Stożkówka sinostopka
 | |
| Systematyka | |
| Domena | |
|---|---|
| Królestwo | |
| Typ | |
| Klasa | |
| Rząd | |
| Rodzina | |
| Rodzaj | |
| Gatunek |
stożkówka sinostopka |
| Nazwa systematyczna | |
| Conocybula cyanopus (G.F. Atk.) T. Bau & H.B. Song Mycosphere 15(1): 1611 (2024) | |
| Zasięg | |
 | |
Stożkówka sinostopka (Conocybula cyanopus (G.F. Atk.) T. Bau & H.B. Song) – gatunek grzybów z rodziny gnojankowatych (Bolbitiaceae)[1].
Systematyka i nazewnictwo
Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Conocybula, Bolbitiaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].
Po raz pierwszy opisał go w 1918 roku George Francis Atkinson, nadając mu nazwę Galerula cyanopus. W 2024 roku po przeprowadzeniu badań filogenetycznych T. Bau i H.B. Song przenieśli go do nowo utworzonego rodzaju Conocybula[1]. Synonimy[2]:
- Conocybe cyanopus (G.F. Atk.) Kühner 1935
- Galerula cyanopus G.F. Atk. 1918
- Pholiotina cyanopus (G.F. Atk.) Singer 1950
Nazwę polską podaje internetowy atlas grzybów[3]. Jest niespójna z aktualną nazwą naukową[1].
Morfologia
O średnicy 9–22 mm, dzwonkowatowypukły, stożkowowypukły do płaskowypukłego. Jest higrofaniczny; w stanie wilgotnym rubinowy do czerwonawobrązowego, półprzezroczyście prążkowany do 3/5 promienia, po wyschnięciu pomarańczowobrązowy, ochrowożółty do bladoszaropomarańczowego, bez pozostałości osłony[4].
16–26, l = 1–3, wąsko przyrośnięte, średnio gęste, o szerokości do 2,5 mm, nieco brzuchate, początkowo jasnobrązowe, potem pomarańczowobrązowe do rdzawobrązowych. Ostrza delikatnienie biało kłaczkowate[4].
Wysokość 13–38 mm, grubość 0,8–2,1 mm, przy podstawie grubszy (do 3,8 mm), cylindryczny, prosty, ale częściej nieregularnie wygięty. Powierzchnia początkowo biała lub szarawobiała, potem często u nasady z niebieskawoszarym odcieniem, czasami po zgnieceniu ma niebieskawy kolor (przynajmniej po pewnym czasie). Jest na całej długości białawo wzdłużnie włókniście prążkowany, owłosione, na wierzchołku oprószony[4].
W kapeluszu jasnobrązowy, w trzonie białawy, bez zapachu lub z lekko kwaskowatym zapachem[4].
Rdzawobrązowy[4].
- Cechy mikroskopowe
Zarodniki 6,5–11 × 4,8–5,8 µm, eliptyczne lub lekko asymetryczne, cienkościenne, gładkie, z porami rostkowymi, nieamyloidalne. Podstawki czterozarodnikowe, maczugowate, 18,3–25,9×7,3–8,8 µm. Ceilocystydy szkliste, cienkościenne, 14,6–38,7 × 6,6–14,6 μm. Pleurocystyd brak[5].
- Gatunki podobne
Głównymi charakterystycznymi cechami Conocybula cyanopus są brązowy, prążkowany kapelusz i biały trzon, którego barwa u nasady zmienia się w szaroniebieską po uciśnięciu (pewna cecha umożliwiająca rozpoznanie tego gatunku w terenie)[4].
Występowanie i siedlisko
Podano nieliczne stanowiska stożkówki sinostopki w Ameryce Północnej, Europie i azjatyckich terenach Federacji Rosyjskiej[6]. Brak go w opracowanej w 2003 roku przez Władysława Wojewodę „Krytycznej liście wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski”[7], ale podano jego stanowiska w późniejszych latach. W internetowym atlasie grzybów znajduje się na liście gatunków zagrożonych i wartych objęcia ochroną[3].
Naziemny grzyb saprotroficzny rosnący w lasach na ziemi zmieszanej z resztkami drewna[3].
Własności psychoaktywne
Jest grzybem psychoaktywnym. Głównymi czynnymi związkami o działaniu halucynogennym są psylocybina, psylocyna i baeocystyna, zawiera także niewielkie ilości norbaeocystyny i aeruginascyny[4].
Przypisy
- 1 2 3 4 Index Fungorum [online] [dostęp 2025-01-01] (ang.).
- ↑ Species Fungorum [online] [dostęp 2025-01-01] (ang.).
- 1 2 3 Pholiotina cyanopus (stożkówka sinostopka) [online], grzyby.pl [dostęp 2025-01-01] (pol.).
- 1 2 3 4 5 6 7 Marek Halama i inni, Pholiotina cyanopus, a rare fungus producing psychoactive tryptamines, „Open Life Sciences”, 1- (1), 2014, s. 40–51, DOI: 10.1515/biol-2015-0005.
- ↑ J.F. Ammirati, J.A. Traquair, P.A. Horgen, Poisonous Mushrooms of the Northern United States and Canada, University of Minnesota Press, 1985, s. 187–396, ISBN 0-8166-1407-5.
- ↑ Występowanie Conocybula cyanopus na świecie (mapa) [online], gbif/ [dostęp 2025-01-01] (ang.).
- ↑ Władysław Wojewoda, Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, s. 135–144, ISBN 83-89648-09-1.