Złoto rodzime
 Złoto rodzime z kopalni Eagle Nest z Kalifornii | |
| Właściwości chemiczne i fizyczne | |
| Skład chemiczny |
Au[1] |
|---|---|
| Twardość w skali Mohsa |
2,5–3[1] |
| Przełam | |
| Łupliwość |
brak[1] |
| Pokrój kryształu |
sześcienny, ośmiościenny, płytkowy, blaszkowy |
| Układ krystalograficzny | |
| Topliwość |
1063℃[2] |
| Właściwości mechaniczne |
kowalny, giętki, strugalny, kowalny[1] |
| Gęstość |
15,5–19,3 g/cm3[1] |
| Właściwości optyczne | |
| Barwa |
złocistożółta, żółtobiała[1], jasnożółta, pomarańczowa, czerwono-biała[2] |
| Rysa |
żółta, połyskliwa[1] |
| Połysk | |
Złoto rodzime – rzadki minerał z gromady pierwiastków rodzimych[1].
Nazwa pochodzi od sanskryckiego słowa, który oznacza nazwę tego metalu oraz od łacińskiego aurora, oznaczającego jutrzenka lub zorza polarna[1].
Właściwości
Rzadko tworzy kryształy o pokroju sześcianów, ośmiościanów lub dwunastościanów rombowych[3]. Czasami wykazuje pokrój płytkowy, blaszkowy, a także słupkowy, prętowy igiełkowy bądź włoskowy. Zwykle obserwuje się jego skupienia o budowie zbitej, ziarnistej, włóknistej, drzewiastej, pierzastej, blaszkowej, łuskowej, kulistej, szkieletowej lub skorupowej[1]. Tworzy też dendryty, druty, nieforemne wrostki (wpryśnięcia), impregnacje i naloty. Często spotykany jako ziarna (detrytyczne) oraz drobny pył tzw. złota mąka. Niekiedy tworzy nieregularne grudki, a także bryłki zwane samorodkami. Jest izostrukturalne ze srebrem i miedzią rodzimą[1]. Jest minerałem nieprzezroczystym, bardzo plastycznym, stanowiącym dobry przewodnik zarówno ciepła, jak i elektryczności. Wyjątkowo odporne na czynniki zewnętrzne w tym np. na oddziaływanie innych związków chemicznych[1]. Spotykany w formie bliźniaków[4]. Nierozpuszczalne w kwasach. Rozpuszcza się w rtęci i roztworach cyjanków oraz polisiarczków[4].
Odmiany
Często zawiera domieszki innych metalów. Tworzy kryształy mieszane ze srebrem (elektrum)[4], rtęcią (amalgamat złota), miedzią (cuproaudryt), palladem (porpezyt), rodonem (rhodyt), itrem (irauryt), platyną (złoto platynowe) oraz bizmutem (maldonit); także z tellurem, selenem i antymonem[1].
Występowanie
Tworzy dwa podstawowe typy złóż: pierwotne i wtórne[1]. Występuje w hydrotermalnych żyłach kwarcowych, wysoko- i średniotemperaturowych, siarczkowych w aluwiach rzecznych[3]. Spotykane także w piaskowcach i zlepieńcach[1]. Może powstawać w skałach osadowych (np. wapienie czy czarne łupki)[4]. Współwystępuje najczęściej z kwarcem, arsenopirytem, pirytem, pirotynem, barytem, galeną, sfalerytem, tellurkami, turmalinem i fluorytem[3][1].
Miejsce występowania
_(Pennsylvania_Mountain%252C_Alma_Mining_District%252C_Park_County%252C_Colorado%252C_USA)_3_(17062522022).jpg)
Występuje przede wszystkim w RPA, Kanadzie, USA (Kalifornia, Dakota Południowa, Nevada, Kolorado), Australii, Rosji, Brazylii, Rumunii czy Chin. Znane także m.in. z Egiptu, Kolumbii czy Niemiec[1][4]. W Polsce znane głównie z Dolnego Śląsku, przede wszystkim utworów aluwialnych dorzecza Izery, Kwisy i Bobru. Największe koncentracje występują w rejonie Złotoryi, Legnicy, Hali Izerskiej, Karpacza, Jeleniej Góry czy Szklarskiej Poręby. W obrębie Dolnego Śląska spotykane się także w żyłach kruszcowych i kwarcowych, tworząc zazwyczaj domieszki w różnych minerałach kruszcowych (np. chalkopiryt czy galena) znane są głównie ze Złotego Stoku, Radzimowic czy Kletna. Występuje także w górach Świętokrzyskich (Miedzianka) i Tatrach[1][5].
Przypisy
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 Jerzy Żaba: Ilustrowana encyklopedia skał i minerałów. Wydawnictwa Videograf SA, 2024, s. 497-498. ISBN 978-83-8293-231-7.
- 1 2 3 4 Gold(native).
- 1 2 3 4 5 Rupert Hochleitner: Minerały, kamienie szlachetne skały. Multico Oficyna Wydawnicza, 2022, s. 46. ISBN 978-83-7073-816-7.
- 1 2 3 4 5 Jan Parafiniuk: Atlas Minerałów. Multico Oficyna Wydawnicza, 2019, s. 51-52. ISBN 978-83-7073-845-7.
- ↑ Eligiusz Szełęg: Minerały i skały Polski. Multico Oficyna Wydawnicza, 2023, s. 22. ISBN 978-83-7073-816-7.