Kto z was chciałby rozweselić pechowego nosorożca?

Kto z was chciałby rozweselić pechowego nosorożca? – książka dla dzieci autorstwa Leszka Kołakowskiego, pierwszy raz wydana w 1986 roku. Lektura szkolna do roku 2021.

Kołakowski napisał książkę dla swojej córki w 1966; książka została jednak zatrzymana przez cenzurę^[a]. W 1986 roku została wydana w tzw. „drugim obiegu” przez Oficynę Literacką z ilustracjami anonimowego artysty; w 2005 roku książkę wydało wydawnictwo Muchomor z ilustracjami Doroty Łoskot-Cichockiej^[1][2][3][4].

Książka opowiada o nosorożcu, który chce nauczyć się latać. Pomaga mu w tym przyjaciel – wróbel. Nauka nie jest udana, nosorożec w swoim treningu przysparza kłopotów innym^[5][6].

Nowe wydanie książki zdobyło I miejsce w plebiscycie dzieci za urodę ilustracji^[5].

W 2005 roku książka otrzymała dwie recenzje w „Gazecie Wyborczej” (Jarosława Mikołajewskiego i Beaty Kęczkowskiej)^[3][4]. Recenzenci ocenili książkę pozytywnie; Mikołajewski napisał, że „książka jest rewelacyjna i będzie radością dla dzieci”. Za motyw przewodni utworu uznał przesłanie, że „zamiast zazdrościć innym umiejętności, których nie posiadamy, lepiej docenić piękno daru, który otrzymaliśmy sami”^[3].

Książka była lekturą szkolną w Polsce (od połowy lat 2010.^[b][c][7]; m.in. w roku szkolnym 2017/2018^[8]; od 2019 roku lektura uzupełniająca^[9]). Została z listy lektur usunięta w 2021 roku^[10], według Anny Józefowicz bez podania powodu^[11], aczkolwiek inne źródło podało, że podstawą było niespełnienie „wymogów zawartych w podstawie programowej dotyczących emocjonalnego rozwoju ucznia”^[12]. Usunięcie książki z listy lektur skrytykował dziennikarz Wojciech Szot, pisząc, że „książka stawia przed młodymi czytelnikami i czytelniczkami ważne pytania o to, czym powinni kierować się, dokonując wyborów – marzeniem czy rozsądkiem”, a także, „że należy być ostrożnym w doborze życiowych przewodników”. Książkę uznał za wartościową pozycję wpisującą się w nurt racjonalizmu, a jej zastąpienie m.in. utworami promującymi wartości chrześcijańskie takie jak opowiadania o dzieciństwie Karola Wojtyły, za decyzję polityczno-ideologiczną^[13].

Bajka doczekała się też adaptacji teatralnych (2009, 2021)^[14][15].