Synagoga w Wielowsi

Synagoga w Wielowsi
Zabytek: nr rej. A/441/15 z 23 lutego 2015[1]
Ilustracja
Państwo

 Polska

Miejscowość

Wielowieś

Budulec

murowana

Data budowy

1763–1771

Data likwidacji

1938

Tradycja

reformowana

Obecnie

magazyn zbożowy

Położenie na mapie gminy Wielowieś
Mapa konturowa gminy Wielowieś, po prawej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Synagoga w Wielowsi”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się punkt z opisem „Synagoga w Wielowsi”
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa konturowa województwa śląskiego, blisko centrum na lewo u góry znajduje się punkt z opisem „Synagoga w Wielowsi”
Położenie na mapie powiatu gliwickiego
Mapa konturowa powiatu gliwickiego, u góry znajduje się punkt z opisem „Synagoga w Wielowsi”
Ziemia50°30′32″N 18°36′50″E/50,509000 18,614000

Synagoga w Wielowsi – synagoga z 1771 roku w Wielowsi przy ulicy Gminnej w powiecie gliwickim, wpisana do rejestru zabytków nieruchomych województwa śląskiego

Jest najstarszym zachowanym żydowskim domem modlitwy na Górnym Śląsku[2]. Dawniej uważana była za najokazalszą synagogę we wschodnich Niemczech[3].

Historia

Synagoga została zbudowana w latach 1763–1771 ze składek wielowiejskich Żydów, którzy wyemigrowali za granicę. Pierwszy zapis na jej temat pochodzi z 1763 roku, kiedy to Salomon Bloch z Londynu przysłał list do Hirscha Blocha z Wielowsi, w którym pisał o planowanej budowie owej synagogi w tym samym roku[3]. Stanęła na miejscu starszej, drewnianej synagogi. Podczas nocy kryształowej z 9 na 10 listopada 1938 roku, bojówki hitlerowskie zdemolowały i następnie podpaliły budynek synagogi[4]. Częściowemu zniszczeniu uległo wnętrze oraz dach[3].

Synagoga jednakże została wcześniej zakupiona przez chrześcijańskiego mieszkańca Wielowsi, Franza Bialka. Zagroził on stacjonującym esesmanom, że jeśli nie ugaszą pożaru to poda ich do sądu o zniszczenie mienia prywatnego[4]. Pożar został wkrótce ugaszony, ale synagoga nie została już otwarta dla wiernych, mimo iż większość sprzętu wewnątrz ocalała. Na polecenie władz z budynku usunięto wszelkie symbole judaistyczne oraz wyburzono wieżę nakrytą kopułą[4]. Do Berlina wysłano meldunek, że synagoga została zniszczona[4].

Po zakończeniu II wojny światowej synagoga została gruntownie przebudowana na magazyn zboża Gminnej Spółdzielni[3] i taką funkcję pełni do dnia dzisiejszego.

Architektura

Murowany budynek synagogi wzniesiono na planie prostokąta. W zachodniej części znajduje się przedsionek, z babińcem u góry. We wschodniej części znajduje się główna sala modlitewna. Po powojennych przebudowach znacznie zniekształcono zewnętrzny wystrój budynku. Można dostrzec zarysy zamurowanych, półokrągle zakończonych okien.

Zachował się zabytkowy parochet z 1783 roku. Po zakończeniu II wojny światowej znajdował się w rękach prywatnych. Od 1977 roku znajduje się w zbiorach Muzeum Żydowskiego Instytutu Historycznego.

Przypisy

  1. ↑ Rejestr zabytków nieruchomych – województwo śląskie [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 31 stycznia 2025, s. 66 [dostęp 2021-03-21].
  2. ↑ Wielowieś na stronie kirkuty.xt.pl
  3. 1 2 3 4 Żydowska przeszłość na stronie parafia-wielowies.pl
  4. 1 2 3 4 Synowie Izraela w Tworogu. montes.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-10-20)]. na stronie montes.pl

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.