Zofia Koniarkowa

Urodziła się 11 maja 1876 roku^[1][2][3][4] (bądź dzień wcześniej^[5][6]) w Bogucicach (od 1924 roku część Katowic), z którymi była związana przez całe życie dzięki czemu uzyskała przydomek „Królowej Bogucic”^[7][8]. Ukończyła tamtejszą szkołę powszechną, a podczas nauki doznawała wielu przykrości i kar chłosty za posługiwanie się językiem polskim oraz czytanie polskich książek^[9][6]. Uczęszczała także na polską naukę katechizmu^[10]. Około 1894 roku wstąpiła do istniejącego przy Towarzystwie Śpiewu „Lira” w Bogucicach amatorskiego kółka teatralnego, biorąc udział w licznych przedstawieniach^[6], a od 1902 roku była członkinią Czytelni dla Kobiet w Katowicach^[1], gdzie należała do grupy najbardziej czynnych uczestniczek^[9].

Po zakończeniu I wojny światowej podjęła szeroką działalność społeczną^[6]. W latach 1918–1921 była prezeską Towarzystwa Polek w Katowicach^[1], natomiast na przełomie 1918 i 1919 roku wstąpiła do Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska^[9].

Jej dom w czasie powstań i plebiscytu stanowił jeden z głównych punktów kontaktowych łączników pomiędzy Górnym Śląskiem a Polską. U niej składano materiały propagandowe oraz przechowywano tajne akta ośrodków, kierujących akcją polską w tym okresie^[6]. Prawdopodobnie podczas II i III powstania śląskiego była kurierką i sanitariuszką oraz brała udział w akcjach pomocniczych^[1][11][12]. W okresie plebiscytu w jej mieszkaniu mieściło się jedno z biur Polskiego Komisariatu Plebiscytowego^[11], a sama także była członkinią Dowództwa Obrony Plebiscytu. Dzięki biegłemu władaniu polskim językiem literackim odegrała znaczną rolę w polskiej akcji plebiscytowej^[13]. W czasie III powstania śląskiego w jej domu znajdował się jeden z powstańczych magazynów broni, a także był to jeden z głównych powstańczych ośrodków sanitarnych. Tam także nastąpiło formalne przekazanie funkcji naczelnego wodza III powstania śląskiego płk. Maciejowi Mielżyńskiemu^[6][9].

W 1922 roku, gdy część Górnego Śląska została włączona do Polski, witała wkraczające do Katowic wojsko polskie z gen. Stanisławem Szeptyckim na czele^[14], a w kolejnym roku przemawiała w czasie uroczystości powitania prezydenta Polski Stanisława Wojciechowskiego w Katowicach^[13].

W latach międzywojennych działała głównie w Związku Towarzystw Polek wchodząc od 1922 roku w skład jego Zarządu Głównego, a dwa lata później zostając jego wiceprzewodniczącą. Po rozłamie w Związku Towarzystw Polek^[13], do którego doszło w 1926 roku po przewrocie majowym^[9], przeszła do związanego z Chrześcijańską Demokracją opozycyjnego Katolickiego Związku Towarzystw Polek. Została członkinią Zarządu Głównego związku, a od 1936 roku jego wiceprezeską, pełniąc jednocześnie funkcję przewodniczącej jego bogucickiego oddziału^[13]. Obok Elżbiety Korfantowej, Emilii Surowczyn, Magdaleny Hulokowej i Kazimiery Medlewskiej była jego głównym filarem^[15]. Jako członkini zarządu wielokrotnie przemawiała na zebraniach lokalnych organizacji na terenie województwa śląskiego^[13]. Cieszyła się też opinią wytrawnej prelegentki^[9].

W 1926 roku weszła do rady wojewódzkiej Polskiego Stronnictwa Chrześcijańskiej Demokracji^[16]. 5 czerwca 1927 roku brała udział w poświęceniu placu budowy katowickiej katedry Chrystusa Króla, na którym wykopała symbolicznie ziemię jako pierwsza matka^[17][18]. W 1928 roku kandydowała bez powodzenia do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej. Poparli ją m.in. Wojciech Korfanty i proboszcz bogucickiej parafii ks. Franciszek Ścigała. W trakcie kampanii wyborczej zarzucano jej m.in., iż rzekomo była zwolenniczką wydłużenia czasu pracy górników do 12 godzin dziennie^[19].

W 1929 roku uzyskała mandat radnej Rady Miejskiej w Katowicach, startując z list chadeckiego Bloku Katolicko-Ludowego^[20] – funkcję tę pełniła do 1939 roku^[21]. W Radzie Miejskiej należała do Komisji Opieki Społecznej, szczególnie angażując się w akcje na rzecz bezrobotnych i osób ubogich. Dokonywała systematycznych kontroli kuchni miejskich, niejeden raz odwiedzała osoby żyjące na hałdach, walcząc na posiedzeniach rady o budowę tanich mieszkań dla nich^[13]. W okresie wielkiego kryzysu walczyła o poprawę losu rodzin koczujących na hałdzie kopalni „Ferdynand” (późniejsze „Katowice”), zarzucając władzom miejskim, że zamiast starać się o poprawę ich losu, inwestują w takie przedsięwzięcia, jak lodowisko Torkat czy kąpielisko „Bugla”^[22]. Krytykowała także to, że miasto wydaje pieniądze na utrzymanie lwów w katowickim zwierzyńcu^[14]. Dla bezdomnych z hałdy udało się jej wywalczyć budowę baraków socjalnych, które stanęły w rejonie Wełnowca^[23].

Była znana z ostrego języka, a niektórzy czuli się tak urażeni jej komentarzami, że decydowali się na procesy sądowe. Po raz pierwszy stanęła przed sądem w 1929 roku, gdyż zarzucano jej zniesławienie wojewody śląskiego Michała Grażyńskiego i marszałka Józefa Piłsudskiego. Obrazy wojewody nie udowodniono, a za zniewagę marszałka została skazana na sześć tygodni więzienia z zawieszeniem na trzy lata^[13][24].

W 1930 roku ponownie kandydowała do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z list Katolickiego Bloku Ludowego w okręgu Katowice^[25]. W tym samym roku, po aresztowaniu i osadzeniu w więzieniu w Brześciu nad Bugiem czołowych działaczy opozycyjnych, należała do grupy głównych organizatorów akcji protestacyjnych w regionie. 29 października uczestniczyła w delegacji do prezydenta Polski w Warszawie, która doręczyła mu petycję podpisaną przez kilkadziesiąt tysięcy osób^[21][13][26].

Była także przewodniczącą jednego z kół Stowarzyszenia Pań pw. św. Wincentego a Paulo przy bogucickiej parafii^[21], założonego w 1931 roku po rozłamie stowarzyszenia, działającego tam od 1904 roku. Została przewodniczącą parafialnej grupy chadeckiej, a grupie sanacyjnej przewodniczyła wówczas Albina Rzepakowa^[15]. W 1937 roku założyła Związek Matek Katolickich^[27].

Lata okupacji niemieckiej w okresie II wojny światowej przeżyła w Bogucicach^[28]. Znalazła się na liście osób przeznaczonych do wywiezienia do obozu koncentracyjnego^[13], lecz od aresztowania, mimo licznych przesłuchań przez Gestapo, uchroniły ją interwencje osób, którym pomogła jako bezrobotnym, zawdzięczających jej poprawę swojego losu – pomagała im bez względu na ich narodowość^[9]. Mimo tego pozostawała pod stałym nadzorem policji^[13].

Po zakończeniu wojny ze względu na podeszły wiek nie brała udziału w życiu publicznym^[13]. Należała natomiast do Związku Weteranów Powstań Śląskich, a następnie do Związku Bojowników o Wolność i Demokrację^[9].

Zmarła 10 kwietnia 1963 roku w Katowicach^[21][5] na rozedmę płuc, w tym samym domu, w którym się urodziła^[29]. Została pochowana na tamtejszym cmentarzu przy ulicy W. Wróblewskiego^[30].