Przenicowany świat (film)

Przenicowany świat (ros. Обитаемый остров) – rosyjski dwuczęściowy film science fiction z 2008 roku w reżyserii Fiodora Bondarczuka. Druga część nosi tytuł Przenicowany świat: Starcie (Обитаемый остров: Схватка, 2009). Scenariusz do filmu napisali m.in. ukraińscy pisarze Marina i Siergiej Diaczenko na podstawie powieści Przenicowany świat autorstwa Arkadija i Borysa Strugackich

Dwuczęściowy film opowiada o losach Maksyma Kammerera, ziemskiego kosmonauty, który wskutek awarii swojego statku kosmicznego zmuszony jest awaryjnie lądować na planecie Saraksz. By powrócić na Ziemię zmuszony jest szukać kontaktu z miejscową ludnością. Zostaje pojmany przez oddział wojskowy, a następnie przewieziony do stolicy kraju. Tam staje się przedmiotem rozgrywki między frakcjami Nieznanych Ojców – totalitarnych władców rządzących państwem. Przy próbie dostarczenia go do Wędrowca – jednego z najwyższych urzędników – ucieka. Zaprzyjaźnia się z rodzeństwem Gajem (którego spotkał już wcześniej) i Radą Gaal. Od nich dowiaduje się o postapokaliptycznym świecie do którego przyszło mu trafić. Dołącza do Legionu Bojowego, oddziału mającego walczyć z tzw. wyrodkami, antypaństwowym elementem, który w propagandzie przedstawiany jest jako zagrożenie dla ludności. Wplątany w różne konflikty na planecie Saraksz, z biegiem czasu dostrzega prawdziwą naturę panującego ustroju i decyduje się go obalić. W międzyczasie zakochuje się w Radzie i podejmuje walkę z tyranią, która trwać będzie przez obie części filmu.

Pomysłodawcą przeniesienia klasycznej antyutopijnej powieści science fiction braci Strugackich był rosyjski producent filmowy Aleksandr Rodnianski^[1]. Pierwszą wersję scenariusza napisał Edward Wołodarski, ale nie została ona zaakceptowana przez Fiodora Bondarczuka^[1]. Wprowadzenie poprawek powierzył on parze ukraińskich pisarzy – Marinie i Siergiejowi Diaczenko^[1]. Zdjęcia rozpoczęto w lutym 2007 r., a zakończono w październiku tego samego roku. Od samego początku planowano, że ekranizacja powieści będzie składać się z dwóch części, które nakręcono za jednym zamachem, a następnie w fazie postprodukcji podzielono na dwa oddzielne filmy^[1]. Budżet filmu wyniósł 36,6 milionów dolarów^[2], z czego 10 milionów przeznaczono na działania marketingowe promujące film^[3]. W niektórych scenach brało udział ok. 7 tysięcy statystów, użyto 300 modeli pojazdów, 3 tysiące kostiumów, zamówiono 13 czołgów i pojazdów opancerzonych oraz stworzono modele ok. 13 000 unikalnych budynków^[4][5]. Ograniczona premiera filmu w kilku miastach Rosji i Ukrainy odbyła się 18 grudnia 2008 r., a do szerszej widowni Przenicowany świat trafił 29 grudnia 2008 r. i 1 stycznia 2009 roku^[6]. W pierwszy weekend film zarobił ok. 10 milionów dolarów^[7], a do połowy stycznia już ponad 20 milionów^[8]. 23 kwietnia 2009 r. miała miejsce premiera drugiej części filmu.

Przenicowany świat zyskał pozytywną opinię Borysa Strugackiego, który docenił wierność dzieła wobec swego literackiego pierwowzoru^[1]. Jednoznacznej krytyce poddał go natomiast Siergiej Łukjanienko, który zarzucił filmowi płytkość, miałkość oraz zagubienie antytotalitarnego sensu powieści^[1]. Z nieprzychylnymi opiniami spotkał się także dobór aktorów, jakiego dokonał Bondarczuk. Główne role, zgodnie z zamysłem reżysera, otrzymali debiutanci lub mało doświadczeni aktorzy^[1]. Gra aktorska odtwórcy głównej roli, Wasilija Stiepanowa okazała się jednak fatalna. Jak przyznał później Bondarczuk do tej roli szukał aktora, który miał być przede wszystkim przystojny – co po premierze filmu uznał za swój błąd^[8]. O Stiepanowie, jego urodzie i kiepskich zdolnościach aktorskich zaczęły krążyć w Rosji dowcipy^[8]. Doceniona natomiast została gra drugoplanowych aktorów, na czele z Aleksiejem Sieriebriakowem^[8].

• Wasilij Stiepanow – Maksym Kammerer (głos podkłada Maksim Matwiejew)
• Fiodor Bondarczuk – Prokurator
• Julija Snigir´ – Rada Gaal
• Piotr Fiodorow – Gaj Gaal
• Aleksiej Sieriebriakow – Wędrowiec
• Siergiej Garmasz – Zef
• Andriej Mierzlikin – Fank
• Jurij Kucenko – Dzik
• Michaił Jewłanow – Rotmistrz Czaczu
• Anna Michałkowa – Ordi Tader
• Siergiej Barkowski – Nolle Renadu
• Maksim Suchanow – Ojciec
• Aleksiej Gorbunow – Szurin
• Jewgienij Sidichin – Test

Zdjęcia kręcono na Krymie: w Sewastopolu, Koktebelu, Kerczu i Massandrze k. Jałty^[9].

• Przenicowany świat w bazie IMDb (ang.)
• Przenicowany świat: Starcie w bazie IMDb (ang.)
• Przenicowany świat w bazie Filmweb
• Przenicowany świat: Starcie w bazie Filmweb