2 września 1894 w Zwoleniu, zm. między 20 a 22 kwietnia[1] 1940 w Katyniu) – polski lekarz internista[2], podporucznik rezerwy Wojska Polskiego, kawaler Krzyża Walecznych, ofiara zbrodni katyńskiej.
Życiorys
Był synem Jana i Marii z Sieków[3]. Lekarz, absolwent Uniwersytetu Warszawskiego (1927)[3]. W Wojsku Polskim od 1918. Służył w 5 pułku ułanów, w 1920 w 3 dywizjonie artylerii konnej. Od 1921 w rezerwie. Ćwiczenia odbywał w 8 pułku strzelców konnych i w 16 pułku artylerii polowej. Jako podchorąży korpusu oficerów sanitarnych (grupa podlekarzy) został mianowany rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej 1 lipca 1925 podporucznikiem sanitarnym ze starszeństwem z dniem awansu i 22 lokatą[4]. Został wcielony do 8 batalionu sanitarnego[5]. Po uzyskaniu dyplomu lekarza (1925) został kierownikiem Ubezpieczalni Społecznej w Mirkowie. Wraz z żoną, również lekarzem, leczył mieszkańców Mirkowa, Porąbki i okolicznych wsi[6]. W 1934, jako oficer rezerwy posiadał przydział w rezerwie do Kadry zapasowej 8 Szpitala Okręgowego i pozostawał w ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Warszawa Miasto III. Pomimo tego, że dyplom lekarza otrzymał w 1925, nadal pozostawał w grupie podlekarzy korpusu oficerów sanitarnych[7]. W 1936 był lekarzem naczelnym Podobwodu nr 5 w Jeziornie Obwodu Leczniczego nr 5 (zamiejskiego) Ubezpieczalni Społecznej w Warszawie[8].
Podczas kampanii wrześniowej 1939 zmobilizowany. Otrzymał przydział do szpitala w Płocku. 5 września opuszcza Klarysew, by stawić się w jednostce[9]. Po agresji ZSRR na Polskę (17 września 1939) dostał się do niewoli sowieckiej. Według stanu z kwietnia 1940 był jeńcem obozu w Kozielsku[1]. Między 19 a 21 kwietnia 1940 przekazany do dyspozycji naczelnika Zarządu NKWD Obwodu Smoleńskiego[1] – lista wywózkowa 036/2 z 16 kwietnia 1940[1][3], pozycja 90, nr akt 2374[10]. Został zamordowany między 20 a 22 kwietnia 1940 w lesie katyńskim[1] przez funkcjonariuszy Obwodowego Zarządu NKWD w Smoleńsku oraz pracowników NKWD przybyłych z Moskwy na mocy decyzji Biura Politycznego KC WKP(b) z 5 marca 1940. Ofiary tej zbrodni grzebano w bezimiennych mogiłach zbiorowych, gdzie od 28 lipca 2000 mieści się oficjalnie Polski Cmentarz Wojenny w Katyniu[11][12]. W miejscu tym prowadzone były ekshumacje i prace archeologiczne[13][14]. W 1943 jego ciało zostało zidentyfikowane w toku ekshumacji nadzorowanych przez Niemców[15] pod numerem 3844[16][17][1][3][18] (raport dzienny z 2 czerwca 1943)[1]. Przy jego szczątkach znaleziono: pozwolenie na broń, kartę łowiecką, list oraz zaświadczenie[19][20][21]. Figuruje na liście Komisji Technicznej PCK pod numerem 03844[19]. Znajduje się na liście ofiar opublikowanej w Gońcu Krakowskim nr 190 oraz Nowym Kurierze Warszawskim nr 177.
Życie prywatne
Był żonaty z Jadwigą Łazewicz (ur. 1902), lekarzem położnikiem[22], miał syna[1]. Mieszkał we własnej willi w Klarysewie[6][1].
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Walecznych[3]
- Krzyż Kampanii Wrześniowej – pośmiertnie 1 stycznia 1986[23]
Upamiętnienie
5 października 2007 minister obrony narodowej Aleksander Szczygło mianował go pośmiertnie na stopień porucznika[24]. Awans został ogłoszony 10 listopada 2007[25] w Warszawie, w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”.
Jest jednym z kilkuset lekarzy pochowanych na Polskim Cmentarzu Wojennym w Katyniu i upamiętnia go tabliczka epitafijna nr 2718[26].
Zobacz też
Przypisy
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Убиты в Катыни 2015 ↓, s. 572.
- ↑ Jędrzej Tucholski, Mord w Katyniu, 1991, s. 185.
- 1 2 3 4 5 Księga Cmentarna Katynia 2000 ↓, s. 460.
- ↑ „Dziennik Personalny” (R.6, nr 104), Warszawa, 13 października 1925, s. 561.
- ↑ „Dziennik Personalny” (R.6, nr 133), Warszawa, 18 grudnia 1925, s. 726.
- 1 2 Witold Rawski, Jest w Konstancinie taki głaz ..., „Znad Jeziorki. Miniatury historyczne” (nr 9), Skolimów 2019, s. 3.
- ↑ Rocznik Oficerski Rezerw 1934 ↓, s. 229, 788.
- ↑ Konopka 1936 ↓, s. 303, 345, 1211.
- ↑ Konstancin w moich wspomnieniach - To już wojna [online], Stacja Południe, 26 marca 2018 [dostęp 2019-06-09] (pol.).
- ↑ J. Tucholski, op cit, s. 691.
- ↑ 20 lat temu otwarto Polski Cmentarz Wojenny w Katyniu - Redakcja Polska - polskieradio.pl [online], polskieradio.pl [dostęp 2025-01-18] (pol.).
- ↑ Księga Cmentarna Katynia 2000 ↓, s. LIII.
- ↑ Historia Zbrodni Katynskiej [online] [dostęp 2025-01-18] (pol.).
- ↑ Pierwsze ekshumacje w Katyniu. "Wszystko było przesiąknięte zapachem śmierci" - Historia [online], www.polskieradio.pl [dostęp 2025-01-18] (pol.).
- ↑ Instytut Pamięci Narodowej - Kraków, Niemcy w Katyniu w 1943 roku, „Instytut Pamięci Narodowej - Kraków” [dostęp 2025-01-18] [zarchiwizowane z adresu 2024-12-06] (pol.).
- ↑ Auswärtiges Amt, „Amtliches Material zum Massenmord von Katyn“, 1943, s. 266 [dostęp 2025-01-30] (niem.).
- ↑ Katyń według źródeł niemieckich – 1943 r.. stankiewicze.com. [dostęp 2025-01-30].
- ↑ Lista imienna zaginionych w ZSRR polskich jeńców wojennych z obozów Kozielsk - Ostaszków - Starobielsk, „Orzeł Biały. Polska walcząca o wolność.” (5 (343)), pbc.uw.edu.pl, 29 stycznia 1949, s. 4 [dostęp 2025-01-30] (pol.).
- 1 2 Mariusz Olczak (red.), Katyń. Listy ekshumacyjne i dokumenty Zarządu Głównego Polskiego Czerwonego Krzyża 1943–1944., koszalin.ap.gov.pl, s. 290, ISBN 83-89986-91-4 [dostęp 2025-01-30] (pol.).
- ↑ Listy katyńskie w zasobie Archiwum Państwowego w Lublinie – Archiwum Państwowe w Lublinie [online] [dostęp 2019-06-09] [zarchiwizowane z adresu 2019-04-07] (pol.).
- ↑ Lista imienna zaginionych w ZSRR polskich jeńców wojennych z obozów Kozielsk - Ostaszków - Starobielsk, „Orzeł Biały. Polska walcząca o wolność.” (5 (343)), pbc.uw.edu.pl, 29 stycznia 1949, s. 4 [dostęp 2025-01-30] (pol.).
- ↑ Konopka 1936 ↓, s. 345.
- ↑ Zarządzenie Ministra Spraw Wojskowych Nr 1/86 w sprawie nadania odznaki pamiątkowej „Krzyż Kampanii Wrześniowej 1939”. „Dziennik Ustaw RP”. 2, s. 30, 1986-04-10. Londyn: Minister Sprawiedliwości..
- ↑ Decyzja Nr 439/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 5 października 2007 w sprawie mianowania oficerów Wojska Polskiego zamordowanych w Katyniu, Charkowie i Twerze na kolejne stopnie oficerskie. Decyzja nie została ogłoszona w Dzienniku Urzędowym MON.
- ↑ Lista osób zamordowanych w Katyniu, Charkowie, Twerze i Miednoje mianowanych pośmiertnie na kolejne stopnie. [online], web.archive.org, s. 196 [dostęp 2025-01-30] [zarchiwizowane z adresu 2016-03-27] (pol.).
- ↑ Lekarze pochowani na cmentarzu w Katyniu [online], www.oil.org.pl [dostęp 2025-01-30] [zarchiwizowane z adresu 2017-08-06] (pol.).
Bibliografia
- Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2020-03-31].
- Rocznik Oficerski Rezerw 1934. Biuro Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych, 1934.
- Jan Kiński, Helena Malanowska, Urszula Olech, Wacław Ryżewski, Janina Snitko-Rzeszut, Teresa Żach: Katyń. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego. Marek Tarczyński (red.). Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2000. ISBN 83-905590-7-2.
- Stanisław Konopka: Rocznik Lekarski Rzeczypospolitej Polskiej na 1936 rok. Warszawa: Naczelna Izba Lekarska, 1936.
- Убиты в Катыни. Księga pamięci polskich jeńców wojennych – więźniów obozu NKWD w Kozielsku, rozstrzelanych decyzją Biura Politycznego Komitetu Centralnego Wszechzwiązkowej Komunistycznej Partii (b) z 5 marca 1940 roku. Лариса Еремина (red.). Moskwa: Stowarzyszenie Memoriał, 2015. ISBN 978-5-78700-123-5.
- Auswaertiges Amt – Amtliches Material Zum Massenmord Von Katyn, Berlin 1943.