Maria Sobańska
 Maria Sobańska (1894) | |
| Pełne imię i nazwisko |
Maria Zofia Teodozja Sobańska |
|---|---|
| Data i miejsce urodzenia |
13 września 1865 |
| Data i miejsce śmierci |
8 marca 1951 |
| Miejsce spoczynku | |
| Zawód, zajęcie |
działaczka społeczna i charytatywna |
| Rodzice |
Konstanty Górski, Julia ks. Golicyn |
| Małżeństwo |
Kazimierz Sobański |
| Krewni i powinowaci |
Franciszek Górski, Siergiej Golicyn (dziadowie) |
| Odznaczenia | |
 _BAR.svg.png){kind=small}  | |
Maria Zofia Teodozja Sobańska z Górskich herbu Bożawola, ps. Krempski (ur. 13 września 1865 w Warszawie, zm. 8 marca 1951 tamże[1]) – polska działaczka społeczna i charytatywna, hrabina, organizatorka warszawskiego życia towarzyskiego, wiceprzewodnicząca warszawskiego oddziału Narodowej Organizacji Kobiet[2].
Życiorys
Dzieciństwo spędziła w rodzinnym majątku Motkowice w powiecie jędrzejowskim. Studiowała jako wolna słuchaczka na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Lwowskiego. Uzdolniona muzycznie, brała lekcje śpiewu u Edwarda Reszkego. W wyniku zamążpójścia przeniosła się do majątku męża w Guzowie[2]. W 1895 była opiekunką główną Towarzystwa Przytułku św. Franciszka Salezego w Warszawie[3]. Po śmierci męża w 1909 przeniosła się do Warszawy, gdzie prowadziła salon literacki. Od 1910 wraz ze Stanisławem Wojciechowskim współredagowała tygodnik „Społem". W tym samym czasie włączyła się w działalność Towarzystwa Opieki nad Więźniami „Patronat"[2].
Na jesieni 1914 została sekretarką zarządu Komitetu Opieki nad Jeńcami Polakami, Czechami i innymi Słowianami. Organizowała pomoc rzeczową i materialną dla jeńców armii austro-węgierskiej i niemieckiej. W końcu marca 1915 wraz z Janem Czarnowskim wyjechała z ramienia Komitetu na Syberię i dotarła do skupisk jenieckich, m.in. w okolicach Tomska, Krasnojarska i Irkucka. Organizowali oni bezpłatne kuchnie i przekazywali fundusze na ich prowadzenie, na zakup bielizny i ubrania, a przede wszystkim starali się o zezwolenie na wyjazd jeńców do europejskich guberni rosyjskich. Po powrocie z Syberii zamieszkała w Piotrogrodzie, gdzie w jesieni 1915 została członkiem zarządu Wydziału Opieki Komitetu Obywatelskiego, w którym zajmowała się ochronkami i szkołami polskimi. Była również członkiem zarządu Centralnego Schroniska dla Bezdomnych Polaków. W 1916 została na krótko aresztowana w Piotrogrodzie. W okresie rewolucji październikowej z ramienia Komendy Głównej Polskiej Konfederacji Wojskowej przewoziła rozkazy do dowództwa Legionu Polskiego w Finlandii. W 1918, w czasie ewakuacji rozproszonych oddziałów polskich do punktów ewakuacyjnych w Finlandii w Murmańsku, ukrywała w swoim domu przewożonych przez Piotrogród oficerów i żołnierzy polskich[2].
Wróciła do Polski po odzyskaniu niepodległości. Od 1919 przez kilka lat była wiceprezesem warszawskiego oddziału Narodowej Organizacji Kobiet. Wznowiła w swym mieszkaniu przy ul. Kredytowej cotygodniowe spotkania wybitnych ludzi. W okresie międzywojennym nabrały one dużego znaczenia. W jej salonach bywali znani politycy jak: Roman Dmowski, Stanisław Wojciechowski, Kajetan Dzierżykraj-Morawski, wybitni uczeni, m.in. Tadeusz Zieliński i Józef Ujejski, a przede wszystkim świat literacki: Maria Dąbrowska, Kazimiera Iłłakowiczówna, Jarosław Iwaszkiewicz, Jan Lechoń, Kazimierz Wierzyński, Tadeusz Pruszkowski czy Pia Górska. W 1921 współdziałała w założeniu i prowadzeniu taniej kuchni dla niezamożnej inteligencji warszawskiej zlokalizowanej w Alejach Jerozolimskich. Była współinicjatorką założenia Towarzystwa Pomocy Powołaniom Kapłańskim (późniejsze Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu). Została przewodniczącą tego towarzystwa i w jej mieszkaniu odbywały się zebrania zarządu. Miało ono na celu ułatwienie wyjazdu młodym księżom na wyższe studia do Rzymu. W latach 30. publikowała felietony w „Gazecie Świątecznej", „Małym Dzienniku" i innych czasopismach, czasem pod pseud. Krempski[2].
W czasie okupacji niemieckiej przebywała w Warszawie. Urządzała nadal, choć w mniej licznym gronie, spotkania towarzyskie. W czasie powstania warszawskiego zostało spalone jej mieszkanie wypełnione licznymi dziełami sztuki. Po powstaniu krótko mieszkała w Skierniewicach. W 1946 przeniosła się do Warszawy. Nie mając środków do życia, została przyjęta do przytułku fundacji jej teścia Feliksa Sobańskiego, prowadzonego przez Siostry Felicjanki, gdzie zmarła[2]. Została pochowana na cmentarzu Powązkowskim (kwatera 159-3-1,2,3)[4].
Rodzina
Była córką polityka Konstantego Górskiego i Julii z książąt Golicynów h. Pogoń Litewska. Jej dziadem ojczystym był generał Franciszek Górski, a macierzystym muzyk i książę Siergiej Golicyn. 10 lutego 1886 w kościele św. Krzyża w Warszawie wyszła za mąż za hrabiego Kazimierza Sobańskiego h. Junosza[5]. Małżeństwo było bezpotomne[1]. Adoptowała swego bratanka Pawła Górskiego, syna Pawła i Gabrieli z Kossakowskich[2].
Ordery i odznaczenia[2]
- Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski
- Krzyż Pro Ecclesia et Pontifice
- Złoty Krzyż Zasługi
Przypisy
- 1 2 Wielka Genealogia Minakowskiej - M.J. Minakowska [online], wielcy.pl [dostęp 2025-03-22].
- 1 2 3 4 5 6 7 8 Stanisław Konarski, Sobańska (z domu Górska) Maria Zofia Teodozja, [w:] Internetowy Polski Słownik Biograficzny [online], Narodowy Instytut Audiowizualny [dostęp 2025-03-22].
- ↑ Rada Opiekunów – Towarzystwo Przytułku [online] [dostęp 2025-03-22].
- ↑ Cmentarz Stare Powązki: GÓRSCY, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [dostęp 2025-03-22].
- ↑ Genealodzy PL Genealogia, Akt ślubu Kazimierza Marii Franciszka Sobańskiego i Marii Zofii Górskiej [online], metryki.genealodzy.pl [dostęp 2025-03-22].
