Niepewność językowa

Niepewność językowa, schizoglosja (ang. linguistic insecurity, schizoglossia) – niska samoocena językowa; zjawisko związane z negatywnymi postawami wobec własnego języka i niemożnością emulowania prestiżowych norm społecznych[1]. Zjawisko to jest szeroko rozpowszechnione i często dostrzegane podczas badań socjolingwistycznych[2].

Schizoglosja lub niepewność językową objawia się tym, że niektórzy użytkownicy języka (należący np. do niższych warstw społecznych[1]) nisko oceniają swój sposób wypowiedzi[3] lub uważają go za nieodpowiedni do pewnych sytuacji społecznych: kontekstów formalnych lub do komunikacji z osobami o wyższymi statusie[1]. W sytuacjach tych oczekuje się stosowania kodu o wyższym prestiżu; osoby, które nie opanowały prestiżowej odmiany języka, przejawiają wówczas niepewność językową i tendencję do hiperkorektyzmu[1]. Zjawisko schizoglosji na związek z preskryptywizmem i koncepcjami poprawnościowymi, negatywnie nastawionymi do wariacji językowej[4].

Niepewność językowa bywa spotykana wśród użytkowników dialektów regionalnych i języków kreolskich, którzy wchodzą w interakcje społeczne zdominowane przez język standardowy. Pojęcie niepewności językowej dotyczy negatywnych postaw wobec własnego języka, choć zdarza się również, że pewni użytkownicy języka preferują odmiany lokalne i niestandardowe, a odmiany prestiżowe postrzegają negatywnie[1]. Niepewność językowa wyrasta z przeświadczenia o niepoprawności własnego języka, a także z wątpliwości co do jego statusu jako pełnoprawnego środka komunikacji; dla tej postawy charakterystyczne są sformułowania typu „nieprawdziwy język” oraz przepraszanie za sposób wypowiedzi[5]. Innym przejawem niepewności językowej jest zasięganie porad w zakresie użycia rodzimego języka[6]. W ostateczności niepewność językowa może doprowadzić do zaniku odmiany lokalnej lub społecznej, która charakteryzuje się niskim statusem[5].

Termin „niepewność językowa” został wprowadzony przez socjolingwistyę Williama Labova, który określił w ten sposób postawy językowe właściwe dla użytkowników odmian językowych, które są stale deprecjonowane[7]. Z kolei termin „schizoglosja” zaproponował Einar Haugen[4][8].

Zobacz też

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 Joan Swann i inni, A Dictionary of Sociolinguistics, Edinburgh: Edinburgh University Press, 2004, s. 189, DOI: 10.1515/9781474472968, ISBN 0-7486-1690-X, ISBN 0-7486-1691-8, ISBN 978-1-4744-7296-8, OCLC 941857333, JSTOR: 10.3366/j.ctvxcrv8w (ang.).
  2. ↑ Hedy Lee Miller, I Would’a Went: A Sociolinguistic Look at Verbs in Nonstandard English, University of California, Davis, 1988, s. 12–13 (ang.).
  3. ↑ Wilma Bucci, Milton Baxter, Problems of Linguistic Insecurity in Multicultural Speech Contexts, „Annals of the New York Academy of Sciences”, 433 (1), 1984, s. 185–200, DOI: 10.1111/j.1749-6632.1984.tb14767.x, ISSN 0077-8923, PMID: 6597696 [dostęp 2023-10-02] (ang.).
  4. 1 2 Jurica Pavičić, 'DA SMO ZNALI HRVATSKI, ONDA BISMO ZDENKA SIR NAZVALI ZDENKO SIR’ Polemički obračun s čuvarima i popravljačima hrvatskog jezika [online], Jutarnji List, 24 listopada 2019 [dostęp 2019-11-25] (chorw.).
  5. 1 2 Dennis E. Ager, Identity, Insecurity and Image: France and Language, Clevedon: Multilingual Matters, 1999, s. 9, ISBN 978-1-85359-442-7, OCLC 44961967 [dostęp 2023-10-02] (ang.).
  6. ↑ Tadeusz Piotrowski, Z zagadnień leksykografii, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 68, ISBN 83-01-11392-8, OCLC 34411730.
  7. ↑ Jennifer Jenkins, World Englishes: A Resource Book for Students, London–New York: Routledge, 2003, s. 154, ISBN 978-0-415-25805-0, OCLC 1284818103 [dostęp 2019-10-16] (ang.).
  8. ↑ Einar Haugen: In two hemispheres, about two languages, of two minds [online], Center for Multilingualism in Society across the Lifespan [dostęp 2019-11-05] [zarchiwizowane z adresu 2019-11-05] (ang.).
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.