Zasłonak ziemiowonny
 | |
| Systematyka | |
| Domena | |
|---|---|
| Królestwo | |
| Typ | |
| Klasa | |
| Rząd | |
| Rodzina | |
| Rodzaj | |
| Gatunek |
zasłonak ziemiowonny |
| Nazwa systematyczna | |
| Cortinarius umbrinolens P.D. Orton Notes R. bot. Gdn Edinb. 38(2): 319 (1980) | |
Zasłonak ziemiowonny (Cortinarius umbrinolens P.D. Orton) – gatunek grzybów należący do rodziny zasłonakowatych (Cortinariaceae)[1].
Systematyka i nazewnictwo
Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Cortinarius, Cortinariaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].
Po raz pierwszy opisał go w 1980 r. Peter Darbishire Orton w Wielkiej Brytanii[1]. Synonim: Cortinarius sericeofibrillosus Bidaud & Boutev. 2001[2]. Andrzej Nespiak w 1981 r. nadał mu polską nazwę zasłonak surowy, Władysław Wojewoda w 2003 r. uznał ją za nieodpowiednią i zarekomendował nazwę zasłonak ziemiowonny[3].
Morfologia
Średnica 2–5 cm, u młodych okazów stożkowaty, u starszych płasko rozpostarty z tępym garbem. Jest higrofaniczny; w stanie wilgotnym intensywnie czerwonobrązowy z garbkiem o barwie prawie czarnej, w stanie suchym ochrowobrazowy. Powierzchnia matowa i gładka, brzeg gładki i ostry, u młodych okazów z resztkami białawej zasnówki[4]
Szeroko przyrośnięte do trzonu, szerokie, początkowo kremowe, potem żółtoochrowe[4].
Wysokość 5–8 cm, grubość 0,4–0,6 cm, walcowaty, kruchy, początkowo pełny, potem pusty. Powierzchnia ciemnoczerwonobrązowa pokryta białymi włókienkami, miejscami tworzącymi nieregularne pierścienie[4].
Cienki, ciemnoczerwonobrązowy, bez wyraźnego zapachu i smaku[4].
- Zmienność
Występuje też forma o kapeluszu żłobionym, z blaszkami prześwitującymi do 1/3 promienia o cynamonowobrązowej barwie i stęchłym, ziemistym zapachem[4].
- Gatunki podobne
Zasłonak oszroniony (Cortinarius hemitrichus) odróżnia się ziemistym zapachem i siedliskiem; występuje głównie pod brzozami[4].
Występowanie i siedlisko
Podano liczne stanowiska w Europie, poza nią mniej liczne w Ameryce Północnej i rosyjskich obszarach Azji[5]. W Polsce podano wiele stanowisk[3][6], ale jest gatunkiem rzadkim. Na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski ma status E – gatunek wymierający, którego przeżycie jest mało prawdopodobne, jeśli nadal będą działać czynniki zagrożenia[7]. Najbardziej aktualne stanowiska podaje internetowy atlas grzybów. Znajduje się w nim na liście gatunków zagrożonych i wartych objęcia ochroną[6].
Naziemny grzyb mykoryzowy występujący w liściastych i mieszanych lasach pod brzozami[3], według innych źródeł głównie pod świerkami, ale także pod brzozami[4].
Przypisy
- 1 2 3 Index Fungorum [online] [dostęp 2025-04-20].
- ↑ Species Fungorum [online] [dostęp 2025-04-20].
- 1 2 3 Władysław Wojewoda, Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, s. 195, ISBN 83-89648-09-1.
- 1 2 3 4 5 6 7 Pavol Škubla, Wielki atlas grzybów, Poznań: Elipsa, 2007, s. 322, ISBN 978-83-245-9550-1.
- ↑ Występowanie Cortinarius umbrinolens na świecie (mapa) [online], gbif.org [dostęp 2015-04-20].
- 1 2 Zasłonak ziemiowonny (''Cortinarius umbrinolens'') [online], grzyby.pl [dostęp 2015-04-20].
- ↑ Zbigniew Mirek i inni, Czerwona lista roślin i grzybów Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, PAN, 2006, s. 63, ISBN 83-89648-38-5.