Zamek w Opatówku

Zamek w Opatówku – nieistniejący zamek nad rzeką Cienią w Opatówku w południowej Wielkopolsce, zbudowany w 2. połowie XIV wieku przez arcybiskupa gnieźnieńskiego Jarosława Bogorię Skotnickiego[1].

Pałac generała Józefa Zajączka zbudowany po 1807 roku z wykorzystaniem murów zamku

Zamek, ulokowany w centrum majątków ziemskich arcybiskupów gnieźnieńskich, nie zachował się do naszych czasów. Jak wynika z relacji Janka z Czarnkowa, zamek wzniesiony został przez Jarosława Bogorię Skotnickiego.

Miejscowość otrzymała prawa miejskie w 1338, a zamek powstał prawdopodobnie w późnym okresie rządów arcybiskupa Jarosława Skotnickiego, może w latach 60. XIV w. Za arcybiskupa Janusza Suchywilka zarząd nad zamkiem otrzymali jego bratankowie, którzy po jego śmierci nie chcieli dobrowolnie zwrócić go kapitule gnieźnieńskiej[2]. Na początku XVI w. zamek rozbudował arcybiskup Jan Łaski[1]. Zamek w XVI wieku był otoczony fosą i zaopatrzony w broń palną[3]. W 1548 r. na zamku w Opatówku odnotowano 4 hakownice i 9 kopii[4]. W czasach nowożytnych zamek rzadko grał rolę rezydencji prymasowskiej, funkcjonował jako centrum majątku ziemskiego. Obiekt ten spełniał przede wszystkim rolę gospodarczo-administracyjną dla dóbr arcybiskupich[4] Opisy głównego domu zamkowego znamy z licznych inwentarzy, m.in. z lat 1557, 1662, 1685, 1785[1].

Do końca XVIII wieku zamek był jeszcze użytkowany. W 1807 roku dobra Opatówek Napoleon Bonaparte podarował generałowie Józefowi Zajączkowi, który wykorzystując mury dawnego zamku postawił w jego miejscu klasycystyczny pałac zbudowany wg projektu Mikołaja Rougeta[1] lub Christiana Piotra Aignera[5]. Pałac ten w 1889 roku został zburzony przez fabrykanta Schlössera i w jego pobliżu w 1905 roku zbudowano nowy pałac w stylu szwajcarskim, który spłonął w 1973 roku i następnie został rozebrany[1][6].

Badania terenowe, przeprowadzone w 1990 przez J. Tomalę doprowadziły do zlokalizowania reliktów zamku. Obiekt znajdował się w płd.-zach. części Opatówka, na skarpie nad brzegiem rzeki Cieni, na terenie obecnego parku. Pierwotnie zamek znajdował się na wyspie otoczonej fosą. Brama wjazdowa w wieży o trzech kondygnacjach znajdowała się od wschodu od strony miasta i prowadził do niej most zwodzony[2]. Od XVI wieku zamek składał się z dwóch budynków o trzech kondygnacjach, jednego dwukondygnacyjnego i wieży[1]. Być może zamek przypominał swoim kształtem dwudomowe zamki w Borysławicach Zamkowych, Gosławicach (Koninie) i Sierakowie. Na powierzchni gruntu nie są widoczne pozostałości murów zamku, a jedynie ślady stawów, może pierwotnych fos[1].

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 Leszek Kajzer, Stanisław Kołodziejski, Jan Salm, Leksykon zamków w Polsce, Wydanie II, Warszawa: Wydawnictwo Arkady, 2022, s. 342, ISBN 978-83-213-5213-8 [dostęp 2024-09-01].
  2. 1 2 Janusz Tomala, Murowana architektura romańska i gotycka w Wielkopolsce. T. 2: Architektura obronna, Kalisz: Edytor - Sławomir Woźniak, 2011, s. 272, ISBN 978-83-60579-77-0 [dostęp 2024-09-01].
  3. ↑ J. Tomala, Budownictwo obronne powiatu kaliskiego w XIV – XVIII wieku, Poznań 1995, s. 33–34, 123–127
  4. 1 2 Michał Słomski, Zamki arcybiskupów gnieźnieńskich w Łowiczu, Uniejowie i Opatówku w świetle opisów inwentarzowych z 1591-1592 r. [Castles of Archibishops of Gniezno in Łowicz, Uniejów and Opatówek in Light of Inventory from 1591-1592] [online] [dostęp 2024-04-15].
  5. ↑ OlgaU, Biusty z pałacu namiestnikowskiego [online], Kultura u Podstaw, 29 lipca 2022 [dostęp 2024-09-01] (pol.).
  6. ↑ https://www.archiwum.biblioteka.opatowek.pl/zabytki/wzgorze-zamkowe.html

Bibliografia

  • Bohdan Guerquin: Zamki w Polsce. Wyd. 2 pop. Warszawa: Wydawnictwo Arkady, 1984. ISBN 978-83-213-3239-0.
  • Leszek Kajzer, Stanisław Kołodziejski, Jan Salm: Leksykon zamków w Polsce. Wyd. 2. Warszawa: Wydawnictwo Arkady, 2022. ISBN 978-83-213-5213-8.
  • Janusz Tomala: Murowana architektura romańska i gotycka w Wielkopolsce. T. 2: Architektura obronna. Kalisz: Edytor – Sławomir Woźniak, 2011. ISBN 978-83-60579-77-0.
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.