Okres Męki Pańskiej
Okres Męki Pańskiej[1] (łac. tempus Passionis) – w tradycyjnym obrządku rzymskim określenie ostatnich dwóch tygodni Wielkiego Postu.
Terminologia
Definicja okresu Męki Pańskiej
W obrządku rzymskim Wielki Post zaczyna się w środę popielcową i trwa do Wielkiej Soboty. W tradycyjnej wersji tego obrządku (sprzed reform liturgicznych po Soborze watykańskim II) istnieje podział tego okresu na dwie części. Okres wielkopostny (tempus quadragesimale) dzieli się na:
- okres Wielkiego Postu (tempus Quadragesimae) – od środy popielcowej do soboty po IV niedzieli Wielkiego Postu (Laetare) włącznie;
- okres Męki Pańskiej (tempus Passionis) – od niedzieli Iudica do Wielkiej Soboty[1][2].
W obrządku rzymskim zreformowanym po Soborze watykańskim II Wielki Post stanowi pewną całość i nie ma takiego rozróżnienia[3].
Zakończenie okresu Męki Pańskiej
W tradycyjnym obrządku rzymskim ceremonia w noc wielkanocną składa się z wigilii paschalnej oraz z mszy wigilii paschalnej. Wigilia, obejmująca błogosławieństwo ognia i paschału, czytania oraz błogosławieństwo wody, stanowi część okresu Męki Pańskiej (kolor liturgiczny jest fioletowy). Dopiero po zakończeniu wigilii kończy się okres Męki Pańskiej, a zaczyna okres wielkanocny: zmienia się szaty liturgiczne na białe i rozpoczyna mszę[4].
W nowym obrządku rzymskim przyjmuje się, że Wielki Post trwa do Wielkiego Czwartku, a potem następuje Triduum Paschalne[5]. Wigilia paschalna stanowi całość, a okres wielkanocny zaczyna wraz z początkiem wigilii (w czasie całej ceremonii kolor liturgiczny jest biały)[6].
Kwestie terminologiczne
Należy mieć na względzie, że niedziele tego okresu noszą różne nazwy:
- w terminologii tradycyjnej niedziela dwa tygodnie przed Wielkanocą to Niedziela Męki Pańskiej (Dominica de Passione), a następna to Niedziela Palmowa (Dominica in Palmis)[7];
- w terminologii używanej po reformach liturgicznych Piusa XII te niedziele nazywają się odpowiednio pierwszą niedzielą Męki Pańskiej (Dominica I. Passionis) i drugą niedzielą Męki Pańskiej, czyli Palmową (Dominica II. Passionis seu in Palmis)[4];
- w terminologii nowego obrządku rzymskiego mowa jest o piątej niedzieli Wielkiego Postu oraz Niedzieli Palmowej, czyli Męki Pańskiej (Dominica in Palmis de Passione Domini)[8].
Okresu Męki Pańskiej nie należy mylić z czasem pasyjnym – to ostatnie jest luterańskim określeniem całego Wielkiego Postu[9].
Charakterystyka liturgiczna
Liturgia okresu Męki Pańskiej odznacza się w stosunku do całej reszty roku kościelnego wieloma cechami szczególnymi.
- W kościołach zakrywa się fioletowymi zasłonami krzyże, rzeźby, a w niektórych regionach także obrazy[1].
- We mszy nie odmawia się na początku psalmu 42[1].
- Opuszcza się doksologię przy introicie i przy lavabo (we mszy)[1], a także w wezwaniu i we wszystkich responsoriach (oficjum)[10].
W oficjum tego okresu śpiewa się hymny Wenancjusza Fortunata o tematyce pasyjnej: Pange lingua gloriosi lauream certaminis w matutinum i laudesach (podzielony na dwie części) oraz Vexilla Regis w nieszporach[10].
W ujęciu tradycyjnym okres ten obejmuje również Wielki Czwartek, Wielki Piątek i Wielką Sobotę, których liturgia rządzi się własnymi szczególnymi regułami (Triduum Paschalne)[4].
Inne obrządki i Kościoły
W nowym obrządku rzymskim nie istnieje okres Męki Pańskiej jako taki[3]. W niektórych kościołach zachowuje się jednak zwyczaj zakrywania krzyży (czasem też rzeźb lub obrazów) fioletowymi welonami[11]. W Liturgii Godzin przepisane są te same hymny, co w poprzednich tygodniach Wielkiego Postu, jednak dopuszcza się możliwość użycia hymnów Wenancjusza Fortunata, co do zasady przewidzianych na Wielki Tydzień, już od poniedziałku V tygodnia Wielkiego Postu[3].
W Kościele ewangelicko-augsburskim również nie istnieje okres Męki Pańskiej jako taki, natomiast zachowano regułę opuszczania doksologii po introicie w dwie niedziele poprzedzające Wielkanoc[9].
Przypisy
- 1 2 3 4 5 Mszał rzymski. Przekład polski i objaśnienia opracowali O.O. Benedyktyni z opactwa tynieckiego, Poznań: Pallottinum, s. 1519.
- ↑ Rubrice generales Missalis et Breviarii Romani (1960), 74.
- 1 2 3 Liturgia Horarum iuxta ritum Romanum. Editio typica altera. II: tempus Quadragesimae, sacrum Triduum Paschale, tempus paschale, Libreria Editrice Vaticana, 1986, s. 1938.
- 1 2 3 Ordo Hebdomadae sanctae instauratus. Editio typica, Typis Polyglottis Vaticanis, 1956, XVI+144.
- ↑ Fundacja Dominikański Ośrodek Liturgiczny, Paschalis sollemnitatis. List okólny o przygotowaniu i obchodzeniu świąt paschalnych [online], Liturgia.pl, 21 marca 2013 [dostęp 2025-03-18].
- ↑ Instytut Gość Media, Wigilia Paschalna w Wielką Noc [online], Instytut Gość Media, 3 grudnia 2002 [dostęp 2025-03-18].
- ↑ Antiphonale Sanctae Romanae Ecclesiae pro diurnis horis Ss. D. N. Pii X. Pontificis Maximi jussu restitutum et editum, Romae: Typis Polyglottis Vaticanis, 1912, XVII+776+[221]+98*+48.
- ↑ Graduale sacrosanctae Romanae Ecclesiae de tempore et de Sanctis, primum sancti Pii X iussu restitutum & editum, Pauli VI Pontificis Maximi cura nunc recognitum, ad exemplar „Ordinis Cantus Missae” dispositum, & rhythmicis signis a Solesmensibus monachis diligenter ornatum, Solesmis 1979, s. 918.
- 1 2 Śpiewnik ewangelicki: codzienna modlitwa, pieśń, medytacja, nabożeństwo, wyd. Ausg. II, Bielsko-Biała: Wydawnictwo "Augustana", 2008, ISBN 978-83-88941-88-7 [dostęp 2025-03-18].
- 1 2 Breviarium Romanum, ex decreto ss. Concilii Tridentini restitutum, Summorum Pontificum cura recognitum. Editio typica nova. Pars verna., Typis Polyglottis Vaticanis, 1949, xxxii+1062+[364]+55*.
- ↑ Zasłonięty krzyż - V Niedziela Wielkiego Postu [online], Portal Diecezji Rzeszowskiej [dostęp 2025-03-18].