Edmund Saporski
Edmund Saporski (ur. 19 stycznia 1844 w Starych Siołkowicach jako Sebastian Woś, zm. 6 grudnia 1933[1] w Kurytybie[2]) – polski geometra, brazylijski polityk, pionier osadnictwa polskiego w Brazylii.
Życiorys
Młodość
Urodził się w 19 stycznia 1844 w Starych Siołkowicach koło Opola pod imieniem Sebastian Woś[3] w rodzinie chłopa Szymona Wosia i Jadwigi z Kampów. Uczęszczał do szkoły w Siołkowicach, a następnie do gimnazjum w Opolu. Porzucił naukę i objął stanowisko urzędnika pocztowego w Opolu[4].
Wyjazd do Brazylii
W latach 60. XIX wieku wyjechał do Ameryki Południowej, prawdopodobnie uciekając przed służbą w armii niemieckiej[1]. W 1867 próbował osiedlić się w Urugwaju[5], ale rok później osiadł w Brazylii, początkowo w Blumenau, a od 1870 w Kurytybie. Pracował jako nauczyciel. Następnie ukończył kurs mierniczy[4] i w 1874 uzyskał uprawnienia geometry[1][5]. Był członkiem zespołu projektującego linie kolejowe[1], prowadził pomiary ziemi pod osadnictwo na terenie stanu Parana, pomiary terenów spornych między stanami Parana i São Paulo oraz Parana i Santa Catarina. !887 został inżynierem prefektury kurytybskiej, w 1891 komisarzem rządowym dla municypiów Palmeira i São João do Triunfo, a w 1894 kierownikiem działu technicznego w Sekretariacie Robót Publicznych Stanu Parana[4]. Zajmował się także organizacją osadnictwa kolejnych grup polskich imigrantów w Paranie[1].
W 1885 otrzymał obywatelstwo brazylijskie[4].
Działalność polonijna
Uważany za „ojca” osadnictwa polskiego w Paranie. Swoją działalnością doprowadził do zwiększenia emigracji ze Śląska Opolskiego[4]. Razem z księdzem Antonim Zielińskim z Blumenau opracował plan przesiedlenia polskich imigrantów ze stanu Santa Catarina do bardziej przyjaznych terenów w stanie Parana. Dzięki zgodzie cesarza Brazylii Piotra II udało się rozpocząć przygotowania do przesiedlenia, które w 1871 zakończyło się przeprowadzką 16 polskich rodzin z Brusque w Santa Catarinie na wytyczone m.in. przez Saporskiego działki w Pilarzihno w okolicach Kurytyby.
Był aktywnym uczestnikiem życia kulturalnego polskiej diaspory, pełnił funkcję redaktora „Gazety Polskiej w Brazylii”, prezesa Towarzystwa Tadeusza Kościuszki[1]. Dwukrotnie bez powodzenia kandydował do władz stanowych. Po trzecich wyborach[4], od 1912 jako pierwszy Polak pełnił funkcję posła do parlamentu stanowego[1] (w kadencji 1912–1913), zasiadał w komisji robót publicznych, a następnie w komisji policji wojskowej[3]. W 1915 objął czasowo funkcję ministra rolnictwa (comisario de terras) przy rządzie parańskim. Był korespondentem wydawanego we Lwowie „Przeglądu Emigracyjnego”[4].
Jeszcze za życia został patronem dwóch organizacji: Towarzystwa Szkolnego im. E. Saporskiego w Cândido de Abreu oraz w Vera Guarany. W 1953 dzięki staraniom Polonii w Kurytybie odsłonięto pomnik Saporskiego[1].
Życie prywatne
W 1870 wziął ślub z Brazylijką. Ojciec czwórki dzieci: Piotra, Antoniego Edmunda oraz dwóch córek. Zmarł w Kurytybie i tam został pochowany[4].
Odznaczenia
Przypisy
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Edmund Woś-Saporski. [w:] Diaspora – almanach poświęcony Polonii na świecie [on-line]. Yourpoland. [dostęp 2012-04-05]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-06-24)]. (pol.).
- ↑ Sebastian Edmund Saporski (Woś-Saporski, pierwotnie Woś) [dostęp z dnia: 2016-03-03]
- 1 2 Jerzy Mazurek: Kraj a emigracja: ruch ludowy wobec wychodźstwa chłopskiego do krajów Ameryki Łacińskiej (do 1939 roku). Instytut Studiów Iberyjskich i Iberoamerykańskich Uniwersytetu Warszawskiego, Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego w Warszawie, 2006, s. 55. ISBN 83-60093-20-2. [dostęp 2012-04-05].
- 1 2 3 4 5 6 7 8 Krzysztof Smolana, Dorota Barys, Konsulat Generalny Rzeczypospolitej Polskiej w Kurytybie: 90 lat historii najstarszej polskiej placówki konsularnej w Ameryce Łacińskiej (Consulado Geral da República da Polônia em Curtiba: 90 anos de história do mais antigo consulado polonês na América Latina), Kurtyba: ATP Grafica e Editora, 2010, s. 7–8.
- 1 2 Walter Wiesław Gołębiewski. Polacy na emigracji w Ameryce Łacińskiej cz. 4. „Życie Kolorado”.
Bibliografia
- Zdzisław Malczewski: Słownik biograficzny Polonii brazylijskiej. Warszawa: Centrum Studiów Latynoamerykańskych Uniwersytetu Warszawskiego, 2000.
- Eugeniusz Ciuruś: Polacy w Brazylii. Lublin: Polonijne Centrum Kulturalno-Oświatowe Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 1977.