Paweł Bluszcz
| Data i miejsce urodzenia |
18 września 1881 |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci |
1944 |
| Zawód, zajęcie |
górnik, działacz związkowy i komunistyczny |
| Narodowość |
polska |
| Partia | |
| Małżeństwo |
Rozalia z d. Tydniarska |
Paweł Bluszcz (ur. 18 września 1881 w Łaziskach Górnych, zm. 1944 w KL Gross-Rosen) – polski górnik, działacz związkowy i komunistyczny.
Życiorys
.jpg)
Urodził się 18 września 1881 roku w Łaziskach Górnych w rodzinie robotniczej[1]. Po ukończeniu szkoły powszechnej, mając 17 lat zaczął pracę w kopalni „Brade” (późn. „Bolesław Śmiały”). Pracował następnie jako górnik w różnych kopalniach na obszarze Górnego Śląska, a w latach 1911–1913 w kopalni „Oheim” (późn. „Wujek”) w Brynowie[2]. Już od młodych lat związał się z ruchem robotniczym początkowo jako działacz związkowy, a następnie jako członek Polskiej Partii Socjalistycznej[3].
Podczas I wojny światowej, we wrześniu 1917 roku został powołany do armii niemieckiej i skierowany na front zachodni, skąd zdezerterował[3]. Został aresztowany w Belgii i skazany przez sąd wojskowy na pięć lat więzienia. Wyrok odsiedział w więzieniu w Raciborzu[1]. Po zakończeniu wojny wyszedł na wolność i przeniósł się wraz z rodziną do Załęskiej Hałdy (późn. część Katowic)[3] – mieszkał na terenie kolonii kopalni „Wujek”[4], a w grudniu 1918 roku wrócił do pracy na kopalni[2].
Był uczestnikiem powstań śląskich w latach 1919–1921[5].
Wystąpił z PPS i rozpoczął działalność w Związku Spartakusa[3], a od stycznia 1922 roku buł członkiem Komunistycznej Partii Robotniczej Polski – późniejszej Komunistycznej Partii Polski[2]. Jako członek KPP był jednym z organizatorów strajków górniczych i robotniczych. Wchodził w skład kierownictwa Komitetu Okręgowego KPP oraz „Komitetu 21”. Po zwolnieniu z pracy na kopalni „Wujek” w 1934 roku dalej utrzymywał z kontakty z górnikami. Zorganizował tam strajk w 1936 roku[1]. Jako korespondent Głosu Robotniczego, a później Wiadomości Robotniczych współpracował z Janem Kawalcem[6].
W okresie niemieckiej okupacji podczas II wojny światowej pracował jako kolejarz kolei wąskotorowej na terenie Katowic[1]. Działał także w ruchu oporu. Wraz z Franciszkiem Rybką kierował na terenie Brynowa, Ligoty i Wełnowca działalnością Robotniczej Tajnej Organizacji Wojskowej[6]. W 1942 roku był współorganizatorem i członkiem regionalnego Komitetu Obwodowego Polskiej Partii Robotniczej[2]. Zorganizował komórkę partyjną kopalni „Wujek” i wraz z innymi członkami partii pomagał jeńcom sowieckim, organizując ucieczki oraz dostarczając żywność i ubiór. Pod koniec maja 1944 roku został aresztowany przez Gestapo i przewieziony do więzienia w Mysłowicach[1]. Wywieziony został do niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego Gross-Rosen[2]. Tam też zmarł, a wiadomość o jego śmierci rodzina otrzymała 18 grudnia 1944 roku[6].
Był żonaty z Rozalią z d. Tydniarska, mieli czterech synów i córkę[6].
Upamiętnienie
- Pomnik z kamienną tablicą upamiętniający osoby poległe w latach 1939–1945, w tym Pawła Bluszcza – skwer A. Węglarczyka w Katowicach, na terenie dzielnicy Załęska Hałda-Brynów[7],
- Szkoła Podstawowa nr 61 im. Pawła Bluszcza w Katowicach[8] (ul. Kołobrzeska 8) – obecnie im. Polskich Kawalerów Maltańskich[9],
- Tablica pamiątkowa (zdemontowana) na ścianie budynku dyrekcji kopalni „Wujek” (ul. W. Pola 65), która była wmurowana w 40. rocznicę powstania KPP; informowała, iż na kopalni „pracował i kierował walką rewolucyjną górników i robotników śląskich – Paweł Bluszcz”[10],
- Ulica Pawła Bluszcza w Katowicach[4], na terenie dzielnicy Śródmieście, 25 marca 1991 roku przemianowana na ulicę ks. bpa Arkadiusza Lisieckiego[11].
Przypisy
- 1 2 3 4 5 Szaraniec 1980 ↓, s. 9.
- 1 2 3 4 5 Kornecki i Szaraniec 1978 ↓, s. 3.
- 1 2 3 4 Kantyka i Zieliński 1977 ↓, s. 24.
- 1 2 Steuer 2025 ↓, Bluszcz Paweł.
- ↑ Uroczystość na kop. „Wujek“. Tu gdzie działał tow. Paweł Bluszcz, „Trybuna Robotnicza” (101), Katowice: Śląskie Wydawnictwo Prasowe RSW "Prasa", 29 kwietnia 1959, s. 3 [dostęp 2025-01-29] (pol.).
- 1 2 3 4 Kantyka i Zieliński 1977 ↓, s. 25.
- ↑ Dzióbek 2023 ↓, s. 128.
- ↑ Portret nauczycielki, „Trybuna Robotnicza” (40), Katowice: Śląskie Wydawnictwo Prasowe RSW „Prasa – Książka – Ruch”, 21 lutego 1979, s. 4 [dostęp 2025-01-29] (pol.).
- ↑ Szkoła Podstawowa Nr 61 im. Polskich Kawalerów Maltańskich Specjalna: Biuletyn Informacji Publicznej. zss12katowice.biposwiata.pl. [dostęp 2025-01-29]. (pol.).
- ↑ Szaraniec 1980 ↓, s. 10.
- ↑ Uchwała Nr XXIII/90/90 Rady Miejskiej w Katowicach z dnia 25 marca 1991 w sprawie: zmiany nazw ulic, placów, i osiedli w Katowicach, bip.katowice.eu, Katowice, 25 marca 1991 [dostęp 2025-01-29] (pol.).
Bibliografia
- Michał Dzióbek, Katowickie pomniki i tablice pamiątkowe: katalog, Katowice: Śląskie Centrum Wolności i Solidarności, 2023, ISBN 978-83-966732-3-7 (pol.).
- Jan Kantyka, Władysław Zieliński (red.), Śląski słownik biograficzny, t. 1, Katowice: Śląski Instytut Naukowy, 1977 (pol.).
- Andrzej Kornecki, Lech Szaraniec, Sylwetki patronów katowickich ulic, Katowice: Katowickie Towarzystwo Społeczno-Kulturalne, 1978 (pol.).
- Antoni Steuer, Leksykon załęski [online], mhk.katowice.pl, 2025 [dostęp 2025-01-29] (pol.).
- Lech Szaraniec (red.), Znani i nieznani katowiczanie. Wybór sylwetek zasłużonych dla miasta, Katowice: Katowickie Towarzystwo Społeczno-Kulturalne, 1980 (pol.).