Zasłonak pękaty
 Eksykat | |
| Systematyka | |
| Domena | |
|---|---|
| Królestwo | |
| Typ | |
| Klasa | |
| Rząd | |
| Rodzina | |
| Rodzaj | |
| Gatunek |
zasłonak pękaty |
| Nazwa systematyczna | |
| Cortinarius turgidus (Fr.) Epicr. syst. Mycol. (Upsaliae): 278 (1838) [1836-1838] | |
Zasłonak pękaty (Cortinarius turgidus Fr.) – gatunek grzybów należący do rodziny zasłonakowatych (Cortinariaceae)[1].
Systematyka i nazewnictwo
Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Cortinarius, Cortinariaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].
Po raz pierwszy opisał go w 1838 r. Elias Fries. W 1755 r. podano lektotyp, w 2020 r. epityp[1]. Ma 9 synonimów. Niektóre z nich[2]:
- Cortinarius albolilascens Rob. Henry 1988
- Cortinarius cuteclarus Rob. Henry ex Bidaud, Moënne-Locc. & Reumaux 2008
- Cortinarius isabellae Rob. Henry 1981
- Cortinarius productus Chevassut & Rob. Henry 1988
Polską nazwę nadał Andrzej Nespiak w 1975 r.[3]
Morfologia
Średnica 3–7 cm, u młodych okazów wypukły z podgiętym brzegiem, później stopniowo rozpościerający się, na koniec płaski z tępym, szerokim garbkiem i prostym, ostry brzegiem. Powierzchnia w stanie wilgotnym jasnopłowa, na środku kapelusza jasnoochrowobrązowa, w stanie suchym ochrowa. Pokryta jest przylegającymi, białymi, włókienkowatymi resztkami osłony[4]
Wąsko przyrośnięte, o średniej gęstości, początkowo jasnopłowe, potem od zarodników stają się płowobrązowe. Krawędzie tej samej barwy[4].
Wysokość 6–9 cm, grubość 1–1,2 cm, wrzecionowaty z korzeniastą, długą podstawą. Zasnówka biała. Pod działaniem NaOH miąższ zmienia barwę na brązową[4].
Jędrny, w świeżych okazach jasnobrązowy o słabym zapachu, w eksykatach jasnoszarobrązowy[4].
- Cechy mikroskopowe
Zarodniki 9–10 × 5–6,5 μm, elipsoidalne, brązowe, drobno brodawkowane, średnio dekstrynoidalne. Brak cheilocystyd[4].
Występowanie i siedlisko
Podano stanowiska głównie w Europie, poza nią pojedyncze w Ameryce Północnej[5]. W Polsce do 2003 r. jedyne stanowisko podał A. Nespiak w 1975 r., ale bez podania lokalizacji[3]. Pewne stanowiska tego gatunku po raz pierwszy podał Tomasz Ślusarczyk w 2013 r. w Kampinoskim Parku Narodowym[4], w późniejszych latach podano następne. W internetowym atlasie grzybów znajduje się na liście gatunków zagrożonych i wartych objęcia ochroną[6].
Naziemny grzyb mykoryzowy[3] występujący na kwaśnym podłożu w świeżych lub wilgotnych borach świerkowych i sosnowych[4]
Przypisy
- 1 2 3 Index Fungorum [online] [dostęp 2025-04-15].
- ↑ Species Fungorum [online] [dostęp 2025-04-15].
- 1 2 3 Władysław Wojewoda, Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, s. 195, ISBN 83-89648-09-1.
- 1 2 3 4 5 6 7 T. Ślusarczyk, Nowe stanowiska grzybów z rodzaju zasłonak (Cortinarius) w Polsce, „Przegląd Przyrodniczy”, 24 (4), 2013, s. 62–63.
- ↑ Występowanie Cortinarius turgidus na świecie (mapa) [online], gbif.org [dostęp 2015-04-15].
- ↑ Zasłonak pękaty (''Cortinarius turgidus'') [online], grzyby.pl [dostęp 2015-04-15].