Jerzy Ręczyński

Jerzy Ręczyński

Ostatni Czwartak, Pan Jerzy z Ludwinowa, Mikołaj Mielewicz, Litwin

Jerzy Ręczyński (przed 1881)
Pełne imię i nazwisko	Jerzy Jan Ręczyński
Data i miejsce urodzenia	23 kwietnia 1805 Ludwinów lub Szukla
Data i miejsce śmierci	24 lutego 1899 Londonderry
Zawód, zajęcie	pisarz, pamiętnikarz, pedagog, wynalazca
Odznaczenia

Jerzy Jan Ręczyński, w Wielkiej Brytanii również George Renczynski, ps. „Ostatni Czwartak”, „Pan Jerzy z Ludwinowa”, „Mikołaj Mielewicz”, „Litwin”^[1] (ur. 23 kwietnia 1805 w Ludwinowie lub Szukle^[2] w rejonie Augustowa, zm. 24 lutego 1899 w Londonderry (Derry) w Irlandii Północnej) – powstaniec listopadowy, pisarz, pamiętnikarz, pedagog i wynalazca.

Pochodził z rodziny pieczętującej się herbem Rogala^[3]. Nauki pobierał w szkołach w Lublinie i w Warszawie^[1]. Od końca 1824 zatrudniony w Komisji Rządowej Przychodów i Skarbu^[1]. W maju 1825 rozpoczął służbę w Wojsku Polskim Królestwa Kongresowego, przydzielony w stopniu kadeta do 4 Pułku Piechoty Liniowej (tzw. „Czwartacy”)^[1]. Pełnił obowiązki podoficera jako instruktor pływania, strzelania i walki na bagnety^[1]. W 1830 skierowany do Szkoły Podchorążych Piechoty^[1].

W czasie powstania listopadowego walczył w 4 Pułku Piechoty Liniowej, m.in. w bitwie o Olszynkę Grochowską^[1]. 10 marca 1831 otrzymał Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari, a 26 marca 1931 awansował na stopień podporucznika^[1]. W późniejszym okresie uzyskał rangę kapitana^[1]. Od 1831 na emigracji (początkowo w Szwajcarii i Francji, a od 1834 w Wielkiej Brytanii), gdzie wykładał naukę fortyfikacji, był też nauczycielem matematyki, języków, a nawet gry na gitarze. Od 1850 do końca życia mieszkał w Londonderry w Irlandii (dziś Irlandia Północna)^[1], nauczając w gimnazjum Foyle College, później także w Hagee Presbyterian College oraz Royal Raphoe School w Donegalu (Irlandia), nauczał też prywatnie języków, geometrii i inżynierii^[4].

Udzielał się w polskich organizacjach emigracyjnych (Ogół Londyński od 1834, Zjednoczenie Emigracji Polskiej od 1837, Towarzystwo Demokratyczne Polskie od 1846). Aktywnie działał w emigracyjnych towarzystwach naukowych (od 1842 członek Grona Historycznego w Londynie, od 1867 Towarzystwa Historyczno-Literackiego w Paryżu). W 1869 uzyskał status poddanego brytyjskiego^[1]. Był również członkiem lóż masońskich. Zmarł w wieku 96 lat i został pochowany na cmentarzu miejskim (City Cemetery) w Derry (Londonderry)^[5].

Na Wystawie Powszechnej w Londynie w 1851 prezentowano kilka jego wynalazków. Oprócz pism o charakterze naukowym lub popularnonaukowym pozostawił też literaturę piękną po polsku i angielsku, w większości nieopublikowaną i częściowo zaginioną. Jego pisma znajdują się w Bibliotece Polskiej w Paryżu, a także w Ossolineum we Wrocławiu. Wydał m.in. The Valley of Death, or, the Famous Charge of the British Light Cavalry, October 25th, 1854 (ok. 1857), Rymotwór historyczny o wyjściu pułku czwartego piechoty liniowej z Warszawy 11 grudnia 1830 r. (1885) i Utwory ostatniego czwartaka (1885)^[6].

Nie założył rodziny^[1]. W 1908 ukazały się jego wspomnienia pt. Moja wojaczka, 1825–1831 w opracowaniu Władysława Chodźkiewicza^[7].

• Orłowski B., Jerzy (George) Ręczyński (Renczynski), [w:] Internetowy Polski Słownik Biograficzny [online], Filmoteka Narodowa – Instytut Audiowizualny [dostęp 2025-01-18]. Wersja drukowana: Polski Słownik Biograficzny, t. XXXI, Instytut Historii PAN, 1988–1989.
• Robert Bielecki, Słownik biograficzny oficerów powstania listopadowego, Warszawa 1998, t. III
• Seweryn Uruski, Rodzina. Herbarz Szlachty Polskiej, Warszawa 1931, t. XV
• Ilustrowana Encyklopedia Trzaski, Everta i Michalskiego (1924–1927)
• Wielka Ilustrowana Encyklopedia Gutenberga (1934–1939),
• Wielka Encyklopedia Powszechna PWN (1962–1969)

• Publikacje Jerzego Ręczyńskiego w bibliotece Polona