Szynszyloszczur

Szynszyloszczur
	Abrocoma
	G.R. Waterhouse, 1837
	; Szynszyloszczur stokowy (A. bennettii) na ilustracji z 1836 roku
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ssaki
Podgromada	żyworodne
Infragromada	łożyskowce
Rząd	gryzonie
Podrząd	jeżozwierzowce
Infrarząd	jeżozwierzokształtne
Nadrodzina	Octodontoidea
Rodzina	szynszyloszczurowate
Rodzaj	szynszyloszczur
	Typ nomenklatoryczny
	Abrocoma bennettii G.R. Waterhouse, 1837
Synonimy
	Habrocoma J.A. Wagner, 1842;
	Habrocoma J.A. Wagner, 1842;
Gatunki
	6 gatunków – zobacz opis w tekście
	6 gatunków – zobacz opis w tekście

Szynszyloszczur^[3] (Abrocoma) – rodzaj ssaków z rodziny szynszyloszczurowatych (Abrocomidae).

Rozmieszczenie geograficzne

Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Ameryce Południowej (Peru, Boliwia, Chile i Argentyna)^[4]^[5]^[6].

Morfologia

Długość ciała (bez ogona) 157–233 mm, długość ogona 50–178 mm, długość tylnej stopy 23–40 mm, długość ucha 22–35 mm; masa ciała 90–307 g^[5]^[7].

Systematyka

Rodzaj zdefiniował w 1837 roku angielski przyrodnik George Robert Waterhouse w artykule zatytułowanym Cechy dwóch nowych rodzajów gryzoni (Reithrodon i Abrocoma) z kolekcji pana Darwina, opublikowanym w czasopiśmie „Proceedings of the Zoological Society of London”^[1]. Waterhouse wymienił dwa gatunki – Abrocoma Bennettii Waterhouse, 1837 i Abrocoma Cuvieri Waterhouse, 1837 (= Abrocoma bennettii Waterhouse, 1837) – z których gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie)^[8] Abrocoma Bennettii Waterhouse, 1837 (szynszyloszczur stokowy).

Etymologia

Abrocoma (Habrocoma): gr. ἁβρος habros ‘miękki, delikatny’; κομη komē ‘włosy’^[9].

Podział systematyczny

Do rodzaju należą następujące gatunki^[10]^[3]:

Gatunek	Autor i rok opisu	Nazwa zwyczajowa^[3]	Podgatunki^[5]^[4]^[7]	Rozmieszczenie geograficzne^[5]^[4]^[7]	Podstawowe wymiary^[5]^[7]^[b]	Status IUCN^[11]
Abrocoma boliviensis	Glanz & S. Anderson, 1990	szynszyloszczur boliwijski	gatunek monotypowy	endemit Boliwii: Comarapa (Santa Cruz; zakres wysokości: 1815–2500 m n.p.m.	DC: 17–18 cm DO: 13,2–15 cm MC: brak danych	CR
Abrocoma bennettii	G.R. Waterhouse, 1837	szynszyloszczur stokowy	2 podgatunki	endemit Chile: Antofagasta na południe do O’Higgins; zakres wysokości: 0–2000 m n.p.m.	DC: 17–23 cm DO: 13–18 cm MC: 150–307 g	LC
Abrocoma cinerea	O. Thomas, 1919	szynszyloszczur szary	gatunek monotypowy	Peru (na południe od Arequipa), południowo-zachodnia Boliwia, północno-zachodnia Argentyna (na południe do La Rioja) i Chile (na południe do Antofagasta); zakres wysokości: 3700–5000 m n.p.m.	DC: 15,7–19,6 cm DO: 5–11,7 cm MC: 90–105 g	LC
Abrocoma budini	O. Thomas, 1920	szynszyloszczur samotny	gatunek monotypowy	endemit Argentyny: na południe do końca Sierra de Ambato (Catamarca); zakres wysokości: około 3000 m n.p.m.	DC: 19,7–20 cm DO: 13–14,4 cm MC: brak danych	DD
Abrocoma shistacea	O. Thomas, 1921	szynszyloszczur łupkowaty	gatunek monotypowy	endemit Argentyny: Sierra del Tontal (San Juan) i Sierra de Uspallata (Mendoza); zakres wysokości: 1880–2885 m n.p.m.	DC: 16–19,6 cm DO: 9,6–16,4 cm MC: 141–180 g	LC
Abrocoma vaccarum	O. Thomas, 1921	szynszyloszczur tajemniczy	gatunek monotypowy	endemit Argentyny: znany z Puenta de Vacas (Mendoza); zakres wysokości: około 3000 m n.p.m.	DC: 16,5–19,1 cm DO: około 9,4 cm MC: brak danych	DD

Kategorie IUCN: LC – gatunek najmniejszej troski, CR – gatunek krytycznie zagrożony, DD – gatunki o nieokreślonym stopniu zagrożenia.

Do rodzaju Abrocoma był jeszcze zaliczany jeszcze jeden gatunek określany jako Abrocoma oblativa, ale wraz z odkryciami Emmons^[12] w 1999 nowego gatunku Cuscomys ashaninka (obecnie oznaczany jako kuskoszczur szary), został wraz z nim wydzielony do nowego rodzaju – kuskoszczur (Cuscomys) i określony jako kuskoszczur inkaski (Cuscomys oblativa).

Uwagi

↑ Nieuzasadniona poprawka Abrocoma G.R. Waterhouse, 1837.
↑ DC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała

Przypisy

1 2 G.R. Waterhouse. Characters of Two New Genera of Rodentia (Reithrodon and Abrocoma), from Mr. Darwin’s Collection. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 5, s. 30, 1837. (ang.).
↑ J.A. Wagner. Beschreibung einiger neuer oder minder bekannter Nager. „Archiv für Naturgeschichte”. 8 (1), s. 5, 1842. (niem.).
1 2 3 Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 293. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
1 2 3 C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 558. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).
1 2 3 4 5 L. Emmons: Family Abrocomidae (Inca Rats and Chinchilla Rats). W: D.E. Wilson, T.E. Lacher, Jr & R.A. Mittermeier (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 6: Lagomorphs and Rodents I. Barcelona: Lynx Edicions, 2016, s. 495–497. ISBN 978-84-941892-3-4. (ang.).
↑ D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Abrocoma. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2019-10-05].
1 2 3 4 Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 359. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).
↑ G.H.H. Tate. The taxonomy of the genera of neotropical hystricoid rodents. „Bulletin of the American Museum of Natural History”. 58 (5), s. 384, 1935. (ang.).
↑ T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 71, 1904. (ang.).
↑ C.J. Burgin, J.S. Zijlstra, M.A. Becker, H. Handika, J.M. Alston, J. Widness, S. Liphardt, D.G. Huckaby & N.S. Upham: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.1) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2025-04-15]. (ang.).
↑ Taxonomy: Abrocoma – Genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2025-05-10]. (ang.).
↑ L. Emmons. A new genus and species of abrocomid rodent from Peru (Rodentia: Abrocomidae).. „American Museum Novitates”. 3279, s. 1-14, 1999. America Museum of Natural History. (ang.).

[2] Nieuzasadniona poprawka Abrocoma G.R. Waterhouse, 1837.

[12] DC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała

[Waterhouse-1] 1 2 G.R. Waterhouse. Characters of Two New Genera of Rodentia (Reithrodon and Abrocoma), from Mr. Darwin’s Collection. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 5, s. 30, 1837. (ang.).

[Wagner-3] J.A. Wagner. Beschreibung einiger neuer oder minder bekannter Nager. „Archiv für Naturgeschichte”. 8 (1), s. 5, 1842. (niem.).

[Cichocki&inni-4] 1 2 3 Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 293. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).

[Burgin&inni-5] 1 2 3 C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 558. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).

[Emmons2016-6] 1 2 3 4 5 L. Emmons: Family Abrocomidae (Inca Rats and Chinchilla Rats). W: D.E. Wilson, T.E. Lacher, Jr & R.A. Mittermeier (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 6: Lagomorphs and Rodents I. Barcelona: Lynx Edicions, 2016, s. 495–497. ISBN 978-84-941892-3-4. (ang.).

[Wilson&Reeder-7] D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Abrocoma. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2019-10-05].

[amw-8] 1 2 3 4 Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 359. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).

[tate-9] G.H.H. Tate. The taxonomy of the genera of neotropical hystricoid rodents. „Bulletin of the American Museum of Natural History”. 58 (5), s. 384, 1935. (ang.).

[Palmer-10] T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 71, 1904. (ang.).

[mdd-11] C.J. Burgin, J.S. Zijlstra, M.A. Becker, H. Handika, J.M. Alston, J. Widness, S. Liphardt, D.G. Huckaby & N.S. Upham: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.1) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2025-04-15]. (ang.).

[13] Taxonomy: Abrocoma – Genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2025-05-10]. (ang.).

[Emmons1999-14] L. Emmons. A new genus and species of abrocomid rodent from Peru (Rodentia: Abrocomidae).. „American Museum Novitates”. 3279, s. 1-14, 1999. America Museum of Natural History. (ang.).

[1]

[a]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[b]

[11]

[12]