Yalitza Aparicio

Yalitza Aparicio

Yalitza Aparicio Martínez

Data i miejsce urodzenia	11 grudnia 1993 Tlaxiaco, Oaxaca, Meksyk
Lata aktywności	2018–obecnie

Yalitza Aparicio Martínez (ur. 11 grudnia 1993) – meksykańska aktorka filmowa i telewizyjna^[1]. Jej debiutem filmowym była rola Cleo w dramacie Roma Alfonsa Cuaróna z 2018 roku, za którą otrzymała nominację do Oscara w kategorii najlepsza aktorka^[2]. Aparicio była pierwszą rdzenną Amerykanką nominowaną do tej nagrody. W 2019 roku magazyn Time umieścił ją na liście 100 najbardziej wpływowych osób na świecie. W tym samym roku została również mianowana Ambasadorem Dobrej Woli UNESCO na rzecz Ludności Rdzennej^[3][4].

Yalitza Aparicio Martínez urodziła się 11 grudnia 1993^[5] w Tlaxiaco, w meksykańskim stanie Oaxaca^[6]. Jej rodzice są pochodzenia rdzennego: ojciec jest Mistekiem, a matka pochodzi z grupy etnicznej Triqui^[7][8]. Nie mówiła jednak biegle językiem misteckim i musiała się go nauczyć na potrzeby roli w filmie „Roma”^[9][10]. Aparicio była wychowywana przez samotną matkę, która pracowała jako pokojówka^[11]. Nie ma formalnego wykształcenia aktorskiego. Zdobyła dyplom z edukacji przedszkolnej oraz dyplom z edukacji wczesnoszkolnej, pracowała w szkole^[10][12]. Swoją pierwszą rolę aktorską zdobyła tuż przed uzyskaniem kwalifikacji nauczycielskich.

Aparicio zadebiutowała jako aktorka w filmie dramatycznym Roma, napisanym i wyreżyserowanym przez Alfonso Cuaróna. Film miał premierę w listopadzie 2018 roku. Aparicio zebrała pochwały krytyków, a Peter Bradshaw z The Guardian stwierdził, że „wnosi do roli coś łagodnego, delikatnego, stoickiego i bezinteresownego. Jest klejnotem tego wybitnego filmu”^[13]. Za swoją rolę została nominowana do Oscara w kategorii najlepsza aktorka, stając się pierwszą rdzenną Amerykanką nominowaną do Oscara w tej kategorii.

Zdjęcie Aparicio znalazło się na okładce Vogue México w styczniu 2019 r.^[14] Pojawiła się także na okładce wydania „Hollywood Issue” magazynu „Vanity Fair” z 2019 r. Została uznana przez BBC za jedną ze 100 kobiet 2019 roku^[15]. W 2020 roku Aparicio została zaproszona do członkostwa w Akademii Sztuki i Wiedzy Filmowej^[16]. W 2021 roku Aparicio wystąpiła w piosence América Vibra u boku Natiruts i Ziggy’ego Marleya^[17]. W 2022 roku Aparicio pojawiła się w meksykańskim horrorze Presencias. W tym samym roku zagrała rolę Moon w czterech odcinkach drugiej serii amerykańskiego serialu komediowego Los Espookys oraz zagrała główną rolę w trzecim odcinku meksykańskiego serialu Mujeres asesinas. W 2023 roku zagrała u boku Mema Villegasa i Pierre’a Louisa w komedii „Usidlić lekarza” dostępnej na Netfliksie^[18].