Czaszówka bocznotrzonowa
 | |
| Systematyka | |
| Domena | |
|---|---|
| Królestwo | |
| Gromada | |
| Klasa | |
| Rząd | |
| Rodzina | |
| Rodzaj | |
| Gatunek |
czaszówka bocznotrzonowa |
| Nazwa systematyczna | |
| Deconica horizontalis (Bull.) Noordel. Öst. Z. Pilzk. 18: 199 (2009) | |
Czaszówka bocznotrzonowa (Deconica horizontalis (Bull.) Noordel.) – gatunek grzybów należący do rodziny pierścieniakowatych (Strophariaceae)[1].
Systematyka i nazewnictwo
Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Deconica, Strophariaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].
Po raz pierwszy opisał go w 1887 r. Jean Baptiste François Pierre Bulliard, nadając mu nazwę Agaricus horizontalis. W 2009 r. Machiel Evert Noordeloos przeniósł go do rodzaju Deconica[1]. Ma 16 synonimów. Niektóre z nich[2]:
- Melanotus horizontalis (Bull.) P.D. Orton 1984
- Phaeomarasmius horizontalis (Bull.) Kühner 1935
- Psilocybe hepatochrous (Berk.) Lago-Álv. & M.L. Castro 2004
- Psilocybe horizontalis (Bull.) Vellinga & Noordel. 1995
Nazwa polska na podstawie rekomendacji Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów[3].
Morfologia
Kapelusz o średnicy 5–15 mm, aksamitny, nieprążkowani i nieprzezroczysty, o barwie od czerwonobrązowej do beżowej. Blaszki w kolorze szaro-beżowym. Trzon prymitywny[4].
- Cechy mikroskopowe
Kolonia pokrywa do 100% płytki do 7. dnia hodowli, w drugim tygodniu jest matowa, puchata lub wełnista, z kilkoma gęstymi plamami, biała. Strefa postępu powierzchowna, brzeg nierówn, zapach silny, rewers taki sam. Grzybnia powietrzna zbudowana ze strzępek o średnicy 1–7 μm, bezbarwnych, często z oleistą zawartością, cienko i grubościennych, rozgałęzionych, septowanych, ze sprzążkami lub prostymi przegrodami, z krótkimi odgałęzieniami, obecne anastomozy. Brak artrospor, czasami występują elipsoidalne, cienkościenne chlamydospory z ziarnistą zawartością. W strefie postępu strzępki o średnicy 1,5–6 μm, bezbarwne, z oleistą zawartością, cienkie lub grubościenne, rozgałęzione, septowane, ze sprzążkami i anastomozami, nielicznymi, krótkimi gałęziami i powyginanymi strzępkami; brak artrospor i chlamydospor[5].
Zarodniki 6–8(8,5) × (3,5)4–5(5,5) μm, elipsoidalne do migdałowatych[4].
Występowanie i siedlisko
Występuje na niektórych wyspach i wszystkich kontynentach poza Antarktydą[6]. W opracowanej w 2003 roku przez Władysława Wojewodę „Krytycznej liście wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski” brak tego gatunku, ale jeden z jego synonimów (Phaeomarasmius horizontalis) jest uznany za synonim ciemnotwardnika bocznotrzonowego (Phaeomarasmius rimundicola)[7]. Stanowiska Deconica horizontalis podaje internetowy atlas grzybów. Znajduje się w nim na liście gatunków zagrożonych i wartych objęcia ochroną[8]. Z powodu niejasnej pozycji oraz różnego podejścia do odrębności gatunku, liczba znanych stanowisk w Polsce wymaga weryfikacji[3].
Grzyby saprotroficzne występujące m.in. na leżących na ziemi gałęziach i pniach[8].
Przypisy
- 1 2 3 Index Fungorum [online] [dostęp 2025-05-04] (ang.).
- ↑ Species Fungorum [online] [dostęp 2025-05-04] (ang.).
- 1 2 Rekomendacja nr 4 (2025) Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego [online], Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów, 4 maja 2025 (pol.).
- 1 2 Deconica horizontalis (Bull.) Noordeloos [online], Mycocharentes.fr [dostęp 2025-05-04] (fr.).
- ↑ P.S. Silva, L. Guzmán-Dávalos, R.M.B. Silveira, Cultural studies of Psilocybe sensu lato species (Agaricales, Strophariaceae), „Mycosphere”, 7 (5), 2016, s. 531–544, DOI: 10.5943/mycosphere/7/5/1.
- ↑ Występowanie Deconica horizontalis na świecie (mapa) [online], gbif.org [dostęp 2025-05-04].
- ↑ Władysław Wojewoda, Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, s. 500, ISBN 83-89648-09-1.
- 1 2 Deconica horizontalis (Melanotus horizontalis) [online], grzyby.pl [dostęp 2025-05-04].