Liban (obóz)

Liban
Typ	obóz pracy przymusowej
Odpowiedzialny	III Rzesza
Rozpoczęcie działalności	15 kwietnia 1942
Zakończenie działalności	22 lipca 1944
Terytorium	Generalne Gubernatorstwo
Miejsce	Podgórze (Kraków)
Liczba więźniów	~ 2000
Narodowość więźniów	Polacy, Ukraińcy
Liczba ofiar	przynajmniej 24
	Położenie na mapie Krakowa Liban
	50°02′11″N 19°57′23″E/50,036389 19,956389

Liban – potoczne określenie karnego obozu pracy Służby Budowlanej (niem. Straflager des Baudienstes im Generalgouvernement) utworzonego przez Niemców na terenie przedsiębiorstwa „Krakowskie Wapienniki i Kamieniołomy SA” w krakowskiej dzielnicy Podgórze, w południowym wzgórzu Krzemionek Podgórskich, przy ulicy Za Torem 22. Określenie pochodzi od nazwiska współzałożyciela zakładu, Bernarda Libana (1848–1916).

Opis

Obóz powstał poprzez przeniesienie pierwotnego centralnego obozu karnego Baudienstu, utworzonego w październiku 1940 w Dębie w powiecie Dębica dystryktu krakowskiego (na terenie poligonu Wehrmachtu „Południe”, Truppenübungsplatz „Süd“^[1]), do Krakowa^[2]. Funkcjonował od 15 kwietnia 1942 roku do 22 lipca 1944 roku^[3], dostarczając kamienia i wapna do budowy i utrzymania dróg na potrzeby wojenne III Rzeszy^[4].

Komendantem obozu był przez cały okres jego funkcjonowania feldmeister Bruno Benecke, który terroryzował więźniów za pośrednictwem trzech skazanych po wojnie starszych robotników (vorarbeiterów), sprowadzonych w tym celu z okręgu jasielskiego^[3]^[5]. Formalny nadzór nad obozem sprawował komendant główny Baudienstu oberstfeldmeister Heinz Brassel, rezydujący w Woli Duchackiej^[4]^[5]. Przeciętnie przebywało w obozie 400 więźniów (maksymalnie 800 w 1942, przez cały okres istnienia ponad 2 tys.^[3]) narodowości polskiej i ukraińskiej, którzy pracowali w bardzo ciężkich warunkach w położonym obok obozu kamieniołomie Liban i przy piecach do wypalania wapna. Strażnikami byli członkowie Sonderdienstu i od końca 1943 uzbrojeni ukraińscy junacy Baudienstu. Jeńcy uznani za niepokornych nosili łańcuchy na rękach i nogach^[3]^[6]. Dopiero od połowy 1943 obóz był wyposażony w instalacje sanitarne, a więźniowie zostali zaopatrzeni w ubrania^[6].

W lipcu 1944 pod wpływem zbliżania się frontu z obozu zbiegła ukraińska załoga wartownicza. Umożliwiło to z kolei ucieczkę 146 więźniów. Dla uniknięcia odpowiedzialności służbowej komendant Benecke dokonał w nocy 21/22 lipca z pomocą pijanych żołnierzy doborowej jednostki Wehrmachtu masakry 20 z 23 pozostałych więźniów, którzy byli chorzy i niezdolni do samodzielnego opuszczenia obozu; trzem udało się uratować, zginął przypadkowy świadek Franciszek Bobek. Ofiary zostały pochowane przez sprawców pod skałą obok budynku mieszkalnego, gdzie w 1948 roku postawiono niewielki pomnik z tablicą pamiątkową^[6]^[3]^[7].

W 1993 na terenie dawnego obozu wykonywano zdjęcia do scen obozowych filmu Lista Schindlera Stevena Spielberga^[8]. Wybudowano w tym celu scenografię, której liczne fragmenty pozostały do dziś^[8].