Łysa Góra (województwo małopolskie)

Łysa Góra
wieś
Ilustracja
Fragment wsi
Państwo

 Polska

Województwo

 małopolskie

Powiat

brzeski

Gmina

Dębno

Liczba ludności (2008)

1486[1]

Strefa numeracyjna

14

Kod pocztowy

32-853[2]

Tablice rejestracyjne

KBR

SIMC

0819148

Położenie na mapie gminy Dębno
Mapa konturowa gminy Dębno, w centrum znajduje się punkt z opisem „Łysa Góra”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Łysa Góra”
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa konturowa województwa małopolskiego, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Łysa Góra”
Położenie na mapie powiatu brzeskiego
Mapa konturowa powiatu brzeskiego, po prawej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Łysa Góra”
Ziemia49°55′59″N 20°44′05″E/49,933056 20,734722[3]
Strona internetowa

Łysa Góra – wieś w Polsce, położona w województwie małopolskim, w powiecie brzeskim, w gminie Dębno.

Wieś biskupstwa krakowskiego w powiecie sądeckim w województwie krakowskim w końcu XVI wieku[4].

W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Łysa Góra. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa tarnowskiego.

Położenie

Łysa Góra leży na Pogórzu Wiśnickim, od południa wieś otaczają Dąbrowa (Wilkówka) 409,7 m n.p.m., Chocholec 377,7 m n.p.m. i Kamionka 392,3 m n.p.m. Przez wieś przepływa, posiadająca tu źródła, rzeka Kisielina.

Integralne części wsi

Integralne części wsi Łysa Góra[5][6]
SIMCNazwaRodzaj
0819154Pańska Góraczęść wsi
0819190Podkościeleczęść wsi
0819160Przymiarkiczęść wsi
0819177Sicinyczęść wsi
0819183Średnie Poleczęść wsi
0819214Zagonieczęść wsi
0819220Zamieścieczęść wsi
-|08Zaszkoleczęść wsi
Nadole część wsi

Historia

Wieś wzmiankowana po raz pierwszy w 1321, do czasu rozbiorów Polski była własnością biskupów krakowskich. Później przeszła w ręce prywatne. Sławę Łysa Góra zyskała jednak znacznie później, po II wojnie światowej, kiedy w 1947 powstała tam Spółdzielnia Pracy Przemysłu Ludowego i Artystycznego „Kamionka”. Przy spółdzielni powstał zakład produkcyjny „Kamionka”, który sprzedawał wyroby do różnych krajów na całym świecie, a utworzone technikum ceramiczne zyskało miano szkoły artystycznej. W 2008 r. spółdzielnia przeżywała poważne problemy ekonomiczne, a zainteresowanie kształceniem w szkole radykalnie spadło[7]. Obecnie spółdzielnia jest w likwidacji, a technikum zlikwidowano, w budynku działa Środowiskowy Dom Samopomocy.

Zabytki

  • Kościół pw. Matki Bożej Nieustającej Pomocy (Łysa Góra 32) – został wybudowany w latach 1920–1922, a konsekrowany w 1938 roku. Monumentalne schody wraz z otoczeniem powstały w 1959 roku. Budynek posiada liczne dekoracje ceramiczne na zewnątrz i wewnątrz. W 1972 roku na szczycie kościoła umieszczono mozaikowy wizerunek Matki Bożej Nieustającej Pomocy, autorstwa Stefana Jakubowskiego. W 1982 roku wejście do kościoła ozdobiła mozaika ze św. Stanisławem biskupem i męczennikiem, autorstwa Czesławy Paseli, która jest także autorką Ukrzyżowania na zewnętrznej ścianie prezbiterium (ołtarz polowy) oraz Chrystusa Dobrego Pasterza na pobliskiej plebanii.

Wnętrze kościoła zawiera ceramiczne dekoracje powstałe w latach 80. XX wieku zaprojektowane przez krakowskich artystów Marię i Jerzego Skąpskich we współpracy z Jerzym Sachą, łysogórskim rzeźbiarzem i ceramikiem. Są to: na ścianach nawy stacje Drogi Krzyżowej, na ścianach prezbiterium kompozycja Serca Jezusa i scen z życia Św. Józefa a także scena Ostatniej Wieczerzy, a w ołtarzu głównym ceramiczna rama dla ikony Matki Bożej, autorstwa Marii Skąpskiej[8].

  • Budynki związane z działalnością Spółdzielni „Kamionka” – budynki stary i nowy, a także pięć innych obiektów m.in. dom Antoniego Kopytki, budynek dawnego technikum ceramicznego (obecnie Środowiskowy Dom Samopomocy) zostały włączone w szlak ceramiczny czarownic i czarodziejów, gdzie poszczególne obiekty oznaczone są ceramicznymi tabliczkami[9]. W budynku na trasie znajduje się także wystawa „Skarby z Łysej Góry”. Ekspozycja powstała z inicjatywy Stowarzyszenia Przyjaciół Ziemi Łysogórskiej „Krakus”, poświęcona jest miejscowości i jej mieszkańcom[9].
  • Kapliczka kamienna "Ecce Homo" z 1870 roku
  • Krzyż żeliwny na postumencie z 1890 roku
  • Figura Matki Bożej Królowej Polski z Dzieciątkiem z 1902 roku
  • Tablica pamiątkowa w miejscu katastrofy poświęcona poległej załodze bombowca – w nocy z 16 na 17 sierpnia 1944 w Łysej Górze rozbił się aliancki bombowiec B-24 Liberator 161 z 31. dywizjonu Południowoafrykańskich Sił Powietrznych (SAAF), zestrzelony przez niemiecki myśliwiec w czasie powrotu do bazy we Włoszech po dokonaniu zrzutu dla powstania warszawskiego[10]

W Łysej Górze działają[11]:

  • Zespół Pieśni i Tańca „Kamionka”, który powstał w 1953 roku
  • Stowarzyszenie Przyjaciół Ziemi Łysogórskiej „Krakus”
  • Łysogórska Orkiestra Dęta
  • Ludowy Klub sportowy Lks Kłos Łysa Góra, założony w 1948 roku
  • ochotnicza straż pożarna

Osoby związane z miejscowością

  • Franciszek Mleczko – działacz spółdzielczy i ludowy, nauczyciel, poseł na Sejm PRL III, IV i V kadencji z ramienia Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego.
  • Bolesław Książek – ceramik, autor projektów naczyń dekoracyjnych i użytkowych, rzeźb, płyt okładzinowych, autor i współautor wielu ceramicznych dekoracji architektonicznych.
  • Jerzy Sacha – ceramik, rzeźbiarz
  • Jolanta Katarzyna Ogar - Hill. Polska i austriacka żeglarka w klasie 470. Mistrzyni Europy i świata, trzykrotna olimpijka, wicemistrzyni olimpijska.

Przypisy

  1. ↑ Urząd Gminy Dębno. [dostęp 2009-11-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-08-17)].
  2. ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 754 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  3. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 74619
  4. ↑ Województwo krakowskie w drugiej połowie XVI wieku ; Cz. 2, Komentarz, indeksy, Warszawa 2008, s. 100.
  5. ↑ Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części. „Dziennik Ustaw”. Nr 29, poz. 200, s. 1867, 2013–02–15. Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji. [dostęp 2014-03-09].
  6. ↑ TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2015-11-18].
  7. ↑ Sołectwo Łysa Góra. [dostęp 2021-11-15].
  8. ↑ Szlak ceramiczny regionu tarnowskiego. [dostęp 2021-11-15].
  9. 1 2 Spacer ceramicznym szlakiem czarownic i czarodziejówKsiążek. [dostęp 2021-11-15].
  10. ↑ Strona internetowa Gminy Dębno (powiat brzeski) oraz strona z informacjami o samolotach alianckich zestrzelonych nad ziemią brzeską w sierpniu 1944
  11. ↑ Strony. [dostęp 2021-11-15].

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.