Zamek w Złotowie

Zamek w Złotowie
Ilustracja
Zamek w Złotowie w 1657 roku ze szkicownika Erika Dahlbergha
Państwo

 Polska

Województwo

 wielkopolskie

Miejscowość

Złotów

Styl architektoniczny

gotycki, renesansowy

Ważniejsze przebudowy

XVI wiek, XVII wiek

Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa konturowa województwa wielkopolskiego, u góry nieco na lewo znajduje się punkt z opisem „Zamek w Złotowie”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, u góry nieco na lewo znajduje się punkt z opisem „Zamek w Złotowie”
Ziemia53°21′49,9″N 17°01′44,1″E/53,363861 17,028917

Zamek w Złotowie – nieistniejący zamek zbudowany na wyspie jeziora koło Złotowa w północnej Wielkopolsce.

Historia

Zamek na wyspie zbudował w średniowieczu wielkopolski ród rycerski pieczętujący się herbem Grzymała[1]. Wcześniej w miejscu zamku w IX wieku znajdowała się osada[2]. Wyspę z lądem łączył drewniany most, natomiast obecnie dawna Wyspa Zamkowa jest półwyspem.

Złotów pojawił się w kronice Janka z Czarnkowa w 1370 roku pod nazwą Welatowo i Vlathow[3]. Według Janka z Czarnkowa król polski Kazimierz Wielki zapisał w testamencie zamek swojemu wnukowi Kaźkowi Słupskiemu (Kazimierzowi IV)[2]. Ponownie castrum wymieniono w 1378 roku[2]. Zamek średniowieczny mógł przebudować w XVI wieku wojewoda inowrocławski Mikołaj Potulicki[2], a rozbudować jego syn Jan Potulicki (zm. 1633) nadając głównemu domowi zamkowemu cechy stylu późnorenesansowego[1]. W czasie Potopu szwedzkiego zamek należał do wojewody kaliskiego Andrzeja Karola Grudzińskiego, który przeszedł na stronę Szwedów, ale gdy od nich odstąpił i przeszedł na stronę Rzeczypospolitej wycofujące się do Szczecina wojska szwedzkie spaliły zamek 28 czerwca 1657 roku[4]. Zamek był później użytkowany, ponieważ wymieniono go w 1687 roku w akcie sprzedaży zamku Piotrowi z Bnina Opalińskiemu[2]. Ponownie zamek wymieniono w 1715 roku, gdy właścicielem zamku był Zygmunt Działyński. Po raz ostatni zamek wymieniono w akcie sprzedaży z 1735 roku po śmierci wojewody czernihowskiego Józefa Potulickiego[2]. Pozostałości zamku uległy ostatecznemu zniszczeniu podczas porządkowania półwyspu w XIX wieku[2].

Architektura

Zamek składał się z głównego domu zamkowego zwieńczonego renesansowymi szczytami, który flankowały dwie narożne wieloboczne baszty przystosowane do użycia broni palnej[1]. Do głównego domu zamkowego przylegał z boku niższy budynek tworząc łącznie z nim kształt litery L. Całość otaczały drewniane fortyfikacje[1] wzmocnione w narożach bastionami widocznymi na widoku z 1657 roku. Od strony północnej zamku podczas prac archeologicznych odsłonięto fundamenty kwadratowej wieży o wymiarach 7 × 8 metra z dwiema klatkami schodowymi[2].

Podczas badań archeologicznych stwierdzono, że zamek z XVII wieku posadowiono na miejscu wczesnośredniowiecznego osadnictwa z IX wieku. W trakcie prowadzonych prac wykopaliskowych odsłaniano resztki murów fundamentowych zamkowych o grubość od 1,1 do 1,4 metra[5]. Odsłonięte mury wykonane były z dużych, obrobionych (ociosanych) głazów kamiennych i cegieł gotyckich spojonych zaprawą murarską. Mury spoczywały na drewnianym ruszcie, wykonanym z ociosanych belek o grubości około 25 × 25 cm[5]. Wnętrze pomiędzy poziomymi legarami rusztu wypełniały grube pionowe pale, wbite głęboko w piaszczysty i podmokły grunt wyspy zamkowej. Konstrukcja tworzyła podstawę nośną budowli zamkowej na sypkim i wilgotnym podłożu. Przy murach fundamentowych odsłonięto również dziedziniec zamkowy wyłożony brukiem kamiennym, z zachowanym rowkiem do odprowadzania nadmiaru wody. Odsłonięto także resztki spalonych budynków gospodarczych, które były wykonane z drewna i cegieł w konstrukcji szachulcowej, które widoczne są na widoku Erika Dahlberga z 1657 roku[5].

Badania archeologiczne

  • W 1974 roku na terenie dawnego zamku badania archeologiczne prowadzono pod kierunkiem Henryka Janochy i Ignacego Skrzypka[6].
  • W 1976 i 1977 roku na terenie dawnego zamku badania archeologiczne prowadzono pod kierunkiem Henryka Janochy i Ignacego Skrzypka[2]
  • W 2007 i 2008 roku na terenie dawnego zamku prowadzono wykopaliska archeologiczne pod kierunkiem mgr Mirosławy Dernogi na zlecenie Urzędu Miejskiego w Złotowie.

Przypisy

  1. 1 2 3 4 Jan Salm, Leksykon zamków w Polsce, Wydanie II, Warszawa: Wydawnictwo Arkady, 2022, s. 556, ISBN 978-83-213-5213-8 [dostęp 2024-08-20].
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Janusz Tomala, Murowana architektura romańska i gotycka w Wielkopolsce. T. 2: Architektura obronna, Kalisz: Edytor Woźniak, 2011, s. 378–380, ISBN 978-83-60579-77-0 [dostęp 2024-08-20].
  3. ↑ Janocha Henryk, Skrzypek Ignacy, Z badań archeologicznych nad początkami Złotowa, Koszalińskie Zeszyty Muzealne, Tom 16, 1986, s. 27–50.
  4. ↑ Złotów – Zamek w Złotowie – OPIS – (Polskie zamki) [online], www.zamki.pl [dostęp 2024-08-20].
  5. 1 2 3 https://zlotow.nazwa.pl/index.php/warto-zobaczy/archeologi-o-zotowie-i-zamku.
  6. ↑ Janocha Henryk, Lachowicz Franciszek, Zamki Pomorza Środkowego, Koszalin 1990, s. 213–216.

Bibliografia

  • Leszek Kajzer, Jan Salm Stanisław Kołodziejski, Leksykon zamków w Polsce, Wydanie II, Warszawa, Arkady, 2022, ISBN 978-83-213-5213-8.
  • Janocha Henryk, Skrzypek Ignacy, Z badań archeologicznych nad początkami Złotowa, Koszalińskie Zeszyty Muzealne, Tom 16, 1986, s. 27–50.
  • Janocha Henryk, Archeologia o początkach przedlokacyjnego Złotowa i zachowanych śladach zamku późnorenesansowego z XVII wieku, Kronika Wielkopolski, 2001, Nr 3 (99), s. 5–17.
  • Janusz Tomala, Murowana architektura romańska i gotycka w Wielkopolsce. T. 2: Architektura obronna, Kalisz, Wydawnictwo: Edytor – Sławomir Woźniak, 2011, ISBN 978-83-60579-77-0.
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.