Jeruzal (powiat miński)

Jeruzal
wieś
Ilustracja
Rynek
Państwo

 Polska

Województwo

 mazowieckie

Powiat

miński

Gmina

Mrozy

Liczba ludności (2023)

316[1]

Strefa numeracyjna

25

Kod pocztowy

05-317[2]

Tablice rejestracyjne

WM

SIMC

0682790[3]

Położenie na mapie gminy Mrozy
Mapa konturowa gminy Mrozy, na dole znajduje się punkt z opisem „Jeruzal”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po prawej znajduje się punkt z opisem „Jeruzal”
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa konturowa województwa mazowieckiego, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Jeruzal”
Położenie na mapie powiatu mińskiego
Mapa konturowa powiatu mińskiego, na dole po prawej znajduje się punkt z opisem „Jeruzal”
Ziemia52°03′57″N 21°50′54″E/52,065833 21,848333[4]

Jeruzal – wieś sołecka[5] w Polsce, położona w województwie mazowieckim, w powiecie mińskim, w gminie Mrozy[3][6]. Dawniej miasto.

Integralne części wsi Jeruzal[6][3]
SIMCNazwaRodzaj
0682809Jeruzal-Koloniaczęść wsi

Jeruzal uzyskał lokację miejską w 1533 roku, zdegradowany około 1820 roku[7]. Do 1954 roku siedziba wiejskiej gminy Jeruzal.

W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Jeruzal. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa siedleckiego.

Miejscowość jest siedzibą parafii św. Wojciecha należącej do dekanatu siennickiego diecezji warszawsko-praskiej[8].

Historia

Wieś po raz pierwszy wzmiankowana w 1426 pod nazwą Żeliszew. Od XVI do XVIII wieku własność różnych rodzin szlacheckich: Oborskich, Głogowskich, Rudzińskich, Cieszkowskich. W 1533 Oborscy otrzymali przywilej na założenie tu miasta prywatnego; erygowano także parafię. Początkowo miasto funkcjonowało pod nazwami Żeliszew oraz Łukowiec. Pozbawiona podstaw gospodarczego rozwoju lokacja, położona w odległości zaledwie kilku kilometrów od 4 innych miast – Latowicza, Kuflewa, Seroczyna i Wodyń – nigdy się nie rozwinęła. W XVII w. miasto liczyło zaledwie 150 mieszkańców. Sytuacji nie zmieniło nadanie miejscowości nazwy Jeruzalem, która ostatecznie przekształciła się w dzisiejszą formę. W okresie kontrreformacji i po potopie szwedzkim miasto stanowiło lokalny ośrodek pielgrzymkowy. W 1810 Jeruzalem liczył jednak wciąż tylko 198 mieszkańców i około 1820 utracił ostatecznie prawa miejskie.

23 marca 1948 roku oddział Narodowych Sił Zbrojnych dowodzony przez porucznika Zygmunta Jezierskiego przeprowadził napad na miejscowy posterunek Milicji Obywatelskiej[9].

Zabytki

Wraz z założeniem parafii w XVI wieku wybudowano pierwszy kościół drewniany, który uległ zniszczeniu. Na jego miejscu, w latach 1757–1758 wzniesiono nowy drewniany kościół na planie krzyża z dobudowaną zakrystią. Dach dwuspadowy, kryty gontem. Między nawą a prezbiterium znajduje się charakterystyczny dla tego typu budownictwa łuk tęczowy, a na nim krucyfiks oraz rzeźby Matki Boskiej i św. Jana z XVI wieku. Całe wnętrze bogato zdobione w stylu barokowym, choć zawiera też elementy rokokowe (np. chrzcielnica). Przebudowany w niewielkim stopniu w XIX w.[10]

Pozostałe

  • drewniana dzwonnica z XVIII wieku
  • klasycystyczny łuk triumfalny – mauzoleum Floriana Cieszkowskiego zbudowane ok. 1798
  • budynek z ok. 1920 mieści się obecnie filia Gminnej Biblioteki Publicznej w Mrozach. Dawniej był siedzibą urzędu gminy
  • relikt miejskiego układu przestrzennego w postaci prostokątnego rynku o zachowanym do dziś średniowiecznym, prostokątnym układzie, o wymiarach 100 na 120 m, usytuowanym na przecięciu głównych dróg

Film

W Jeruzalu kręcone były zdjęcia do serialu telewizyjnego Ranczo[11] oraz do filmu Ranczo Wilkowyje. Najważniejsze obiekty związane z tymi dziełami to:

  • apteka Więcławskiego (ul. Browarna 2) – powstała w szóstym sezonie; rozpoczął się tutaj romans Ryszarda Polakowskiego z Haliną,
  • chata zielarki (ul. Browarna 25, w pobliżu lasu) – zamieszkiwała tu zielarka Zofia,
  • kościół parafialny (Rynek 2) – miejsce służby proboszcza Piotra Kozioła (Cezary Żak),
  • nowa szkoła (ul. Szkolna 8) – miejsce wyborów wójta i rady gminy,
  • plebania (funkcja autentyczna, Rynek 2) – miejsce zamieszkania księży i gosposi Michałowej,
  • salka parafialna (przy plebanii, w rzeczywistości dawna organistówka) – miejsce prowadzenia lekcji języka angielskiego przez Lucy,
  • sklep Krystyny Więcławskiej "U Krysi" wraz z ławeczką (Rynek 16) – miejsce sprzedaży wina "Mamrot" i piwa "Tur" i punkt, w którym przesiadują bohaterowie, a policjant kupuje pasztetową; jednym z bywalców ławeczki był Jan Japycz (Leon Niemczyk zmarły w 2006 w trakcie realizacji serialu). Na jego cześć bohaterowie dzieła remontują gminny budynek z przeznaczeniem na restaurację "U Japycza" (była to w rzeczywistości remiza strażacka w Strachominie koło Latowicza)[12].

Zobacz też

Jeruzal jako Wilkowyje w serialu Ranczo

Przypisy

  1. ↑ Raport o stanie gminy Mrozy w 2023. Liczba mieszkańców w dn. 31.12.2023 s. 30
  2. ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 398 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  3. 1 2 3 GUS. Wyszukiwarka TERYT
  4. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 46316
  5. ↑ Strona gminy, sołectwa
  6. 1 2 Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  7. ↑ Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 36-37.
  8. ↑ Opis parafii na stronie diecezji
  9. ↑ Tadeusz Swat, „...Przed Bogiem i historią”. Księga ofiar komunistycznego reżimu w Polsce lat 1944-1956. Mazowsze. Warszawa 2003, s. 67.
  10. ↑ Jeruzal - kościół drewniany [online], www.kosciolydrewniane.pl [dostęp 2022-10-16].
  11. ↑ Oto Jeruzal, czyli Wilkowyje z serialu Ranczo. Te miejsca znasz z telewizji
  12. ↑ Marek Szymański, Mazowsze na filmowo. Przewodnik turystyczny, Samorząd Województwa Mazowieckiego, Warszawa, 2023, s. 36-39, ISBN 978-83-8009-864-0

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.