Narodowa Organizacja Kobiet (Polska)
 | |
| Bóg i Ojczyzna | |
| Państwo | |
|---|---|
| Data założenia |
1918/1919 |
| Zakończenie działalności |
1939 |
| Profil działalności |
organizacja kobieca |
| Członkowie |
78 000 (1931) |
.svg.png){kind=small}
Narodowa Organizacja Kobiet (NOK) – polska społeczno-polityczna organizacja kobieca o profilu katolickim, związana z Narodową Demokracją, istniejąca w latach 1918/1919-1939.
Idee
Naczelnym hasłem NOK było Bóg i Ojczyzna. Narodowczynie dążyły do uświadomienia politycznego kobiet i pobudzenia ich do aktywności na gruncie zasad chrześcijańskich, narodowych i demokratycznych, wysuwając zawsze na plan pierwszy dobro Rzeczypospolitej jako całości, ponad wszelkie interesy stronnictw, dzielnic i stanów[1]. Wzywały do stosowania segregacji narodowej pod hasłem swój do swego. Broniły wiary i moralności przeciwko wpływom antyreligijnym, wywrotowym, antynarodowym, antyspołecznym i antypaństwowym. Domagały się nadania polskiej oświacie charakteru katolickiego i przeciwstawiały się planowanej przez Komisję Kodyfikacyjną reformie prawa małżeńskiego, która miała wprowadzić do polskiego prawa instytucję cywilnego (świeckiego) ślubu i rozwodu.
Promowały uczestnictwo kobiet w życiu publicznym zastrzegając, że ich organizacja nie jest partią polityczną i nie zamierza tworzyć odrębnego ugrupowania. Uznawały się za niezależną organizację kobiecą[2]. Narodowczynie opowiadały się za patriarchalnym modelem rodziny i pielęgnowaniem zasad etyki chrześcijańskiej. Wśród swoich zadań wymieniały również obronę praw Kościoła katolickiego, propagowanie oszczędności i gospodarności.
Narodowczynie ceniły karność, którą stosowały zarówno wobec członkiń NOK jak i propagowały jako cechę wartą wyrobienia w narodzie polskim. Członkinie NOK miały być bojowniczkami jasnej i czystej ideologii katolicko-narodowej [...] uzbrojonymi w różaniec, opancerzonymi szkaplerzami Królowej Korony Polskiej[3].
Działalność
NOK organizowała wiece polityczne, promowała czytelnictwo, prowadziła bursy i przedszkola. Ważną częścią jej aktywności była działalność edukacyjna i charytatywna. Członkinie NOK opowiadały się za równouprawnieniem kobiet w dziedzinie rozwiązań prawnych jak i w praktyce życia codziennego[4].
Powstanie organizacji
Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości i równouprawnieniu wyborczym kobiet z mężczyznami pod koniec 1918 roku zawiązała się Narodowa Organizacja Wyborcza Kobiet (NOWK), która weszła w skład Centralnego Narodowego Komitetu Wyborczego, stworzonego przez Narodową Demokrację. NOWK prowadziła intensywną agitację wśród kobiet na rzecz udziału w wyborach do Sejmu Ustawodawczego i głosowania na endecję. Wkrótce NOWK przekształciła się w Narodową Organizację Kobiet (NOK) - statut NOK został zatwierdzony 7 maja 1919 roku przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych[5].
Współpraca z innymi organizacjami
NOK dołączyła do Polskiej Ligi Przeciwalkoholowej, w której zrzeszone były również Katolicki Związek Polek i Związek Kobiet Pracujących. Organizacja miała liczne koneksje ze Stowarzyszeniem Zjednoczonych Ziemianek[6]. Wraz z 215 innymi organizacjami NOK była członkinią Obywatelskiego Komitetu Wykonawczego Obrony Państwa podczas wojny polsko-bolszewickiej w latach 1919-1921. NOK współtworzyła z innymi organizacjami kobiecymi powstały w 1922 roku Komitet Pomocy Kobiety Polskiej Powracającym Rodakom.
Prasa
Organizacja wydawała własne tytuły prasowe, broszurki i książki. Funkcję biuletynu organizacyjnego pełniło ukazujące się w latach 1922-1931 czasopismo „Gazetka dla Kobiet: z Bogiem dla Ojczyzny” pod redakcją Anieli Zdanowskiej, Pelagii Restorffowej i Lucyny Kotarbińskiej, a od 1928 Zofii Zaleskiej. Miesięcznikiem wydawanym przez NOK było „Hasło Polki: czasopismo poświęcone sprawom kobiecym”, wychodzące w latach 1934-1938 pod redakcją Zofii Zajączkowej, żony Edwarda Zajączka, oraz „Ruch Kobiecy” ukazujący w latach 1931-1935 we Lwowie, którego redaktorką była Helena Paygertówna[7].
W czasopismach tych często ukazywały się artykuły omawiające politykę zewnętrzną i wewnętrzną. Poruszano problematykę aktywności publicznej kobiet oraz potrzebę pełnego równouprawnienia. W okresach przedwyborczych na łamach prasy NOK pojawiały się odezwy wzywające do głosowania na listy endeckie. Zachęcano do wspierania polskiego handlu i polskiej wytwórczości. Publikowano również artykuły o sytuacji w ZSRR i przestrzegano przed zagrożeniem komunistycznym[7].
Władze i struktura
Władzami NOK były Zarząd Główny i Rada Naczelna, liczące odpowiednio 15 i 18 osób. Ich kadencja trwała 3 lata[8].
| Portret | Imię i nazwisko | od | do | |
|---|---|---|---|---|
| 1. |  | Józefa Szebeko | 1919 | 1921 |
| 2. |  | Irena Puzynianka | 1921 | 1929 |
| (1.) | | Józefa Szebeko | 1929 | 1933 |
| 3. |  | Gabriela Balicka | 1933 | 1939 |
Członkinie
Członkinie NOK rekrutowały się najczęściej z warstwy ziemiańskiej i inteligenckiej. W 1931 roku NOK zrzeszała 78 tys. kobiet w niemal 200 oddziałach. Warunkiem ubiegania się o członkostwo było posiadanie przez kobietę polskiego obywatelstwa i pełni praw politycznych. Składka członkowska wynosiła 3 zł miesięcznie[8]. Członkinie NOK dzieliły się na: popierające, rzeczywiste, nadzwyczajne i honorowe (m.in. Józefa Bramowska, Janina Omańkowska, Aniela Tułodziecka czy Ludwika Życka)[11]. Głównymi działaczkami były posłanki Ewelina Pepłowska, Gabriela Balicka-Iwanowska, Irena Puzynianka, Maria Holder-Eggerowa, Wanda Ładzina, Zofia Sokolnicka, Halina Stęślicka, Zofia Zaleska i Helena Grossmannówna oraz senatorka Józefa Szebeko, a także Aleksandra Zarzycka, Aniela Zdanowska, Ludwika Dobrzyńska-Rybicka, Maria Buyno-Arctowa, Maria Demelówna, Maria Sobańska, Zofia Kirkor-Kiedroniowa i Irena Pannenkowa.
Przypisy
- ↑ Kobieta w sejmie: działalność posłanek Narodowej Organizacji kobiet : zarys sprawozdania za lata 1919-1927, Warszawa 1928, s. 6.
- ↑ Chodakiewicz 2015 ↓, s. 191-192.
- ↑ Wanda Drużbacka. Przemówienie na obchodzie dziesięciolecia Narodowej Organizacji Kobiet w Przemyślu 3.11.1929 r.. „Ziemia Przemyska”, s. 4, 1929-11-23. Przemyśl.
- ↑ Chodakiewicz 2015 ↓, s. 192.
- ↑ Statut stowarzyszenia 1921 ↓, s. 11.
- ↑ W parlamencie i poza nim. W: Jerzy Janusz Terej: Idee, mity, realia. Szkic do dziejów Narodowej Demokracji. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1971.
- 1 2 Jóźwik 2022 ↓, s. 6.
- 1 2 Kotowski 2009 ↓, s. 285.
- ↑ Jóźwik 2022 ↓, s. 4.
- ↑ Przemysław M. Żukowski, Szebeko Józefa, [w:] Andrzej Romanowski (red.), Polski Słownik Biograficzny, t. 47, Warszawa ; Kraków: IH PAN: Wyd. Towarzystwa Naukowego Societas Vistulana, 2011, s. 578–579, ISBN 978-83-88909-86-3.
- ↑ Jóźwik 2022 ↓, s. 2.
Bibliografia
- Marek Jan Chodakiewicz: Polska dla Polaków! Kim byli i są polscy narodowcy. Jolanta Mysiakowska-Muszyńska, Wojciech J. Muszyński. Poznań: Zysk i S-ka, 2015. ISBN 978-83-7785-747-2.
- Katarzyna Jóźwik: Narodowa Organizacja Kobiet (1918-1939). W: Encyklopedia ruchu, narodowego. Organizacje, pojęcia, wydarzenia. Krzysztof Kawęcki (red.). Warszawa: Instytut Dziedzictwa Myśli Narodowej, 2022, s. 85-89.
- Robert Kotowski: Między polityką a działalnością społeczną - Narodowa Organizacja Kobiet w dwudziestoleciu międzywojennym. W: Działaczki społeczne, feministki, obywatelki...: samoorganizowanie się kobiet na ziemiach polskich po 1918 roku: (na tle porównawczym). Agnieszka Janiak-Jasińska, Katarzyna Sierakowska, Andrzej Szwarc (red.). T. II. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2009, s. 275-286. ISBN 978-83-7543-101-8.
- Statut stowarzyszenia: Narodowa Organizacja Kobiet. Warszawa: 1921. [dostęp 2025-05-03].
|