Kościół św. Stanisława w Sieradzu

Kościół świętego Stanisława w Sieradzu
Zabytek: nr rej. 842 z dnia 28.12.1967 r.[1]
kościół rektorski
Ilustracja
widok ogólny
Państwo

 Polska

Województwo

 łódzkie

Miejscowość

Sieradz

Wyznanie

katolickie

Kościół

rzymskokatolicki

Parafia

Wszystkich Świętych w Sieradzu

Wezwanie

św. Stanisława

Położenie na mapie Sieradza
Mapa konturowa Sieradza, w centrum znajduje się punkt z opisem „Kościół świętego Stanisława w Sieradzu”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, w centrum znajduje się punkt z opisem „Kościół świętego Stanisława w Sieradzu”
Położenie na mapie województwa łódzkiego
Mapa konturowa województwa łódzkiego, po lewej znajduje się punkt z opisem „Kościół świętego Stanisława w Sieradzu”
Położenie na mapie powiatu sieradzkiego
Mapa konturowa powiatu sieradzkiego, po prawej znajduje się punkt z opisem „Kościół świętego Stanisława w Sieradzu”
Ziemia51°35′47″N 18°44′24″E/51,596389 18,740000

Kościół Świętego Stanisława w Sieradzu – rzymskokatolicki kościół rektorski znajdujący się w Sieradzu, na terenie parafii Wszystkich Świętych, w województwie łódzkim.

Historia

Został wzniesiony w latach 1233–1245 jako jedna z najstarszych świątyń dominikanów w Polsce (obecnie należy do Zgromadzenia Sióstr Urszulanek Serca Jezusa Konającego). W Sieradzu podczas budowy kościoła działał znakomity warsztat ceramiczny, produkujący elementy dekoracyjne niespotykane w innych ośrodkach ówczesnego budownictwa ceglanego Europy Środkowo-Wschodniej. Warsztat budujący kościół dominikanów w Sieradzu mógł też pracować przy budowie kościoła Dominikanów w Poznaniu i Sandomierzu[2]. Trójlistne bloki tworzące archiwolty portalowe i rodzaj przesłon okiennych, delikatne reliefy wokół łuków okien zachodnich przypominają elementy wykończenia kościoła Dominikanów pw. św. Jakuba w Sandomierzu[3]. Występuje tu też podokapowy fryz skomponowany i zestawiony z płytek ceramicznych, których relief tworzy przecinające się arkadki wsparte stylizowanymi „heraldycznie” liliami. Wczesnośredniowieczny prototyp takiego fryzu znaleziono we Włoszech[3].

W 1331 kościół został spalony przez wojska zakonu krzyżackiego, pomimo interwencji przeora Mikołaja u znanego mu osobiście komtura Hermana von Oettingena[4]. Odbudowany około 1380 roku. Następnie po pożarze w XVII wieku, przebudowany na początku XVIII wieku.

Architektura i wyposażenie

Kościół jest wczesnogotycki w zrębie, murowany z cegły o układzie wendyjskim, jednonawowy. Fasady (wschodnie i zachodnie) o szczytach barokowych. W zewnętrznej ścianie nawy południowej znajduje się, w miejscu pierwotnego wejścia, wczesnogotycki portal z XIII wieku. Wystrój wnętrza barokowo-rokokowy. Na uwagę zasługują malowidła wykonane w 1910 roku, przedstawiające sceny z życia królowej Jadwigi.

Organy

Organy

W 1628 roku prace przy ówczesnych organach wykonywał organmistrz narodowości węgierskiej, Sebastian Staub. Dziesięć lat później podjęto decyzję o budowie nowego instrumentu. Odpowiedzialny za jego wykonanie był Walenty Gorcius. Budowę ukończono przed 1640 roku, gdyż w tym roku odnotowano informację o złym stanie dachu, przez który woda deszczowa przeciekała do organów. Według ustaleń z 1663 roku instrument był rozstrojony i niegrający, dlatego remontował go organmistrz Albert. W tym czasie, w zastępstwie był używany pozytyw z chóru zakonnego. Oba instrumenty spłonęły podczas pożaru kościoła w 1693 roku[5].

Świątynia została odbudowana na początku XVIII wieku. Z tego okresu pochodzi prospekt organowy, który obecnie stanowi centralną część fasady organów zbudowanych w 1937 przez firmę Stefana Truszczyńskiego z Włocławka, a ufundowanych przez Stanisławę Horkową z Sieradza. Prospekt ten jest pozostałością nieznanych bliżej organów, zniszczonych po kasacie zakonu dominikanów (pod koniec XIX w.)[5].

W 1960 na strychu zainstalowano nową dmuchawę elektryczną, natomiast w 1974 firma Dymitra Szczerbaniaka z Łodzi zamontowała nowy miech pływakowy oraz dokonała kilku zmian w dyspozycji[5].

Dyspozycja instrumentu:

Manuał I Manuał II Pedał
1. Bourdon 16' 1. Pryncypał włoski 8' 1. Subbas 16'
2. Pryncypał 8' 2. Kryty 8' 2. Kontrabas 16'
3. Kwinta 2 2/3' 3. Salicet 8' 3. Oktawbas 8'
4. Flet 8' 4. Vox coeles. 8' [brak]
5. Oktawa 4' 5. Blokflet 4'
6. Rurflet 4' 6. Róg nocny 2'
7. Mixtura 3 ch. 7. Kwinta 1 1/3'

Galeria

Przypisy

  1. ↑ Rejestr zabytków nieruchomych – województwo łódzkie [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 31 stycznia 2025 [dostęp 2013-03-07].
  2. ↑ Marian Kutzner, Wielkopolska, Kujawy, Ziemie Łęczycka i Sieradzko-Wieluńska, [w:] Architektura gotycka w Polsce, t. 1, red. Teresa Mroczko (Warszawa: Instytut Sztuki PAN, 1995), s. 157–158.
  3. 1 2 Andrzej Grzybkowski, Gotycka architektura murowana w Polsce, Warszawa 2015, ISBN 978-83-235-1873-0, s.28-29
  4. ↑ Marian Biskup, Wojny Polski z Zakonem Krzyżackim 1308-1521, Wydawnictwo Marpress Gdańsk 1993, s. 26.
  5. 1 2 3 Piotr Matoga, Sieradz ( Kościół św. Stanisława Biskupa (SS. Urszulanek Serca Jezusa Konającego)) [online], musicamsacram.pl [dostęp 2025-03-28].

Bibliografia

  • Sieradz: plan miasta, Polskie Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych im. E. Romera, Warszawa-Wrocław 1992.
  • A. Grzybkowski, Wczesnogotycki kościół i klasztor dominikański w Sieradzu, Warszawa 1979
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.