Aleksander Wieleżyński

Aleksander Wieleżyński
Ilustracja
pułkownik uzbrojenia pułkownik uzbrojenia
Data i miejsce urodzenia

20 lipca 1874
Zastawna

Data śmierci

1944

Przebieg służby
Siły zbrojne

Wojsko Polskie

Jednostki

Szkoła Zbrojmistrzów

Stanowiska

komendant szkoły

Główne wojny i bitwy

I wojna światowa
wojna polsko-ukraińska
wojna polsko-bolszewicka

Faksymile
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Niepodległości Krzyż Walecznych (1920–1941, dwukrotnie) Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości
Uroczysta akademia ku czci Władysława Reymonta w sali Związku Literatów i Dziennikarzy, 1926. Aleksander Wieleżyński pierwszy z prawej w mundurze.

Aleksander Wieleżyński (ur. 20 lipca 1874 w Zastawnej, zm. w 1944) – pułkownik uzbrojenia inżynier Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy, kawaler Orderu Virtuti Militari.

Życiorys

Urodził się 20 lipca 1874 w Zastawnej, w ówczesnym powiecie kocmańskim Księstwa Bukowiny, w rodzinie Waleriana (1828–1882) i Marii z domu Knapp (1849–1915)[1][2][3]. Był starszym bratem Mariana (1879–1945), inżyniera[4]. Uczył się w szkole powszechnej i średniej w Czerniowcach[1]. W roku szkolnym 1887/1888 uczęszczał do klasy IIIb[5], w roku szkolnym 1888/1889 powtarzał naukę w klasie IIIb[6], a w roku szkolnym 1890/1891 uczęszczał do klasy Vb tamtejszego c. k. Wyższego Gimnazjum[7]. W latach 1893–1894 odbył obowiązkową służbę wojskową w armii austro-węgierskiej, w charakterze jednorocznego ochotnika[8]. Następnie podjął pracę w biurze technicznym w Wiedniu[8]. W 1897 rozpoczął studia na Wydziale Budowy Dróg i Mostów c. k. Szkoły Politechnicznej we Lwowie[9]. 17 lipca 1903 ukończył studia[1] i uzyskał dyplom inżyniera budowy maszyn[2]. 1 lipca 1905 zdał egzamin nauczyciela na Uniwersytecie Franciszkańskim we Lwowie[1]. W latach 1888–1914 działał w Polskiej Partii Socjalistycznej, organizacji „Promień”, Uniwersytecie Ludowym i Związku Strzeleckim[1]. Był również redaktorem „Promienia”, pisma poświęconego sprawom młodzieży szkolnej[10][11]. Do 1914 był nauczycielem w szkołach średnich w Tarnowie, Krośnie i Stanisławowie[1].

W sierpniu 1914 wstąpił do Legionów Polskich i został przydzielony do kadry artylerii[2]. Następnie objął dowództwo I plutonu 1 baterii LP[2]. 29 września 1914 został mianowany chorążym, a 14 marca 1915 awansowany na podporucznika[12]. Walczył w Karpatach, na Wołyniu i nad Stochodem[1]. Do 2 października 1915 służył na stanowisku oficera placu LP w Marmaros-Sziget[2]. Po przeniesieniu II Brygady do Królestwa, został odkomenderowany do 1 pułku artylerii i przydzielony do 1 baterii[2]. 1 listopada 1916 awansował na porucznika[12]. Od 2 do 16 stycznia 1917 uczestniczył w I kursie Szkoły Strzeleckiej Artylerii w Rembertowie, a od 21 maja do 25 sierpnia tego roku jako egzaminator w I kursie Szkoły Podchorążych Artylerii w Górze Kalwarii[2]. We wrześniu 1917, po kryzysie przysięgowym, został zwolniony z Legionów Polskich i na własną prośbę wcielony do armii austro-węgierskiej w szarży ogniomistrza[1][2]. W armii zaborczej służył do 20 października 1918 i ukończył w niej szkołę oficerów rezerwy[1].

W listopadzie 1918 w Krakowie wstąpił do 1 pułku artylerii (późniejszego 1 pułku artylerii polowej) i objął w nim dowództwo I dywizjonu[13]. Na wojnie z Ukraińcami walczył pod Lwowem, Przemyślem, Bartatowem i Gródkiem Jagiellońskim[1]. W marcu 1919 został przeniesiony do Ministerstwa Spraw Wojskowych w Warszawie[1]. 7 maja 1919 został przyjęty do Wojska Polskiego z byłych Legionów Polskich, z zatwierdzeniem posiadanego stopnia kapitana i przydzielony z dniem 1 grudnia 1918 do 1 pułku artylerii polowej[14][15]. 11 czerwca 1920 został zatwierdzony z dniem 1 kwietnia 1920 w stopniu podpułkownika, w artylerii, w grupie oficerów byłych Legionów Polskich[16]. 1 czerwca 1921 pełnił służbę w Departamencie V Ministerstwa Spraw Wojskowych, a jego oddziałem macierzystym był 1 pułk artylerii polowej Legionów[17]. 3 maja 1922 został zweryfikowany w stopniu podpułkownika ze starszeństwem od 1 czerwca 1919 i 3. lokatą w korpusie oficerów uzbrojenia[18]. W latach 1923–1924 był przydzielony do Departamentu III Artylerii i Uzbrojenia MSWojsk. na stanowisko kierownika referatu, pozostając oficerem nadetatowym Okręgowy Zakład Uzbrojenia Nr I[19][20]. 31 marca 1924 prezydent RP nadał mu stopień pułkownika ze starszeństwem z dnia 1 lipca 1923 i 2. lokatą w korpusie oficerów uzbrojenia[21]. Następnie kontynuował służbę w Departamencie Uzbrojenia MSWojsk.[22]. W listopadzie 1928 został przeniesiony służbowo do Szkoły Zbrojmistrzów w Warszawie na stanowisko dyrektora nauk[23]. W lipcu 1929 został przesunięty na stanowisko komendanta szkoły[24]. W marcu 1931 został przeniesiony do dyspozycji szefa Departamentu Uzbrojenia MSWojsk.[25], a z dniem 31 lipca tego roku w stan spoczynku[2][1]. W 1934, jako oficer stanu spoczynku pozostawał w ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Warszawa Miasto III. Posiadał przydział do Oficerskiej Kadry Okręgowej Nr I. Był wówczas „przewidziany do użycia w czasie wojny”[26]. Po zakończeniu służby wojskowej pracował na stanowisku dyrektora prywatnego gimnazjum[1]. Zmarł w 1944[27].

W 1914 ożenił się z Adolfiną Gorzycką z domu Szamedówną (zm. 14 czerwca 1925)[27]. 6 lutego 1926 poślubił Julię Dickstein (1881–1943), córkę Samuela Dicksteina i Pauliny z Natansonów[27]. W obu związkach nie doczekał się potomstwa[1].

Ordery i odznaczenia

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 Aleksander Wieleżyński. [w:] Kolekcja Orderu Wojennego Virtuti Militari, sygn. I.482.13-844 [on-line]. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2024-12-01].
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Janusz Cisek, Ewa Kozłowska, Łukasz Wieczorek: Słownik Legionistów Polskich 1914-1918 : Wieleżyński Aleksander. Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku. [dostęp 2024-12-01]., tu podano, że urodził się w Stanisławowie.
  3. ↑ Kartoteka personalno-odznaczeniowa. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2024-12-01].
  4. ↑ Kartoteka personalno-odznaczeniowa. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2024-12-01].
  5. ↑ Jahresbericht 1888 ↓, s. 69.
  6. ↑ Jahresbericht 1889 ↓, s. 77, jako Alexander Wieleczynski.
  7. ↑ Jahresbericht 1891 ↓, s. 78.
  8. 1 2 Wieleżyński 2023 ↓, s. 35.
  9. ↑ Wieleżyński 2023 ↓, s. 39.
  10. ↑ Wieleżyński 2023 ↓, s. 50.
  11. ↑ „Promień”. 9, s. 212, 1899-10-01. Lwów.
  12. 1 2 Lista starszeństwa 1917 ↓, s. 37.
  13. ↑ Lewicki 1929 ↓, s. 17.
  14. ↑ Dz. Rozk. Wojsk. Nr 53 z 15 maja 1919, poz. 1652.
  15. ↑ Dz. Rozk. Wojsk. Nr 55 z 20 maja 1919, poz. 1734.
  16. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 25 z 7 lipca 1920, s. 553.
  17. ↑ Spis oficerów 1921 ↓, s. 277.
  18. ↑ Lista starszeństwa 1922 ↓, s. 343.
  19. ↑ Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 18, 1351, 1363.
  20. ↑ Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 18, 1233, 1244.
  21. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 32 z 2 kwietnia 1924, s. 166.
  22. ↑ Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 439, 501.
  23. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 5 listopada 1928, s. 362.
  24. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 6 lipca 1929, s. 211.
  25. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 3 z 26 marca 1931, s. 113.
  26. ↑ Rocznik Oficerski Rezerw 1934 ↓, s. 363, 858.
  27. 1 2 3 Wilczak 2024 ↓, s. 189.
  28. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 59 z 30 grudnia 1922, s. 946.
  29. ↑ M.P. z 1931 r. nr 18, poz. 31.
  30. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 2 z 19 marca 1931, s. 64.
  31. ↑ Kartoteka personalno-odznaczeniowa. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2024-12-01].
  32. ↑ Kartoteka personalno-odznaczeniowa. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2024-12-01].
  33. ↑ Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 439, tu odznaczony trzykrotnie.

Bibliografia

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.