Żydowska Samopomoc Społeczna – Komisja Koordynacyjna

Żydowska Samopomoc Społeczna – Komisja Koordynacyjna

Gmach Głównej Biblioteki Judaistycznej oraz Wielka Synagoga, siedziba organizacji oraz jej magazynów
Państwo	Generalne Gubernatorstwo
Data założenia	14 września 1939
Data likwidacji	30 października 1940
Dziedzina	pomoc społeczna
Przewodniczący	Michał Weichert
brak współrzędnych

Żydowska Samopomoc Społeczna – Komisja Koordynacyjna, początkowo Komisja Koordynacyjna Organizacji Społecznych i Opiekuńczych CENTOS, TOZ i innych (ŻSS–KK, jid. ‏יידישע סוציאלישע אליינהילף‎) – żydowska organizacja zajmująca się koordynacją działalności w zakresie opieki społecznej w Warszawie, działająca od 14 września 1939 do 30 października 1940 roku.

Organizacja powstała podczas kampanii wrześniowej, 14 września 1939 roku, przyjmując nazwę Komisja Koordynacyjna Organizacji Społecznych i Opiekuńczych CENTOS, TOZ i innych, stosowano również nazwy Komisja Koordynacyjna Żydowskich Organizacji Społecznych i Opiekuńczych oraz Komisja Koordynacyjna Żydowskich Instytucji Społecznych^[1]. Organizacja została założona z inicjatywy polskiego biura American Jewish Joint Distribution Committee, a jej celem było zjednoczenie i koordynacja działalności żydowskich instytucji społecznych i opiekuńczych. W dniu powstania organizacja weszła w skład Stołecznego Komitetu Samopomocy Społecznej, gdzie pełniła funkcję referatu żydowskiego SKSS. Komisja Koordynacyjna utworzona została przez CENTOS, Towarzystwo Ochrony Zdrowia Ludności Żydowskiej w Polsce, według niektórych źródeł w jej skład wszedł także Centralny Komitet Pomocy Żydom Warszawy, Komitet ds. Rzemiosła, CEKABE, Ogólny Komitet Pomocy Uchodźcom z Niemiec^[1] oraz ORT^[2]. Przewodniczącym KK został Lejb Neustadt, jego zastępcą Michał Weichert, a sekretarzem organizacji Emanuel Ringelblum^[1].

Podczas oblężenia Warszawy komisja objęła swoją działalnością teren warszawskiej dzielnicy żydowskiej, prowadziła 54 schroniska dla uchodźców i pogorzelców oraz 32 jadłodajnie. Organizacja była finansowana głównie przez Joint^[2], podczas okupacji niemieckiej wchłonęła w siebie m.in. Centralny Komitet Pomocy Żydom Warszawy i Ogólny Komitet Pomocy Uchodźcom z Niemiec, jej autonomiczną częścią stał się także m.in. Brijus. Całkowicie niezależnie od KK działały CENTOS oraz TOZ^[1]. Większość wydziałów ŻSS–KK prowadziła swoje biura w budynku przy ulicy Leszno 13, magazyny organizacji mieściły się w gmachu Głównej Biblioteki Judaistycznej oraz Wielkiej Synagogi. Od wiosny 1940 roku do gmachu biblioteki i synagogi zaczęły przenosić się wszystkie biura organizacji^[1].

W styczniu 1940 roku, po rezygnacji Neustadta, kierownictwo organizacji przejął Michał Weichert. Od 23 stycznia 1940 roku, na żądanie okupacyjnego prezydenta Warszawy Oskara Dengla, organizacja używała nazwy Żydowska Samopomoc Społeczna – Komisja Koordynacyjna^[1]. W kwietniu 1940 roku organizacja prowadziła w getcie warszawskim 70 kuchni ludowych, z powodu kryzysu liczbę tę zredukowano jednak jeszcze w tym samym miesiącu do 34. W ramach ŻSS–KK działały również 62 ziomkostwa, zajmujące się pomocą dla przesiedleńców, ziomkostwa te zgrupowały w sobie ponad 57 tysięcy uchodźców ze 102 miejscowości. Wiosną 1940 roku Ringelblum powołał w ramach Sekcji Pracy Społecznej 8 komitetów dzielnicowych organizacji, które podporządkowały sobie lub utworzyły komitety domowe, działające w każdym budynku zamieszkałym przez Żydów. W sierpniu 1940 roku w ramach ŻSS–KK działały 2062 takie komitety^[1].

W lipcu 1940 roku kierownictwo organizacji stanowiło czterech dyrektorów: Weichert, Ringelblum, Pinchas Czerski i Abram vel Adolf Sztolcman. We wrześniu 1940 roku w Warszawie powstał Żydowski Komitet Opiekuńczy Miejski, pod którego nadzór musiały przejść wszystkie niezależne stowarzyszenia tworzące ŻSS–KK, a organizacja utraciła status centrali działalności samopomocowej w Warszawie^[1]. W związku z powstaniem Żydowskiej Samopomocy Społecznej, która miała objąć swoim zasięgiem całe Generalne Gubernatorstwo, 30 października ŻSS–KK została zlikwidowana, a część jej funkcji oraz personelu przejęło Żydowskie Towarzystwo Opieki Społecznej^[1], które podporządkowane zostało ŻKOM^[3][2].

W lipcu 1940 roku w ramach organizacji działały^[1]:

• Wydział Personalny (kierownik Michał Brandstätter)
• Referat Nadzoru (kierownik Gustaw Wielikowski)
• Wydział Rejestracyjno-Statystyczny (kierownik Menachem Linder)
  • Centralna Kartoteka
• Wydział Kuchen Ludowych (kierownik Szyja Braude)
• Komisja Zakupów/Wydział Zaopatrywania (kierownik Henryk Rottenberg)
• Sekcja Opieki nad Uchodźcami i Pogorzelcami (kierownik Stanisław Benkiel, od stycznia 1940 roku Rafał Buchweitz)
  • Wydział Ziomkostw
  • Centralna Komisja Sektora Społecznego Uchodźców
• Komisja Pomocy Konstruktywnej (kierownik Rafał Buchweitz)
• Sekcja Pracy Społecznej (kierownik Emanuel Ringelblum)
  • Wydział Zbiórki Odzieżowej (kierownik Eliezer Lipe Bloch)
  • Wydział Zbiórki Pieniężnej (kierownik Szloma Starobiński)
  • Centralna Komisja Imprezowa
  • Centralna Komisja Patronatów
  • Centralna Komisja Lokalowa
• Wydział Prawny (kierownik Mieczysław Warm)
• Wydział Pomocy Indywidualnej (kierownik dr Frenkiel, Mieczysław Centnerszwer)
• Biuro Listów Zagranicznych (kierownik Jochanan Morgenstern)
• Opieka nad dzieckiem (CENTOS)
• Opieka zdrowotno-higieniczna (TOZ)

Większość struktury i personelu ŻSS–KK zostały po likwidacji organizacji przejęte przez Żydowskie Towarzystwo Opieki Społecznej^[3].