Aniela Tułodziecka

Aniela Tułodziecka
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia

28 stycznia 1853
Osiecz Wielki

Data i miejsce śmierci

11 października 1932
Poznań

Narodowość

polska

Faksymile
Odznaczenia
Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski

Aniela Tułodziecka (ur. 28 stycznia 1853 w Osieczu Wielkim, zm. 11 października 1932 w Poznaniu) – polska działaczka społeczna i oświatowa, wieloletnia przewodnicząca Towarzystwa „Warta”, wiceprzewodnicząca i członkini honorowa Narodowej Organizacji Kobiet.

Życiorys

Była córką zarządcy Dąbrowy Starej i późniejszego dzierżawcy Osiecza Wielkiego – Antoniego i jego żony Pelagii z domu Lipińskiej[1][2]. W 1866 roku zamieszkała w Poznaniu i kształciła się na pensji Antoniny Estkowskiej. W okresie nasilenia akcji germanizacyjnej uczestniczyła w tajnym nauczaniu języka polskiego. Zainicjowała powstanie 29 maja 1894 roku w Poznaniu Towarzystwa Przyjaciół Wzajemnego Pouczania się i Opieki nad Dziećmi „Warta” i przez kilkadziesiąt lat koordynowała jego działalność, zarówno jawną (obejmującą głównie opiekę nad ubogimi i upośledzonymi dziećmi z Poznania), jak i tajną, polegającą na kształceniu polskich kadr pedagogicznych, opracowywaniu programów nauczania, redakcji i wydawaniu polskich podręczników[3][4]. Tułodziecka zorganizowała także bibliotekę pedagogiczną oraz prowadziła kursy dla rodziców, a w 1899 roku uruchomiła przytułek dla dzieci[5].

Reprezentowała wielkopolskie środowisko kobiece na zjazdach kobiet z trzech zaborów. Na wiec, który zorganizowała 10 maja 1908 roku, jako sprzeciw wobec zaostrzeniu ustaw zaborcy dotyczących języka polskiego i wywłaszczania Polaków, przybyło około 2000 kobiet z różnych regionów; na wiecu w 1912 roku pojawiło się już około 5000 kobiet[6]. Wsparcie dla wieców przesyłali Tułodzieckiej listownie m.in. Henryk Sienkiewicz i Eliza Orzeszkowa[6].

Wielokrotnie była celem represji władz niemieckich, m.in. w 1913 roku odbyła 12-dniową karę więzienia (2–14 czerwca 1913 roku)[7]. Kara została wymierzona za kursy dla rodziców: uznano je za publiczne zebranie w języku polskim; pierwotnie karą była grzywna, której Tułodziecka nie zapłaciła[3].

W 1919 została wiceprzewodniczącą Narodowej Organizacji Kobiet, którą do funkcję pełniła do 1927[8]. Była także przewodniczącą oddziału NOK w Poznaniu[9]. W roku 1920 Towarzystwo „Warta” przekazało swoje zbiory książkowe i pomoce naukowe poznańskim szkołom powszechnym. W latach 20. Aniela Tułodziecka pełniła funkcję pomocnika inspektora szkolnego w Poznaniu. W uznaniu zasług została mianowana honorowym inspektorem szkolnym. W 1927 roku zrezygnowała z funkcji przewodniczącej „Warty”[4]. W listopadzie 1928 została członkinią honorową Narodowej Organizacji Kobiet[8].

Społecznie działała w Wielkopolsce doby zaborów także siostra Anieli, Zofia Tułodziecka. Z kolei dwaj starsi bracia brali udział w powstaniu styczniowym (jeden zginął), a ich ojciec w 1863 roku został aresztowany i uwięziony na 6 tygodni za ukrywanie powstańców[3].

Ordery i odznaczenia

W kulturze

Jest jedną z bohaterek polskiego serialu historycznego Najdłuższa wojna nowoczesnej Europy w reżyserii Jerzego Sztwiertni. Odtwórczynią jej roli była Elżbieta Kępińska.

Przypisy

  1. ↑ https://images92.fotosik.pl/680/e9c73899660f4ba4.png
  2. ↑ Siostry Tułodzieckie [online], Kultura u Podstaw, 26 stycznia 2021 [dostęp 2021-12-16] (pol.).
  3. 1 2 3 Violetta Szostak, Kongres Kobiet przypomni Panny Tułodzieckie. „Wołają na nas rozczochrane feministki”. Sto lat temu organizowały pierwsze wiece kobiet w Poznaniu, „Gazeta wyborcza”, 8 września 2017 [dostęp 2019-03-25].
  4. 1 2 Paweł Cieliczko: Aniela Tułodziecka - Matki chrzestne powstania wielkopolskiego. Miasto poznaj. [dostęp 2019-04-12].
  5. ↑ „Wielkopolanin”, 8 października 1899.
  6. 1 2 Grażyna Wyder, Działalność edukacyjna kobiet–Polek w Wielkim Księstwie Poznańskim w drugiej połowie XIX wieku jako czynnik kształtowania świadomości narodowej, „Rocznik Lubuski”, 35 (1), 2009.
  7. ↑ Kronika Miasta Poznania, s. 119–126.
  8. 1 2 Kurjer Warszawski, R.112, nr 320 (19 listopada 1932) - wyd. wieczorne, s. 11.
  9. ↑ Dziennik Wileński, R.16, nr 257 (15 października 1932), s. 2.
  10. ↑ M.P. z 1929 r. nr 274, poz. 630 „za zasługi na polu tajnej pracy oświatowej”.
  11. ↑ Order Odrodzenia Polski. Trzechlecie pierwszej kapituły 1921–1924. Warszawa: Prezydium Rady Ministrów, 1926, s. 37.
  12. ↑ Monitor Polski Nr 100 z 2 maja 1923. scan.lex.pl. s. 48. [dostęp 2025-05-19].

Bibliografia

  • Ludwik Gomolec, Aniela Tułodziecka, [w:] Wielkopolski słownik biograficzny, Warszawa-Poznań 1981, ISBN 83-01-02722-3.
  • Witold Jakóbczyk, Przetrwać nad Wartą 1815–1914, 55. część cyklu „Dzieje narodu i państwa polskiego”, Warszawa 1989.

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.