Powiat dąbrowski (Generalne Gubernatorstwo Lubelskie)

Powiat dąbrowski
	powiat
	1915–1919
Państwo	Polska
Województwo	Generalne Gubernatorstwo Lubelskie
Data powstania	1915
Data likwidacji	1919
Siedziba	Dąbrowa Górnicza
Populacja (1916); • liczba ludności	; 120.975
Szczegółowy podział administracyjny
Liczba gmin miejskich	1
Liczba gmin wiejskich	10
brak współrzędnych

Powiat dąbrowski – dawny powiat istniejący w latach 1915–1919 w Generalnym Gubernatorstwie Lubelskim pod okupacją austriacko-węgierską Królestwa Polskiego. Siedzibą władz powiatu była Dąbrowa Górnicza.

Powiat dąbrowski powstał na terenie Zagłębia Dąbrowskiego podczas I wojny światowej, w związku z przedzieleniem powiatu będzińskiego granicą obu okupantów: niemieckiego (Generalne Gubernatorstwo Warszawskie, GGW) i austro-węgierskiego (Generalne Gubernatorstwo Lubelskie, GGL). Zachodnią część powiatu przyłączono do strefy niemieckiej jako powiat będziński, natomiast wschodnią do strefy austriackiej, z której to właśnie utworzono powiat dąbrowski^[1].

Powiat dąbrowski podzielono na 11–13 gmin (liczba gmin wahała się w 1915 roku), kilka z nich przcięto granicą stref okupacyjnych^[2]:

gmina Choroń, tylko wschodnia część (z zachodniej utworzono gminę Poraj w GGW^[3]);
gmina Dańdówka, nowa gmina utworzona w 1915 z południowej części gminy Zagórze^[4], szybko zniesiona^[5];
gmina Dąbrowa Górnicza (bez północnych części, włączonych do gminy Wojkowice Kościelne w GGW^[6]);
gmina Gołonóg, utworzona ze zniesionej gminy Olkusko-Siewierskiej^[3] (bez północnych części, włączonych do gminy Wojkowice Kościelne w GGW^[6]);
gmina Klimontów, nowa gmina utworzona w 1915 z południowej części gminy Zagórze^[7], szybko zniesiona^[5];
gmina Kromołów, zredukowana w 1915 obszarowo na korzyść nowego miasta Zawiercie w GGW^[8];
gmina Łosień;
gmina Niegowa;
gmina Niwka, nowa gmina utworzona w 1915 z południowej części gminy Zagórze^[4];
gmina Rokitno Szlacheckie, tylko wschodnia część (z zachodniej utworzono gminę Wysoka w GGW^[9]);
gmina Włodowice, zredukowana obszarowo (Kosowska Niwa, Kręciwilk i Nierada) na korzyść nowej gminy Mrzygłód w GGW^[10];
gmina Zagórze, tylko wschodnia część, przejściowo zredukowana na korzyść nowych gmin Dańdówka, Niwka i Klimontów (zachodnią część gminy Zagórze z Konstantynowem, Środulą, obszarem dworskim Zagórze i częścią Dańdówki włączono do GGW, gdzie utworzyły nową gminę Zagórze^[11], szybko zniesioną i włączoną głównie do Sosnowca; przejściowo istniała też gmina Modrzejów);
gmina Żarki, zredukowana obszarowo na korzyść nowych gmin Mrzygłód (Ciszówka) i Poraj (Masłońskie) w GGW^[10]^[3].

1 października 1916 gminie Dąbrowa Górnicza nadano prawa miejskie, po czym powiat otrzymał swoje pierwsze i jedyne miasto^[12].

W 1916 roku powiat liczył 120.975 mieszkańców^[13].

Powiat zniesiono w marcu 1919 roku, w związku z unieważnieniem zmian w podziale administracyjnym Królestwa Polskiego wprowadzonych przez okupantów, przywracając tym samym powiat będziński w jego oryginalnych granicach^[14].

Podział administracyjny

Podział administracyjny powiatu dąbrowskiego (1916 rok)^[15]
Gmina	Typ	Ludność (1916)	Liczba szkół
Choroń	W	2414	2
Dąbrowa Górnicza	M	29973	12
Gołonóg	W	28790	16
Kromołów	W	6537	3
Łosień	W	5636	3
Niegowa	W	6625	4
Niwka	W	7422	2
Rokitno Szlacheckie	W	6154	4
Włodowice	W	4724	5
Zagórze	W	10715	6
Żarki	W	11985	6

Przypisy

[1] Kaiserlich Deutsches Generalgouvernement Warschau mit dem angrenzenden K.u.K. Millitärgeneralgouvernement in Polen

[2] Ortsverzeichnis für das österr.-ungar. Okkupationsgebiet in Polen

[porgol-3] 1 2 3 Kreis-Blatt des Kreises Bendzin, 1915, No. 2 (str. 8)

[niwdan-4] 1 2 Amtsblatt des Kreises Dombrowa, 1915, No 3

[likw-5] 1 2 Dziennik Urzędowy Obwodu Dąbrowskiego, 1915, R. 1, No 12, poz. 152

[olkdab-6] 1 2 Kreis-Blatt des Kreises Bendzin, 1915, No. 2 (str. 8)

[klim-7] Amtsblatt des Kreises Dombrowa, 1915, No 5, poz. 58

[zaw-8] Dziennik Urzędowy Obwodu Dąbrowskiego, 1915, R. 1, No 12, poz. 152

[wysoka-9] Kreis-Blatt des Kreises Bendzin, 1915, No. 2 (str. 8)

[mrzy-10] 1 2 Kreis-Blatt des Kreises Bendzin, 1915, No. 32

[zagggw-11] Kreis-Blatt des Kreises Bendzin, 1915, No. 2 (str. 8)

[12] Rozporządzenie Naczelnego Wodza armii z 18. sierpnia 1916, dotyczące ordynacyi miejskiej dla trzydziestu i czterech miast (Dziennik rozporządzeń c. i k. Zarządu wojskowego w Polsce, Część XXV, wydana i rozesłana dnia 23 sierpnia 1916, Nr 65)

[13] Stan szkolnictwa powszechnego w grudniu 1917 r. na terytorjum obu byłych jeneralnych gubernatorstw: Warszawskiego i Lubelskiego

[14] Rozporządzenie Min. Spraw Wewn. z dnia 19 marca 1919 r. (Dz. Urz. Min. Spraw Wewn. Nr 21 poz. 265)

[szkol-15] Stan szkolnictwa powszechnego w grudniu 1917 r. na terytorjum obu byłych jeneralnych gubernatorstw: Warszawskiego i Lubelskiego

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

Przynależność administracyjna	Generalne Gubernatorstwo Lubelskie (1915–19)
Miasta	Dąbrowa Górnicza (1916–19)
Gminy wiejskie	Choroń (1915–19) Dańdówka (1915) Dąbrowa Górnicza (1915–16) Gołonóg (1915–19) Klimontów (1915) Kromołów (1915–19) Łosień (1915–19) Niegowa (1915–19) Niwka (1915–19) Rokitno Szlacheckie (1915–19) Włodowice (1915–19) Zagórze (1915 i 1915–19) Żarki (1915–19)