Zbigniew Zenon Puchalski

Zbigniew Puchalski

Państwo działania	Polska
Data i miejsce urodzenia	20 grudnia 1933 Białystok
Prof. dr hab. nauk medycznych
Specjalność: chirurgia ogólna
Alma Mater	Akademia Medyczna w Białymstoku
Doktorat	1969 Akademia Medyczna w Białymstoku
Habilitacja	1974 Akademia Medyczna w Białymstoku
Profesura	1982; 1988
Kierownik
Akademia Medyczna w Białymstoku	I Klinika Chirurgii Ogólnej i Endokrynologicznej
Okres spraw.	1976–2004
Rektor
Akademia Medyczna	w Białymstoku
Okres spraw.	1987-1990–1999-2002
Kierownik
Wyższa Szkoła Medyczna w Białymstoku	Katedra Ratownictwa
Okres spraw.	2007–2017
Rektor
Wyższa Szkoła Medyczna	w Białymstoku
Okres spraw.	2009–2017
Odznaczenia
Krzyż Komandorski OOP; Krzyż Oficerski OOP; Krzyż Kawalerski OOP; Złoty Krzyż Zasługi; Srebrny Krzyż Zasługi; Medal Komisji Edukacji Narodowej

Zbigniew Zenon Puchalski (ur. 20 grudnia 1933 w Białymstoku) – polski lekarz, specjalista z zakresu chirurgii ogólnej, profesor nauk medycznych, rektor Akademii Medycznej w Białymstoku (1987-1990; 1999-2002), rektor Wyższej Szkoły Medycznej w Białymstoku (2009-2017).

Urodził się w Białymstoku jako syn Bolesława i Sabiny z domu Słomińskiej. Rozoczętą w 1940 naukę w Szkole Podstawowej nr 7 kontynuował podczas wojny w formie tajnego nauczania. W 1946 został uczniem Państwowego Gimnazjum i Liceum nr 1 w Białymstoku^[1]. W 1951 otrzymał świadectwo dojrzałości i rozpoczął studia na Wydziale Lekarskim Akademii Medycznej w Białymstoku (AMB).

Podczas studiów był członkiem studenckiego koła naukowego funkcjonującego przy I Klinice Chirurgicznej, w której został jeszcze w trakcie studiów pracownikiem na stanowisku młodszego asystenta. Działał w Radzie Uczelnianej Zrzeszenia Studentów Polskich (ZSP), w Zarządzie Uczelnianym Akademickiego Związku Sportowego (AZS), śpiewał w chórze AMB^[1]. Studia ukończył w 1957 z drugim rocznikiem absolwentów uczelni^[2].

W latach 1957-1958 pracował na etacie asystenta w Wojewódzkim Szpitalu im. J. Śniadeckiego w Białymstoku i następnie ponownie w I Klinice Chirurgicznej. Stamtąd został przeniesiony do odbycia służby wojskowej na Oddziale Chirurgicznym Szpitala MSW w Białymstoku w latach 1964-1966, którą zakończył w stopniu kapitana rezerwy.

Specjalizację I stopnia z zakresu chirurgii ogólnej zdobył w 1961 a II stopnia w 1965. W 1966 powrócił do I Kliniki Chirurgicznej a w 1967 jednocześnie podjął pracę w Poradni Chirurgicznej Obwodowej Przychodni PKP w Białymstoku.

Po obronie pracy Zmiany czynnościowe i morfologiczne nerek we wstrząsie krwotocznym. Badania kliniczne i doświadczalne. w 1969 otrzymał tytuł doktora nauk medycznych. Natomiast w 1974 na podstawie rozprawy Radiokompetycyjna ocena kortyzolu i parametrów wiązania kortyzolu z białkami osocza w przebiegu chirurgicznego leczena wola nadczynnego uzyskał stopień naukowy doktora habilitowanego^[1].

W 1976 został kierownikiem I Kliniki Chirurgii Ogólnej i Endokrynologicznej AMB; funkcję tę pełnił przez 28 lat, do momentu przejścia na emeryturę w 2004^[3].

Odbył staże specjalistyczne m.in. w Bratysławie (1975, 1980), Kownie (1976), Leeds (1977), Bradford, Kijowie (1981), Huddinge i Uppsali (1982), Edynburgu i Cardiff (1985), Rouen (1985), Louisville (1985).

Tytuł profesora nadzwyczajnego otrzymał w 1982^[4] a zwyczajnego w 1988^[5].

Jako uczeń prof. Feliksa Oleńskiego i doc. Antoniego Tołłoczki^[6] wywodzących się z tradycji Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie, kontynuował i rozwijał na Podlasiu wileńską szkołę chirurgii, która przeistoczyła się z czasem w szkołę białostocką. Uważany jest za twórcę białostockiej współczesnej szkoły chirurgii endokrynologicznej^[7]. Kierowana przez niego klinika stała się jednym z wiodących w Polsce ośrodków chirurgicznych w zakresie chirurgii przewodu pokarmowego, trzustki^[2] oraz narządów endokrynnych^[8].

Wprowadził nowe metody diagnostyczne w chorobach tarczycy ułatwiające wczesne rozpoznanie nowotworów tarczycy. Jako pierwszy opublikował w piśmiennictwie polskim doniesienie o całkowitym usunięciu trzustki. Prowadził badania w zakresie doświadczalnego wstrząsu krwotocznego^[1].

Od 1986 uczestniczył z zespołem kliniki w ogólnopolskim programie Komitetu Badań Naukowych (KBN) Optymalizacja leczenia raka żołądka, w latach 1997-1999 koordynował krajowy program KBN Optymalizacja metod wykrywania i leczenia raka trzustki, a w latach 2003-2006 kierował programem interdyscyplinarnym KBN dotyczącym klinicznej i doświadczalnej oceny komórek C tarczycy^[1].

Po przejściu na emeryturę, nadal pracował jako nauczyciel akademicki, ale także w szpitalu^[2]. Od listopada 2004 przez ponad pięć lat operował na Oddziale Chirurgicznym Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego w Białymstoku^[9].

Na Wydziale Pielęgniarstwa Wyższej Szkoły Agrobiznesu (obecnie: Międzynarodowa Akademia Nauk Stosowanych) w Łomży od 2005 prowadził zajęcia z chirurgii, w 2009 został dziekanem Wydziału, a następnie prorektorem uczelni ds. badań naukowych^[10].

Wykłady prowadził również w Wyższej Szkoły Medycznej w Białymstoku^[11], gdzie od 2007^[10] pełnił funkcję prorektora ds. medycznych i klinicznych oraz kierownika Katedry Ratownictwa^[1] a w 2009 objął stanowisko rektora do 2017^[2].

W 2023 podczas XV Konferencji Chirurgicznej „Zdarzenia niepożądane w chirurgii małoinwazyjnej”, organizowanej corocznie przez I Klinikę Chirurgii Ogólnej i Endokrynologicznej Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku^[12], której był kierownikiem przez wiele lat, uczestniczył jako gość honorowy obchodząc swój jubileusz 90. urodzin^[13].

Pod jego kierunkiem ponad 30 osób uzyskało specjalizację z chirurgii ogólnej. Był promotorem 25 przewodów doktorskich i opiekunem 9 przewodów habilitacyjnych^[14]. Pięciu jego uczniów uzyskało tytuł profesora.

Autor lub współautor 625 prac i komunikatów zjazdowych w tym 156 zamieszczonych w czasopismach i pamiętnikach zjazdowych obcojęzycznych, oraz 25 rozdziałów w podręcznikach^[15]. Czynnie uczestniczył w 250 krajowych i zagranicznych spotkaniach naukowych^[9].

Członek komitetów redakcyjnych: "Nowa Klinika"; "Medycyna Praktyczna"; "Hepato-Gastroenterology" – (Surgical Section and Regional Editor in Poland (do 2011); "Langenbeck's Archives of Surgery"; "Polski Przegląd Chirurgiczny" (1982-2009); Fundacja "Przegląd Chirurgiczny" – Chirurgia Trzustki (1997).

W latach 1982-1987 był prorektorem ds. dydaktyczno-wychowawczych.

Następnie dwukrotnie pełnił urząd rektora AMB w latach 1987-1990^[16] i 1999-2002^[2].

Podczas jego pierwszej kadencji jako rektora, utworzono m.in. Zakład Chemii i Analizy Leków. W Państwowym Szpitalu Klinicznym (PSK) w wyniku podziału Kliniki Chirurgii Klatki Piersiowej, Serca i Naczyń, powstały Klinika Chirurgii Klatki Piersiowej i Klinika Chirurgii Naczyń i Transplantacji. Powołany został trzeci w kraju Terenowy Oddział Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego. Przy Wojewódzkim Szpitalu Zespolonym im. J. Śniadeckiego utworzono Zespół Nauczania Klinicznego^[1].

W 1987 podpisano umowę o współpracy z Instytutem Medycznym w Grodnie a w 1988 umowę z Instytutem Medycznym w Kownie o wymianie studentów. Zawarto porozumienie z Międzynarodową Federacją Organizacji Studenckich IFMSA. W 1987 rozpoczęto też m.in. współpracę z Międzyzakładowym Klubem Sportowym Budowlani "Jagiellonia" w zakresie działalności diagnostyczno-leczniczej, profilaktycznej i rehabilitacyjnej.

28 czerwca 1989 Senat AMB podjął uchwałę o zaniechaniu używania imienia J. Marchlewskiego jako patrona uczelni.

Ukończony został pierwszy etap budowy Dziecięcego Szpitala Klinicznego (DSK). Przy szpitalu powstał z inicjatywy aktora Zygmunta Kęstowicza jedyny w regionie Ośrodek Wczesnej Pomocy Dzieciom Upośledzonym Umysłowo.

W trakcie drugiej rektorskiej kadencji prof. Puchalskiego, utworzone zostały m.in. Zakład Stomatologii Dziecięcej, Zakład Pielęgniarstwa Klinicznego i inne. W PSK zorganizowano Klinikę Medycyny Ratunkowej, w DSK powstała Klinika Ortopedii i Traumatologii Dziecięcej. Oddano do użytku dwa nowe budynki, dla Zakładu Pielęgniarstwa Ogólnego i dla Zakładu Dietetyki. Uruchomiono stację dializ DSK^[1].

W 2000 wznowiono wydawanie czasopisma akademickiego "Medyk Białostocki".

• Polska Zjednoczona Partia Robotnicza – członek (1971); członek egzekutywy Komitetu Uczelnianego (1983); członek egzekutywy Komitetu Wojewódzkiego (1986): przewodniczący Komisji Zdrowia, Spraw Socjalnych i Ochrony Środowiska^[1];
• Akademicki Związek Sportowy – przewodniczący Zarządu Środowiskowego;
• Podlaska Rada Olimpijska – członek;
• Klub BKS "Jagiellonia"– członek Komitetu Honorowego;
• Zespół ds. Doskonalenia Studiów Medycznych przy MZiOS – członek (1983);
• Konsultant województwa podlaskiego w zakresie chirurgii ogólnej (1990-2004)^[17];
• Konsultant regionalny w zakresie chirurgii ogólnej (1995-2004)^[9];
• Rada Miasta Białegostoku – radny, przewodniczący Komisji Zdrowia i Kultury Fiycznej (1997-2002);
• Fundacja "Przegląd Chirurgiczny" – członek (od 1997);
• Konferencja Rektorów Uczelni Medycznych – przewodniczący (1999-2002);
• Rada Naukowa przy Ministrze Zdrowia – członek prezydium (od 2001)^[9];
• Sejmik Województwa Podlaskiego – radny, przewodniczący Komisji Zdrowia (2002-2006);
• Komitet Budowy Opery i Filharmonii Podlaskiej – Europejskiego Centrum Sztuki – członek;
• Konferencja Rektorów Akademickich Szkół Polskich – członek prezydium^[2];
• Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego – kierownik kursów szkoleniowych;
• Środowiskowe Kolegium Rektorów Białegostoku – przewodniczący;
• Rada Fundacji Rektorów Polskich – członek.

• Towarzystwo Chirurgów Polskich (TChP) – członek Zarządu Głównego; Członek Honorowy (od 1997)^[9]; przewodniczący (2003-2005)^[18];
• Japan-Poland Society for Exchange in Surgery – członek założyciel; przewodniczący Oddziału Polskiego (1992-2004);
• Polsko-Białoruskie Dni Chirurgiczne – inspirator i organizator (1999);
• 62. Zjazd TChP w Białymstoku – przewodniczący Komitetu Organizacyjnego i Naukowego (2005)^[9];
• Polskie Towarzystwo Lekarskie – członek;
• Polskie Towarzystwo Gastroenterologii – członek;
• Polskie Towarzystwo Endokrynologiiczne – członek;
• Société Internationale de Chirurgie – członek;
• International Association of Surgeons & Gastroenterologists and Oncologists – członek założyciel^[1];
• European Digestive Surgery, Hepato-Pancreato Biliary Association – członek;
• European Pancreatic Club – członek;
• International Association of Pancreatology – członek;
• European Association of Surgical Science – członek;
• European Association for Endoscopic Surgery – członek;

• Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski^[2];
• Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski^[2];
• Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski^[2];
• Złoty Krzyż Zasługi;
• Srebrny Krzyż Zasługi;
• Medal Komisji Edukacji Narodowej^[9];
• Odznaka tytułu honorowego "Zasłużony Nauczyciel PRL";
• Złota Odznaka "Zasłużony Działacz Kultury Fizycznej";
• Złota Odznaka Olimpijska;
• Złota Odznaka AZS;
• Order św. Marii Magdaleny I st. nadawany przez Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny;
• Złota Odznaka honorowa „Zasłużony Białostocczyźnie”^[2];
• Srebrna Odznaka honorowa „Zasłużony Białostocczyźnie”;
• Medal 40-lecia Polski Ludowej;
• Medal "Za zasługi dla Akademii Medycznej w Białymstoku";
• Medal "Za zasługi dla Akademii Medycznej w Gdańsku";
• Medal "Za zasługi dla Akademii Medycznej w Łodzi";
• Medal "Za zasługi dla Akademii Medycznej w Poznaniu";
• Medal "Academia Medica Wratislaviensis Polonia" (2002);
• Srebrny Medal TChP im. Ludwika Rydygiera (2009);
• Nagrody naukowe i dydaktyczne ministra zdrowia^[9];
• Nagrody naukowe i dydaktyczne rektora AMB^[9].

Został uhonorowany tytułami Doktor honoris causa przez uczelnie uniwersyteckie: Grodna, Wrocławia, Łodzi i Kielc (2018)^[2]. – Profesor Puchalski był nie tylko wybitnym chirurgiem, rektorem dwóch uczelni wyższych, ale też np. członkiem zarządu – i wielkim kibicem Jagiellonii Białystok – mówił w laudacji prof. Stanisław Głuszek, ówczesny prorektor do spraw medycznych Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach, inicjator nadania tytułu^[19].