Zamek w Łabiszynie
 Plan Wyspy Parkowej w Łabiszynie, na której wznosił się zamek | |
| Państwo | |
|---|---|
| Miejscowość | |
| Adres |
ul. Parkowa 1 |
| Typ budynku | |
| Rozpoczęcie budowy |
2. poł. XIV wieku |
Położenie na mapie Polski  | |
 52°57′04,4″N 17°55′19,1″E/52,951222 17,921972 | |
Zamek w Łabiszynie – nieistniejący zamek rycerski z XIV wieku w Łabiszynie na Kujawach, w województwie kujawsko-pomorskim.
W XIII wieku w Łabiszynie istniał gród obronny, wzmiankowany w 1247 roku jako castrum Labisin. W roku 1376 Wojciech z Kościelca i Łabiszyna, wojewoda brzeskokujawski, wzniósł na miejscu dawnej siedziby rodowej murowany z cegły obiekt obronny[1]. Całe założenie położone było na wyspie na Noteci, zwanej obecnie Wyspą Parkową[1]. Zamek wzmiankowano jako castrum Labischin w 1383 roku podczas wojny domowej Grzymalitów z Nałęczami, gdy: w okresie bezkrólewia, po śmierci Ludwika Węgierskiego, zbrojne oddziały wojewody Wojciecha z zamku w Łabiszynie organizowały wyprawy łupieżcze na dobra Nałęczów, w okolice Gniezna, Kłecka, Zwanowa, Znina, Kiszkowa, Wronek, Szamotuł, Buku, Grodziska i Powidza[2]. Nieznane jest rozplanowanie i wygląd zamku z tego okresu[3]. Zapewne przynajmniej jeden z budynków byt jednotraktowy, wzniesiono go na rzucie wydłużonego prostokąta i posiadał sklepione kolebkowo piwnice. Być może pozostała zabudowa wewnętrzna była drewniana. Po Wojciechu z Łabiszyna właścicielem zamku był jego syn Maciej Kościelec z Łabiszyna. W listopadzie 1410 roku na zamku nocował król Władysław Jagiełło z dworem i doradcami[4].
W 1649 roku Łabiszyn został sprzedany Krzysztofowi Gembickiemu herbu Nałęcz, kasztelanowi gnieźnieńskiemu. Po zmarłym Krzysztofie majątek odziedziczył w 1659 roku jego syn Andrzej. Następnie około 1676 roku dobra łabiszyńskie z zamkiem odkupił stryjeczny brat Andrzeja, kasztelan łęczycki, późniejszy starosta dybowski - Paweł Gembicki[5]. Z powodu braku poważnych badań nieznane są późniejsze dzieje i przekształcenia zamku. Wg tradycji w 1709 lub 1710 roku tutejszy dziedzic Maciej Gembicki, przeciwnik Augusta II Mocnego, zginął podczas obrony zamku przed wojskami saskimi[6].
W drugiej połowie XVIII lub wg innych źródeł w pierwszej połowie XIX w. na miejscu bądź w bezpośrednim pobliżu dawnej siedziby obronnej wzniesiono nowy dwór.
W 2002 roku przeprowadzono w miejscu zamku niewielkie badania archeologiczne[1].
Przypisy
- 1 2 3 Tamara Zajączkowska, Aneta Trzcińska-Kałużna, Gotycki zamek w Łabiszynie. Historia ukryta w ziemi [w:] Materiały do Dziejów Kultury i Sztuki Bydgoszczy i Regionu, Tom 8, 2003, s. 144 - 154.
- ↑ A. Szweda, Stronnictwo starosty Domarata z Pierzchna w czasie wojny domowej w Wielkopolsce [w:] Książęta, urzędnicy, złoczyńcy ("Gdańskie Studia z Dziejów Średniowiecza", 6), Gdańsk 1999, s. 213-234.
- ↑ Leszek Kajzer i inni, Leksykon zamków w Polsce, Wydanie II, Warszawa: Wydawnictwo Arkady, 2022, ISBN 978-83-213-5213-8 [dostęp 2025-02-12].
- ↑ A. Gąsiorowski, Itinerarium króla Władysława Jagiełły (1386-1434), Warszawa 1972, s. 41-109.
- ↑ Ks. I. Polkowski, Historya majętności łabiszyńskiej od roku 1376-1876, Poznań 1876, s. 13-15
- ↑ R. Nowicki, Skórzewscy właściciele dóbr łabiszyńskich. Rola w życiu społeczno--politycznym wielkopolskiego ziemiaństwa, Toruń 2002, s.31
Bibliografia
- Tamara Zajączkowska, Aneta Trzcińska-Kałużna, Gotycki zamek w Łabiszynie. Historia ukryta w ziemi [w:] Materiały do Dziejów Kultury i Sztuki Bydgoszczy i Regionu, Tom 8, 2003, s. 144 - 154.
- Leszek Kajzer, Stanisław Kołodziejski, Jan Salm, Leksykon zamków w Polsce, Wydawnictwo Arkady, Warszawa 2022, ISBN 9788321352138.