Tradycja wyplatania palm wielkanocnych na Wileńszczyźnie

Tradycja wyplatania palm wielkanocnych na Wileńszczyźnie – litewskie tradycyjne rzemiosło związane z tworzeniem specyficznego rodzaju palm na Niedziele Palmową.

Tradycja ta rozwijała się i była przekazywana z pokolenia na pokolenie we wsiach położonych na północny zachód od Wilna. Pierwsze wzmianki o palmach wileńskich pochodzą z XIX wieku - obrazów Kanutego Rusieckiego i opisów Oskara Kolberga. Początkowo palmy wileńskie, tak jak w rejonie Suwałk i Grodna były papierowe, jednak z czasem w miejsce kwiatów papierowych zaczęto umieszczać kwiaty suszone, które z czasem całkowicie wyparły te pierwsze, prowadząc do znanego dziś wyglądu palm wileńskich. Kluczową rolę w rozpowszechnianiu się palm wileńskich odegrał Ferdynand Ruszczyc. Według niektórych wersji sam miał projektować palmy i zainspirować litewskie twórczynie swoimi metodami farbowania kwiatów i splatania ich w wałeczkowy kształt, a według innych miał jedynie odegrać ważną rolę w rozpowszechnianiu oryginalnych wileńskich palm^[1][2].

Moda na kolorowe palmy wileńskie nastała wraz z początkiem XX wieku. W okresie międzywojnia palmy cieszyły się dużą popularnością - nie tylko w Polsce, ale również np. we Francji, do której eksportowano je w dużych ilościach. Palmy wileńskie można było nabyć podczas Niedzieli Palmowej przed wileńskimi kościołami oraz w czasie jarmarku Kaziuki^[3].

W 2013 roku palma wileńska została podarowana przez prezydent Litwy Dalię Grybauskaite papieżowi Franciszkowi z okazji początku jego pontyfikatu. Palmy wileńskie były częścią litewskiej wystawy na Expo 2015. W 2019 roku tradycja wyplatania palm wileńskich została wpisana na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego Litwy^[4]. W 2025 roku, po kilku latach starań, Litwa złożyła wniosek o wpis palm wileńskich na Listę reprezentatywną niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości UNESCO^[5].

Na Litwie funkcjonuje Towarzystwo Palmiarek Wileńszczyzny^[6]. Zwyczaj wicia palm wileńskich rozpowszechniony jest zarówno wśród Litwinów, jak i wśród mieszkających na Litwie Polaków. Tradycyjnymi ośrodkami wicia palm wileńskich są m.in. Krawczuny, Nowosiołki, Ciechanowiszki, Wilkiszki, Bujdziwiszki, Suderwa czy Sałaty^[7].

Tworzenie palm wielkanocnych to długi i skomplikowany proces. W okresie przygotowawczym należy zebrać, ususzyć i zafarbować kwiaty, które wykorzysta się przy tworzeniu palmy. Obecnie wije się palmy różnej długości - rekordowa mierzyła około sześciu metrów^[6]. Tradycyjne palmy mają około 30 cm i składają się z gałęzi wierzby lub leszczyny, wokół której znajdują się wałeczki z suszonych i farbowanych kwiatów kocanki, krwawnika, tymotki, wiekuistki itp.; całość zakończona jest wiechą szarej trawy mietlicy. Poza tym stosuje się również chmiel, wrotycz, dziurawiec czy kłosy zbóż i owsa^[7]. Współcześnie powstają również palmy składające się z innych roślin i wzorów^[3].