Burmistrzowie i prezydenci Tarnowa
 Herb Tarnowa | |
| Obecny | |
 Jakub Kwaśny, od 2024 Prezydent Miasta Tarnowa | |
| Stanowisko | |
| Państwo | |
|---|---|
| Pierwszy |
Mateusz Morozowicz |
| Długość kadencji |
5 lat |
| Obecny | |
| Obecny od |
6 maja 2024 |
| Siedziba |
Urząd Miasta Tarnowa |
Burmistrzowie i prezydenci Tarnowa – osoby zarządzające miastem Tarnowem na przestrzeni lat.
Historia
W okresie Królestwa Polskiego urząd włodarza Tarnowa pełnili rotacyjnie członkowie Rady Miejskiej. Oficjalna nazwa urzędu brzmiała: Urząd Prezydencki Radziecki Tarnowski[1].
Stanowisko burmistrza miasta Tarnowa powstało dopiero w okresie zaborów, kiedy władze austriackie wprowadziły mianowanych przez siebie urzędników, pełniących funkcję burmistrza, także wójta lub prezydenta. Jako pierwszy objął ją, w latach 1772–1774, Mateusz Morozowicz[2]. Najbardziej znaną postacią tego okresu był Józef Kalasanty Pędracki, trzykrotny burmistrz i ostatni urzędnik na tym stanowisku przed autonomią Galicji. Na mocy ustawy z 12 sierpnia 1866 roku, w roku następnym przeprowadzone zostały wybory samorządowe, burmistrz był wybierany w głosowaniu spośród radnych. Pierwszym burmistrzem Tarnowa okresu autonomii galicyjskiej był Wojciech Bandrowski. Ciągłość samorządu została zachowana nawet podczas I wojny światowej (z wyjątkiem okresu, gdy miasto zajęte było przez wojska rosyjskie). Ostatnim burmistrzem czasu zaborów i jednocześnie pierwszym w niepodległej Rzeczypospolitej był Tadeusz Tertil, pełniący urząd w latach 1907–1923.
W okresie dwudziestolecia międzywojennego rząd dwukrotnie wprowadzał w Tarnowie zarząd komisaryczny. Po raz pierwszy w 1924 roku, gdy komisarzem został dotychczasowy burmistrz Janusz Rypuszyński, drugi raz w 1930 roku, gdy na to stanowisko powołano Adama Marszałkowicza.Na mocy ustawy z 1933 roku zmienił się ustrój samorządu miasta Tarnowa. Po wyborach, przeprowadzonych 10 grudnia 1933 roku, ukonstytuowała się nowa Rada Miasta, która 12 maja 1934 roku wybrała pierwszego i jedynego w okresie II Rzeczypospolitej prezydenta Tarnowa. Został nim Mieczysław Brodziński. Pełnił swój urząd do 6 września 1939 roku, kiedy wraz z częścią pracowników Zarządu Miasta został ewakuowany do Lwowa. Przez kilka kolejnych dni, do czasu ustanowienia administracji okupacyjnej, funkcjonował w Tarnowie zarząd tymczasowy, pod przewodnictwem byłego burmistrza, Juliana Kryplewskiego. Pierwszym okupacyjnym komisarzem miasta został Ernst Kundt[3].
Wkrótce po zakończeniu okupacji niemieckiej prezydentem Tarnowa został Ludwik Mysak, młody działacz Polskiej Partii Robotniczej, który przybył do miasta wraz z Armią Czerwoną. Po kilku miesiącach, 1 czerwca 1945 roku, zmienił go Eugeniusz Sit, przedwojenny działacz Polskiej Partii Socjalistycznej[4]. W 1950 na podstawie ustawy o terenowych organach jednolitej władzy państwowej, urząd prezydenta miasta został zniesiony, a organem wykonawczym i zarządzającym stało się Prezydium Miejskiej Rady Narodowej, na którego czele stał przewodniczący wybierany przez Miejską Radę Narodową. Pierwszym przewodniczącym Prezydium Miejskiej Rady Narodowej został dotychczasowy prezydent Jan Pałka. Urząd prezydenta przywróciła ustawa z dnia 29 listopada 1972. Z dniem 1 stycznia 1973 zniesiono dotychczas istniejące Prezydium Miejskiej Rady Narodowej wprowadzając w jej miejsce Urząd Miejski, którym kierował prezydent powoływany przez Prezesa Rady Ministrów.
Urząd prezydenta miasta jako samorządowego organu wykonawczego reaktywowano po przemianach ustrojowych w 1990 roku. Pierwszą osobą na tym urzędzie został Mieczysław Bień. On również został wybrany w pierwszych bezpośrednich wyborach w 2002 roku. Od 2024 roku funkcję tę pełni Jakub Kwaśny.
Lista burmistrzów i prezydentów Tarnowa
Galicja
Burmistrzowie miasta Tarnowa w latach 1772–1967[2]:
| Imię i nazwisko | od | do |
|---|---|---|
| Mateusz Morozowicz | 1772 | 1774 |
| Andrzej Ciepiszowski wójt |
1780 | 1784 |
| Kazimierz Wohlleber wójt |
1785 | 1785 |
| Stanisław Mayer prezydent |
1786 | 1787 |
| Andreas Szikszay | 1817 | 1817 |
| Franciszek Baldini | 1819 | 1838 |
| Franciszek Wotawa tymczasowy naczelnik |
1839 | 1839 |
| Ignacy Hingler | 1841 | 1847 |
| Adolf Koschina | 1848 | 1850 |
| Antoni Seeman | 1851 | 1855 |
| Adam Morawski | 1856 | 1857 |
| Józef Kalasanty Pędracki | 1858 | 1861 |
| Franciszek Lorber | 1861 | 1862 |
| Józef Kalasanty Pędracki | 1862 | 9 kwietnia 1864 |
| Edward Ganszer | 1864 | 1866 |
| Józef Kalasanty Pędracki | listopad 1866 | 1867 |
Burmistrzowie Tarnowa w okresie autonomii galicyjskiej[2]:
| Imię i nazwisko | Zdjęcie | od | do |
|---|---|---|---|
| Wojciech Bandrowski |  |
1867 | 1870 |
| Feliks Jarocki |  |
12 września 1870 | 10 listopada 1873 |
| Klemens Rutowski | _(cropped).jpg) |
28 grudnia 1873 | 24 marca 1877 |
| Aleksander Wisłocki |  |
grudzień 1877 | 5 lutego 1884 |
| Witold Rogoyski | .jpg) |
5 lutego 1884 | 13 grudnia 1906 |
| Tadeusz Tertil | .JPG) |
14 stycznia 1907 | 1918 |
II Rzeczypospolita
Burmistrzowie i prezydenci Tarnowa w okresie II Rzeczypospolitej[2]:
| Imię i nazwisko | od | do |
|---|---|---|
| Tadeusz Tertil burmistrz |
1918 | 25 października 1923 |
| Janusz Rypuszyński komisarz rządowy |
3 grudnia 1923 | 27 listopada 1926 |
| Julian Kryplewski burmistrz |
30 listopada 1926 | czerwiec 1929 |
| Michał Skowroński burmistrz |
1 października 1929 | 29 grudnia 1930 |
| Adam Marszałkowicz komisarz rządowy |
29 grudnia 1930 | 14 lutego 1934 |
| Mieczysław Brodziński prezydent |
12 maja 1934 | 6 września 1939 |
Polska Ludowa
Prezydenci miasta[a] Tarnowa w okresie Polski Ludowej[2]:
| Imię i nazwisko | Funkcja | od | do |
|---|---|---|---|
| Ludwik Mysak | prezydent | styczeń 1945[4] | 31 maja 1945 |
| Eugeniusz Sit | prezydent | 1 czerwca 1945 | 22 października 1947 |
| Kazimierz Jaroszewski | prezydent | 1947 | 1949 |
| Jan Pałka | prezydent[b] | 1949 | 1950 |
| Ludwik Razowski | przewodniczący Prezydium Miejskiej Rady Narodowej | 1951 | 1952 |
| Stefan Seweryn | przewodniczący Prezydium Miejskiej Rady Narodowej | 1952 | 1954 |
| Władysław Wolski | przewodniczący Prezydium Miejskiej Rady Narodowej | 1954 | 1956 |
| Jan Golemo | przewodniczący Prezydium Miejskiej Rady Narodowej | 1956 | 1958 |
| Józef Klose | przewodniczący Prezydium Miejskiej Rady Narodowej | 1958 | 1971 |
| Zenon Musiał | przewodniczący Prezydium Miejskiej Rady Narodowej[c] | 1971 | 1975 |
| Jerzy Szmyd | prezydent | 1975 | 1982 |
| Mieczysław Strzelecki | prezydent | 1982 | 1990 |
III Rzeczypospolita
Prezydenci Tarnowa w okresie III RP[2]:
| Imię i nazwisko | od | do |
|---|---|---|
| Mieczysław Bień | 1990 | 1994 |
| Roman Ciepiela | 1994 | 1998 |
| Józef Rojek | 1998 | 18 listopada 2002 |
| Mieczysław Bień | 18 listopada 2002[5] | 4 grudnia 2006 |
| Ryszard Ścigała | 4 grudnia 2006[6] | 4 grudnia 2014 |
| Henryk Słomka-Narożański (p.o.)[7][8] | 27 września 2013 | 4 grudnia 2014 |
| Roman Ciepiela | 4 grudnia 2014[9] | 6 maja 2024 |
| Dorota Krakowska (p.o.)[10] | 20 kwietnia 2020 | 25 maja 2020 |
| Jakub Kwaśny | 6 maja 2024[11] | obecnie |
Uwagi
Przypisy
- ↑ Marek Baran, Od autonomicznego burmistrza do demokratycznego prezydenta [online], TEMI - Twoje Media Informacyjne, 27 marca 2024 [dostęp 2024-11-29] (pol.).
- 1 2 3 4 5 6 Krzysztof Gzyl, Burmistrzowie Tarnowa [online], www.it.tarnow.pl [dostęp 2018-03-27] (pol.).
- ↑ Nazistowska polityka okupacyjna wobec tarnowskich Żydów na podstawie afiszy z lat 1939-1942 [online], 14 czerwca 2021 [dostęp 2024-11-29].
- 1 2 Kim był pierwszy powojenny prezydent miasta Tarnowa 0. miastoiludzie.pl, 6 marca 2022. [dostęp 2024-09-20].
- ↑ Protokół Nr I/2002 z dnia 18 listopada 2002. bip.malopolska.pl/umtarnow, 2003-11-27. [dostęp 2024-05-06]. (pol.).
- ↑ Protokół Nr II/2006 z dnia 4 grudnia 2006 r.. bip.malopolska.pl/umtarnow, 2007-01-19. [dostęp 2024-05-06]. (pol.).
- ↑ Bartek Maziarz, Henryk Słomka-Narożański nie jest już wiceprezydentem Tarnowa [online], radiokrakow.pl [dostęp 2018-03-27] [zarchiwizowane z adresu 2018-03-28] (pol.).
- ↑ Redakcja, Szok po aresztowaniu prezydenta Tarnowa [online], Tarnów Nasze Miasto, 29 września 2013 [dostęp 2025-04-18].
- ↑ Protokół Nr II/2014 z sesji Rady Miejskiej w Tarnowie, która odbyła się dnia 4 grudnia 2014 r. w tarnowskim Ratuszu. bip.malopolska.pl/umtarnow, 2014-12-09. [dostęp 2024-05-06]. (pol.).
- ↑ Prezydent Tarnowa wraca do pracy po udarze! Już znamy termin [online], www.se.pl [dostęp 2025-04-18].
- ↑ I zwyczajna sesja Rady Miejskiej w Tarnowie 6 maja 2024 r.. bip.malopolska.pl/umtarnow, 2024-04-26. [dostęp 2024-05-06]. (pol.).
Bibliografia
- Kazimierz Bańburski, Burmistrzowie Tarnowa [dostęp 2010-08-09]
- Piotr Filip, Poczet burmistrzów Tarnowa, Tarnów 2010, ISBN 978-83-87785-57-4.
- Maria Sąsiadowicz, Ewa Stańczyk, Barbara Sawczyk, Tarnowskie kalendarium od VIII wieku do 2004 roku, Tarnów: Miejska Biblioteka Publiczna im. Juliusza Słowackiego, 2004, ISBN 83-915445-5-9, OCLC 838609632.