Giovanni Maria Artusi

Giovanni Maria Artusi
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia

ok. 1540
Bolonia

Pochodzenie

włoskie

Data i miejsce śmierci

18 sierpnia 1613
Bolonia

Gatunki

muzyka poważna, muzyka renesansowa, muzyka barokowa

Zawód

muzykolog, kompozytor

Giovanni Maria Artusi (ur. ok. 1540 w Bolonii, zm. 18 sierpnia 1613 tamże) – włoski teoretyk muzyki i kompozytor. Znany z krytycznej oceny przemian zachodzących w muzyce klasycznej na przełomie XVI i XVII wieku.

Życiorys

Urodził się ok. 1540 w Bolonii[1]. Od 1562[2] był kanonikiem regularnym w kościele Santissimo Salvatore w Bolonii[3]. Do nowicjatu wstąpił 14 lutego 1562, a śluby złożył 21 lutego 1563[4]. Przez pewien czas studiował w Wenecji, gdzie był uczniem Gioseffa Zarlina[2]. Do śmierci w 1613 przebywał w klasztorze w Bolonii, gdzie poświęcał się studiom i publicystyce z zakresu teorii muzyki[3][4].

Publicystyka

Jego pierwsze opracowanie L'arte del contraponto ridotta in tavole (1586) było hołdem złożonym Zarlinowi i skoncentrowaną na kontrapunkcie syntezą jego Le istitutioni harmoniche (1558)[4][2]. Potencjał analityczny i oryginalną myśl twórczą ujawnił Artusi w swojej drugiej książce Seconda parte dell'arte del contraponto (1589)[4], w której szeroko odniósł się do wykorzystania dysonansów w kontrapunkcie[2]. Zwrócił w niej uwagę, że de facto dysonanse występują w analizowanych kompozycjach w większej liczbie niż konsonanse i przydatne są do ilustrowania treści opisujących smutek, łzy i cierpienie[4]. W L'arte del contraponto (1598) kontynuował myśl przewodnią dwóch poprzednich, analizując szerszy zakres twórczości[2]. Zachęcał młodych kompozytorów do wzorowania się na dziełach Andrei Gabrieliego, Palestriny i Jacoba non Papy[4].

Artusi był przeciwnikiem nowych trendów w muzyce i w swoich pismach często polemizował z innymi twórcami, krytykując techniki kompozytorskie m.in. Monteverdiego, da Venosy, de Rorego[1], Vicentina i Gabrieliego, a nawet swojego mistrza Zarlina (w zakresie zagadnień związanych ze strojem instrumentów)[2]. Z Bottrigarim pozostawał w konflikcie, którego źródłem były, fałszywe jak się później okazało, oskarżenia o plagiat, którego Artusi miał się dopuścić, wykorzystując w swojej twórczości literackiej fragmenty Il Trimerone Bottrigariego[4].

Najsłynniejszą jest jego dysputa z Monteverdim, w której dezaprobował rytmikę i harmonikę jego madrygałów[1] w zakresie stosowania metrum, niektórych dysonansów i alteracji dźwięków, prowadzenia melodii i mieszania modi[2]. Polemika ta jest uznawana za istotną w historii muzyki, głównie ze względu na klarowne przedstawienie przemian zachodzących w pojmowaniu muzyki, które miały miejsce w XVII wieku[4]. Szeroką krytykę w tym temacie Artusi zawarł w kilku niezachowanych listach oraz w trzech większych opracowaniach: L'Artusi, overo Delle imperfettioni della moderna musica ragionamenti dui (1600)[1], Seconda parte dell'Artusi, overo Delle imperfettioni della moderna musica (1603)[4] oraz Discorso secondo musicale di Antonio Braccino da Todi… (1608)[2]. Efektem debaty było wykrystalizowanie się, a później utrwalenie, dwóch pojęć określających stary i nowy styl kompozytorski, odpowiednio prima pratica i seconda pratica[4].

Publikacje

  • 1586: L'arte del contraponto ridotta in tavole, Wenecja[3]
  • 1588: Lettera apologetica del Burla academico Burlesco al R.D. Vincentio Spada da Faenza, Wenecja[2]
  • 1589: Seconda parte dell'arte del contraponto, nella quale si tratta dell'utile et uso delle dissonanze, Wenecja[2]
  • 1590: Trattato apologetico in difesa dell'opere del … Zarlino da Chioggia, giuditio musicale del S. Cabalao Nobile di Pocceia, academico Infarinato intorno alle differenze note frà il Dottissimo Zarlino, et … Vincenzo Galilej nobile Fiorentino[2]
  • 1598: L'arte del contraponto, Wenecja[2]
  • 1600: L'Artusi, overo Delle imperfettioni della moderna musica ragionamenti dui, Wenecja[1]
  • 1603: Seconda parte dell'Artusi, overo Delle imperfettioni della moderna music, Wenecja[4]
  • 1604: Impresa del molto Rev. M. Gioseffo Zarlino da Chioggia … dichiarata, Bolonia[4]
  • 1608: Discorso secondo musicale di Antonio Braccino da Todi per la dichiaratione della lettera posta ne' Scherzi musicali del sig. Claudio Monteverdi, Wenecja[3]

Dzieła

  • 1598: zbiór 21 canzonett[2] na 4 głosy[4]
  • 1599: 8-głosowy motet „Cantate Domino”[2][4]

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 Encyklopedia muzyki. Andrzej Chodkowski (red.). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006, s. 54. ISBN 83-01-13410-0.
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Artusi, Giovanni Maria, [w:] Encyklopedia Muzyczna (wersja internetowa Encyklopedii muzycznej PWM), Polska Biblioteka Muzyczna [dostęp 2025-02-15].
  3. 1 2 3 4 Artusi, Giovanni Maria, [w:] Enciclopedia on line [online], Enciclopedia Treccani [dostęp 2025-02-15] (wł.).
  4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Claude V. Palisca, Artusi, Giovanni Maria, [w:] Grove Music Online, Oxford University Press, 2001, DOI: 10.1093/gmo/9781561592630.article.01383 [dostęp 2025-02-15] (ang.).

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.