Krasnopol (Polska)

Krasnopol
wieś
Ilustracja
Kościół Przemienienia Pańskiego
Państwo

 Polska

Województwo

 podlaskie

Powiat

sejneński

Gmina

Krasnopol

Liczba ludności (2011)

1245[1][2]

Strefa numeracyjna

87

Kod pocztowy

16-503[3]

Tablice rejestracyjne

BSE

SIMC

0760886[4]

Położenie na mapie gminy Krasnopol
Mapa konturowa gminy Krasnopol, blisko centrum u góry znajduje się punkt z opisem „Krasnopol”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, u góry po prawej znajduje się punkt z opisem „Krasnopol”
Położenie na mapie województwa podlaskiego
Mapa konturowa województwa podlaskiego, u góry nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Krasnopol”
Położenie na mapie powiatu sejneńskiego
Mapa konturowa powiatu sejneńskiego, po lewej znajduje się punkt z opisem „Krasnopol”
Ziemia54°06′57″N 23°12′24″E/54,115833 23,206667[5]

Krasnopolwieś (dawniej miasto) w Polsce położona na Pojezierzu Wschodniosuwalskim, w województwie podlaskim, w powiecie sejneńskim, siedziba gminy Krasnopol[4][6]. Miejscowość leży przy drodze wojewódzkiej nr 653.

Integralne części wsi Krasnopol[4][6]
SIMCNazwaRodzaj
0760892Brogiczęść wsi
0760900Czortekczęść wsi
0760917Pod Jezioroczęść wsi
0760923Pod Lasczęść wsi
0760930Pod Pawłówkączęść wsi
0760946Rozbójnicaczęść wsi

Krasnopol uzyskał lokację miejską w 1770 roku. Został zdegradowany w 1825 roku[7]. Miasto królewskie w ekonomii grodzieńskiej położone było w końcu XVIII wieku w powiecie grodzieńskim województwa trockiego[8]. W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Krasnopol. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa suwalskiego.

Na terenie Krasnopola znajduje się zabytkowa synagoga z 1850. Do rejestru zabytków wpisany jest też układ urbanistyczny miejscowości. We wsi znajduje się kościół parafialny pod wezwaniem Przemienienia Pańskiego oraz synagoga niepełniąca już swej pierwotnej funkcji.

Historia

I Rzeczpospolita

Krasnopol został założony w 1770 z polecenia Antoniego Tyzenhauza w uroczysku Opidemie przy drodze z Sejn do Wigier i Suwałk[9]. Przywilej miejski uzyskał prawdopodobnie w 1782[10]. Według planów miał stać się głównym ośrodkiem klucza dóbr królewski Pomorze, utworzonego w ramach kolonizacji słabo zaludnionej Puszczy Przełomskiej[9]. W trakcie lokalizacji wyznaczono prostokątny rynek o wymiarach 130x90 m z miejscem pod zabudowę kościelną przy południowej pierzei, a także drugi mniejszy rynek[9]. W 1781 erygowano parafię Przemienienia Pańskiego[11]. Pierwotnie powstał na jej potrzeby drewniany kościół[11].

Osadnictwo w Krasnopolu, mimo przeznaczenia w tym celu dużych terenów, rozwijało się powoli[9]. W 1786 w Krasnopolu zamieszkiwały 94 rodziny[12]. W mieście osiedlali się także Żydzi – w 1786 w mieście było 6 rodzin żydowskich, zaś w 1792 zamieszkiwało 26 rodzin[11]. Miejscowość nie rozwinęła się w większy ośrodek usługowo-handlowy (w 1792 był w niej tylko 1 kramarz i 6 rzemieślników), pozostając dużą osadą rolniczą[11].

Królestwo Prus

Po III rozbiorze Polski Krasnopol znalazł się w Królestwie Prus w prowincji Prusy Nowowschodnie w powiecie wigierskim[13]. Na przełomie XVIII i XIX w. Krasnopol liczył 533 mieszkańców i 172 domy, z czego Żydzi stanowili 4,5% (40 osób)[14]. W mieście działało 29 rzemieślników[15]. Miejscowość miała charakter rolniczy, zajmując 120 włók[16]. Liczba hodowanych zwierząt przedstawiała się następująco: 137 koni, 170 wołów, 180 krów, 99 cieląt, 375 owiec i 614 świń[16]. W czasach panowania pruskiego Krasnopol utracił prawa miejskie[17].

Księstwo Warszawskie i Królestwo Kongresowe

5 lipca 1807 Krasnopol został zajęty przez brygadę gen. Stanisława Fiszera[18]. Krasnopol wszedł następnie w skład departamenty łomżyńskiego w Księstwie Warszawskim[19].

W 1827 w Krasnopolu zamieszkiwało 1414 mieszkańców, zaś w 1880 liczba ludności wynosiła 2246 osób[20]. W 1862 w miejscu drewnianego kościoła wybudowano murowaną, późnoklasycystyczną świątynię Przemienienia Pańskiego[11]. W XIX wieku Krasnopol, podobnie jak inne miejscowości powiatu sejneńskiego, specjalizował się ówcześnie w uprawie chmielu[20].

W trakcie powstania styczniowego pod Krasnopolem 26 sierpnia 1863 miała miejsce potyczka oddziału dowodzonego przez Reklewskiego i Dahlena[21]. Po reorganizacji administracyjnej w 1866 Krasnopol wszedł w skład powiatu sejneńskiego w guberni suwalskiej[22].

Dwudziestolecie międzywojenne

Po I wojnie światowej Krasnopol wszedł w skład Polski dopiero w sierpniu 1919[23]. Liczba ludności Krasnopola spadła po wojnie do 1192 mieszkańców[20]. W 1929 we wsi był kościół katolicki oraz synagoga[24].

Zabytki

Do rejestru zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa wpisane są następujące obiekty[25]:

Synagoga

Synagoga została wybudowana w 1850. Zlokalizowano ją przy Małym Rynku Żydowskim (obecnie ul. Polna). Wybudowano ją na planie prostokąta z surowego kamienia, oszkarpowano ją i pokryto gontem. W trakcie okupacji Niemcy zdewastowali synagogę. Po wojnie budynek niszczał, a następnie został przeznaczony na magazyn. Obecnie jest otynkowany i pokryty dachówką[26].

Szkoła

Dzieci i młodzież z Gminy Krasnopol uczęszczają do nowego budynku szkoły, w którym mieści się Szkoła Podstawowa im. Jana Pawła II.

Ludzie związani z Krasnopolem‎

Zobacz też

Przypisy

  1. Wieś Krasnopol w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2021-11-02], liczba ludności na podstawie danych GUS.
  2. GUS: Ludność – struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r..
  3. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 614 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  4. 1 2 3 GUS. Wyszukiwarka TERYT
  5. Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 61430
  6. 1 2 Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  7. Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 42-43.
  8. Вялікі гістарычны атлас Беларусі Т.2, Mińsk 2013, s. 86.
  9. 1 2 3 4 Wędzki 1975 ↓, s. 28.
  10. Krachało 1992 ↓, s. 19.
  11. 1 2 3 4 5 Wędzki 1975 ↓, s. 29.
  12. Wędzki 1975 ↓, s. 28–29.
  13. Wędzki 1975 ↓, s. 36–37.
  14. Wędzki 1975 ↓, s. 38.
  15. Wędzki 1975 ↓, s. 39.
  16. 1 2 Wędzki 1975 ↓, s. 40.
  17. Wędzki 1975 ↓, s. 45.
  18. Wędzki 1975 ↓, s. 47.
  19. Wędzki 1975 ↓, s. 48–49.
  20. 1 2 3 Krachało 1992 ↓, s. 24.
  21. Katalog miejsc pamięci powstania styczniowego w województwie podlaskim 2013 ↓, s. 59.
  22. Krachało 1992 ↓, s. 23.
  23. Krachało 1992 ↓, s. 27.
  24. Księga Adresowa Polski (wraz z w. m. Gdańskiem) dla handlu, przemysłu, rzemiosł i rolnictwa; Annuaire da la Pologne (y Compris la V.L. de Dantzig), Warszawa 1930, s. 130.
  25. Rejestr zabytków nieruchomych – województwo podlaskie [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 31 stycznia 2025 [dostęp 2018-04-04].
  26. Synagoga w Krasnopolu (Mały Rynek Żydowski) | Wirtualny Sztetl [online], sztetl.org.pl [dostęp 2020-03-04] [zarchiwizowane z adresu 2020-03-04].

Bibliografia

  • Katalog miejsc pamięci powstania styczniowego w województwie podlaskim. Białystok: Towarzystwo Opieki nad Zabytkami Oddział Białystok, 2013. ISBN 978-83-88372-50-6.
  • Aleksander Krachało: Dzieje Krasnopola i Ochotniczej Straży Pożarnej. Krasnopol: 1992.
  • Andrzej Wędzki: Miasteczka Pojezierza Sejneńskiego. W: Materiały do dziejów Ziemi Sejneńskiej. T. 2. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1975, s. 9–71.

Linki zewnętrzne