Aleksander Skowroński (ksiądz)

Jego ojciec, Wojciech (ur. 1818), był synem rolnika i pochodził z Małobądza koło Będzina, a rodzina jego matki, Weroniki Eleonory z domu Walkiewicz (ur. 1829), pochodziła z Popowa koło Częstochowy, gdzie jej ojciec był leśniczym. Wojciech Skowroński zamieszkał w Siemianowicach Śląskich na pruskim Śląsku w celu uniknięcia służby wojskowej w armii rosyjskiej. Pracował jako górnik, następnie jako dozorca maszyn. W 1846 ożenił się z Weroniką w kościele św. Michała Archanioła w Michałkowicach. Wybudował dwa domy czynszowe, jeden w Hugo, drugi na Kolonii Wandy^[1]. Aleksander Skowroński urodził się 9 lutego 1863 w Hugo. Miał czterech braci: Józef (1847–1882), Leopold (1852–1919), Wojciech (ur. 1855), Adam (1859–1893) oraz dwie siostry: Matylka (po mężu Hatlapina; 1861–1887) i Józefa (po mężu Pietruszczyna; 1865–1923)^[1].

Edukację rozpoczął w szkole ludowej w Siemianowicach Śląskich^[2]. Od jesieni 1876 do marca 1885 uczęszczał do katolickiego gimnazjum św. Macieja we Wrocławiu. W styczniu 1883 jego ojciec zginął „uległszy przy domu nieszczęśliwemu wypadkowi”^[3]. Z powodu śmierci ojca oraz biedy Aleksander popadł w depresję^[4]. Naukę w gimnazjum kontynuował dzięki pomocy finansowej brata Wojciecha^[3]. Dodatkowo zarabiał udzielając lekcje i korepetycje. 16 marca 1885 zdał maturę z odznaczeniem bez egzaminu ustnego^[4].

W czwartej klasie gimnazjum (1880), z okazji wycieczki do Trzebnicy, napisał w języku niemieckim wiersze wzorowane na poezji Josepha von Eichendorffa. Wówczas posiadał na własność dzieła polskich pisarzy: Antoniego Malczewskiego, Adama Mickiewicza, Józefa Korzeniowskiego i Juliusza Słowackiego^[4]. W 1883 odbył wycieczkę do Krakowa^[5], a w 1884 wybrał się na pielgrzymkę na Jasną Górę^[6]. Poznał Antoniego Robotę, bratanka polskiego nauczyciela i działacza narodowego Filipa Roboty z Prudnika^[7].

28 kwietnia 1885 immatrykulował się na Wydział Teologiczny Uniwersytetu Wrocławskiego. W październiku 1885 wziął udział w zjeździe polskich akademików w Gnieźnie. Należał do wrocławskich organizacjach polskich studentów, takich jak Towarzystwo Literacko-Słowiańskie, Towarzystwo Górnośląskie, Kółko Towarzyskie i Societas Hosiana^[7][8]. W latach 1886–1887 służył jako jednoroczny ochotnik w 11 Pułku Grenadierów im. Króla Fryderyka III. Otrzymał kwalifikacje na oficera rezerwy^[9]. Dyplom ukończenia studiów uzyskał 10 sierpnia 1888^[10]. Jesienią 1888 wstąpił do alumnatu (seminarium duchownego) we Wrocławiu^[11]. Święcenia kapłańskie otrzymał 27 czerwca 1889 we Wrocławiu^[12].

Na początku sierpnia 1889 został skierowany do pracy jako wikariusz w parafii św. Barbary w Chorzowie, jednak już we wrześniu został przydzielony do parafii św. Jadwigi Śląskiej tamże^[12]. Jego teksty były publikowane w „Katoliku”^[13], „Gazecie Opolskiej”^[14] i „Nowinach Raciborskich”^[15]. Nawiązał kontakty z polską młodzieżą (m.in. z Wojciechem Korfantym), pomagając tajnemu kółku oświatowemu^[10].

Pod koniec 1892 jako jedyny kapłan dekanatu Mysłowice odmówił podpisu pod publiczny zbiorowy protest przeciwko „Nowinom Raciborskim” spowodowany opublikowaniem w gazecie fałszywych zarzutów przeciwko biskupowi Georgowi von Koppowi^[16]. Swoją decyzję uzasadnił tym, że aczkolwiek potępia „napaść” „Nowin Raciborskich” na Koppa, uważa protest za zbyteczny, ponieważ redakcja gazety już przeprosiła biskupa. Dziekan Józef Michalski był oburzony decyzją Skowrońskiego i zabiegał we Wrocławiu o przeniesienie go „jak najdalej od górnośląskiego obwodu przemysłowego”^[17].

Chociaż Skowroński bronił swojego stanowiska i starał się załagodzić sytuację, nie udało mu się zapobiec decyzji o wysiedleniu go z Chorzowa. Został przeniesiony do parafii Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Łączniku w powiecie prudnickim, gdzie proboszczem był Fryderyk von Woysky. W 1893 zgłosił się do egzaminu proboszczowskiego. Po jedenastu miesiącach przeniesiono go do Solca pod Białą. Po śmierci tamtejszego proboszcza Hoffmanna w 1894 Skowroński kierował parafią św. Jana Chrzciciela aż do nadejścia jej nowego proboszcza Roberta Engla^[18]. Przebywając w powiecie prudnickim utrzymywał kontakty z polskimi działaczami, m.in. z Bronisławem Koraszewskim i Adamem Napieralskim^[19]. W grudniu 1894 został przeniesiony w charakterze administratora do Szymiszowa koło Strzelec Opolskich^[20].

Gdy w 1896 zmarł proboszcz parafii św. Stanisława Biskupa w Ligocie Bialskiej, Skowroński zaczął ubiegać się o stanowisko proboszcza tejże parafii, liczącej razem z przynależnymi do niej wsiami Górka Prudnicka, Otoki i Radostynia ponad 2000 wiernych. We wrześniu 1896 został proboszczem w Ligocie Bialskiej^[21].

W porozumieniu z Adamem Napieralskim postanowił zorganizować samopomoc przez szerzenie polskich elementarzy^[22]. 11 listopada 1900 w Bytomiu został jednogłośnie wybrany na przewodniczącego Towarzystwa dla Szerzenia Elementarzy Polskich im. ks. Engla. Władze rejencji opolskiej i wrocławskiej wystosowały prośby do kardynała Koppa o zakazanie księżom współpracy z Towarzystwem, wobec czego Skowroński przekazał przewodnictwo swojemu bratu Leopoldowi^[23]. Opowiadał się za nauczaniem religii w języku polskim w szkołach na Górnym Śląsku^[24]. W 1902 „Gazeta Toruńska” oświadczyła: „Polska na Śląsku jest tam, gdzie stoją ks. Skowroński, p. Koraszewski i p. Napieralski oraz ich zwolennicy”^[25].

Pod koniec lipca 1903 podjął inicjatywę utworzenia Polskiego Towarzystwa Ludowego i był jego pierwszym prezesem. W 1904 został przedstawicielem Śląska w Polskim Centralnym Komitecie Wyborczym. Od 1906 był przywódcą nielicznej grupy śląskiego duchowieństwa opowiadającego się po stronie polskiej^[10] i podjął wielką akcję propagandową na rzecz nauki w języku polskim w szkole^[26]. 25 stycznia 1907 został wybrany na posła do Reichstagu. Kandydatury jednak nie uzgodnił wcześniej z kurią biskupią, przez co biskup Kopp zmusił go po kilku miesiącach do zrzeczenia się mandatu poselskiego (proniemieckie władze kurii wrocławskiej odmówiły mu przydzielenia stałego wikariusza, uniemożliwiając w ten sposób sprawowanie funkcji poselskich)^[27]. Wywołało to u Skowrońskiego załamanie psychiczne^[28]. Skowroński nawiązał współpracę z wydawaną w Prudniku gazetą „Neustädter Zeitung”. Zaczął opracowywać kronikę parafialną, jednak miał trudności w poszukiwaniu wiadomości z dawnych czasów^[29]. Ostatecznie rękopis zatytułowany „Material zur Ellguther Pfarrchronik, gesammelt vom Pfarrer Aleksander Skowroński anno 1908” zawiera 30 stron opisu patronatu parafii oraz 22 stron informacji o proboszczach do 1893. Przechowywał polityczną korespondencję, koncepty i szkice własnych pism i wierszy, ważne numery gazet wydawanych na Śląsku i poza nim^[30].

14 kwietnia 1909 na plebanii w Ligocie Bialskiej zmarła jego matka^[3]. Z jego inicjatywy we wsi wzniesiono nowy kościół św. Stanisława Biskupa. 29 czerwca 1908 poświęcił kamień węgielny, a 31 maja 1909 dzwony nowego kościoła. Poświęcenia gotowej już świątyni dokonał 14 listopada 1909 dziekan von Woysky, a konsekracji sufragan wrocławski Karl Augustin 16 czerwca 1912^[21][31].

Po wybuchu I wojny światowej zaangażował się w akcję pomocy ofiarom wojny. W 1915 został przewodniczącym śląskiego Komitetu Wykonawczego Niesienia Pomocy Głodującej Ludności Królestwa^[10]. W październiku 1917 w Opolu zostało założone Towarzystwo Oświaty im. św. Jacka ze Skowrońskim na czele^[32]. W grudniu 1918 Sejm Dzielnicowy w Poznaniu^[33] wybrał go do Naczelnej Rady Ludowej. 30 kwietnia 1920 został nominowany na dziekana^[10].

W czasie plebiscytu na Górnym Śląsku Skowroński aktywnie angażował się w działalność propolską. Przemawiał na okolicznych polskich wiecach^[34]. Zorganizował masową pielgrzymkę mieszkańców okolic Prudnika na Jasną Górę^[35]. Otrzymywał pogróżki od Niemców. Thalhofer, kierownik Reichsgetreidestelle w Prudniku, na łamach „Neustädter Zeitung” zarzucił mu pobieranie łapówek od Polaków, czego jednak nie udowodnił^[36]. 30 kwietnia 1921 Skowroński został ostrzeżony o grożącym mu niebezpieczeństwie ze strony niemieckich bojówek^[37], po czym wyjechał do Bytomia. Podczas III powstania śląskiego przebywał w Wiśniczach koło Gliwic^[38].

29 czerwca 1922, kiedy Wojsko Polskie wkroczyło do Mikołowa, Skowroński wygłosił mowę z balkonu tamtejszego ratusza^[39]. W tymże roku został proboszczem parafii św. Wojciecha w Mikołowie. Z jego inicjatywy w parafii wydzielono dwa nowe okręgi duszpasterskie: w 1926 Łaziska Średnie, a w 1931 Piotrowice^[40]. 2 maja 1923 został odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski^[41][42]. Był jedynym śląskim kapłanem, który otrzymał odznaczenie tego stopnia. Ponadto został wyróżniony Mieczami Hallerowskimi w formie honoris causa^[43], a także Odznaką Narodowego Związku Powstańców i Byłych Żołnierzy^[44] i Honorowym Krzyżem Plebiscytowym^[a].

Po utworzeniu diecezji katowickiej, w styczniu 1926 otrzymał nominację na archidiakona Kapituły Katedralnej, a 26 stycznia 1928 – na komisarza biskupiego regionu zachodniego. W 1930 przyznano mu tytuł prałata, a 29 kwietnia 1931 (po śmierci ks. Jana Kapicy) został mianowany prepozytem Kapituły Katedralnej w Katowicach^[10]. Należał do Rady Naczelnej Narodowego Związku Powstańców i Byłych Żołnierzy^[45][44]. Był zwolennikiem chrześcijańskiej demokracji^[46]. W obliczu wyborów parlamentarnych w 1930 podpisał odezwy krytykujące rządy sanacji i wzywające do głosowania na listę Katolickiego Bloku Ludowego, prowadzoną przez Wojciecha Korfantego^[47]. W obronie uwięzionego Korfantego napisał wtedy broszurę pt. Wojciech Korfanty. Więzień brzeski. Komisarz Plebiscytowy Polski. Wicepremier Rządu Rzeczypospolitej^[48]. W tym samym roku był prezesem okręgu śląskiego Stronnictwa Narodowego^[49].

Od 1910 Skowroński cierpiał na reumatyzm w dolnych kończynach; do tego dołączyła później chora wątroba^[50]. W 1933 z okazji swoich 70. urodzin został mianowany honorowym obywatelem Mikołowa^[10][50]. Zmarł 4 października 1934 na plebanii w Mikołowie^{[28][51][52][53]}. Został pochowany w podziemiach cmentarnej kaplicy w Mikołowie^[28].