Stożkówka mączysta
 Eksykat stożkówki mączystej | |
| Systematyka | |
| Domena | |
|---|---|
| Królestwo | |
| Typ | |
| Klasa | |
| Rząd | |
| Rodzina | |
| Rodzaj | |
| Gatunek |
stożkówka mączysta |
| Nazwa systematyczna | |
| Conocybe farinacea Watling Notes R. bot. Gdn Edinb. 25: 311 (1964) | |
Stożkówka mączysta (Conocybe farinacea Watling) – gatunek grzybów z rodziny gnojankowatych (Bolbitiaceae)[1].
Systematyka i nazewnictwo
Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Conocybe, Bolbitiaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].
Po raz pierwszy opisał ją w 1964 roku Roy Watling na odchodach konia[1]. Nazwę polską podaje internetowy atlas grzybów[2]. Epitet gatunkowy jest tłumaczeniem nazwy naukowej (łac. farina – mąka).
Morfologia
O średnicy 18–27 mm, wysokości 10–20 mm, stożkowato-dzwonkowaty do półkulistego. Początkowo owłosiony, potem nagi, w środku gładki lub lekko pomarszczony. Jest higrofaniczny; w stanie wilgotnym w środku rdzawobrązowy, ku brzegowi jaśniejszy, pomarańczowobrązowy, półprzezroczyście prążkowany do 3/4 promienia, po wyschnięciu blaknie do jasno pomarańczowobrązowego lub lekko szaropomarańczowego[3].
L = 28–33, l = 1–3, dość gęste, wycięte, segmentopodobne, początkowo żółtobrązowe, potem pomarańczowobrązowe. Ostrza nieco jaśniejsze i strzępiaste[3].
Wysokość 35–78 mm, grubość 2–4 mm, cylindryczny, u nasady lekko pogrubiony do półbulwiastego, do 7 mm grubości, nieukorzeniający się. Powierzchnia jasnopomarańczowa, początkowo owłosiony, lekko wzdłużnie prążkowana, później naga[3].
O podobnej barwie jak powierzchnia. Zapach słaby i niecharakterystyczny, ale po zmiażdżeniu lub przecięciu mączny. Smak silnie mączny[3].
- Cechy mikroskopowe
Zarodniki 12–17 × 7–10,5 μm, Q = 1,6–1,9, w widoku z przodu niespłaszczone lub słabo spłaszczone, elipsoidalno-podłużne do jajowato-podłużnych, w widoku z boku elipsoidalno-podłużne. Pory rostkowe na wierzchołku, duże, o szerokości 1,8–2,5 µm. Podstawki 20–29 × 12–14 μm, maczugowate, 4-sterygmowe. Brzeg blaszki sterylny. Cheilocystydy 18–25 × 6–10 μm, w kształcie kręgli, z elipsoidalną lub maczugowatą częścią podstawną, umiarkowanie długą szyjką (2,5–4,5 × 1,5–2 µm) i małą główką. Pileocystydy rzadkie, głównie nitkowate, o długości do 60 μm i średnicy 2,5–4,0 μm, często skręcone, bezbarwne lub z żółtą zawartością; sporadycznie z kilkoma główkowatymi cystydami, ok. 23 × 4,5 μm z szyjką p szerokośći 2,0 μm i główką 4,5 μm. Kaulocystydy nie mal kuliste i elipsoidalne, często w łańcuchach, 7–14 × 5–11 μm wymieszane z elementami maczugowatymi i butelkowatymi, 16–33 × 4,5–11 μm i rozproszonymi, cylindrycznymi włoskami 18–160 × 2–5,5 μm. Cystyd brak lub bardzo rzadkie. Skórka kapelusza zbudowana z komórek maczugowatych i kulistych, 20-47 × 10–20 μm często z jasnobrązową szypułką, przemieszanymi z rozproszonymi cystydami. Brak sprzążek[3].
- Gatunki podobne
Na pierwszy rzut oka stożkówkę mączystą można pomylić z częściej występującą na odchodach stożkówką owłosioną (Conocybe pubescens). Ten drugi gatunek różni się brakiem mącznego zapachu oraz większymi zarodnikami i częstym występowaniem kaulocystyd w kształcie kręgli[3].
Występowanie i siedlisko
Podano stanowiska stożkówki mączystej głównie w Europie, poza nią w jednym miejscu w Azji[4]. Brak go w opracowanej w 2003 roku przez Władysława Wojewodę „Krytycznej liście wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski”[5], ale podano jego stanowiska w późniejszych latach. W internetowym atlasie grzybów znajduje się na liście gatunków zagrożonych i wartych objęcia ochroną[2].
Saprotrof, grzyb koprofilny rozwijający się na odchodach koni[2].
Przypisy
- 1 2 3 Index Fungorum [online] [dostęp 2025-01-02] (ang.).
- 1 2 3 Stanowiska Conocybe farinacea w Polsce [online], grzyby.pl [dostęp 2025-01-02] (ang.).
- 1 2 3 4 5 6 Eef Arnolds, Anton Hausknech, Notulae ad floram agaricinam neerlandicam – XLI. Conocybe and Pholiotina, „Persoonia”, 18 (2), 2003, s. 239–252 [dostęp 2025-01-02].
- ↑ Występowanie Conocybe farinacea na świecie (mapa) [online], gbif/ [dostęp 2025-01-02] (ang.).
- ↑ Władysław Wojewoda, Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, s. 138, ISBN 83-89648-09-1.