Turośl (wieś w województwie podlaskim)

Turośl
wieś
Ilustracja
Kościół pw. św. Jana Chrzciciela w Turośli
Państwo

 Polska

Województwo

 podlaskie

Powiat

kolneński

Gmina

Turośl

Liczba ludności (2021)

684[1]

Strefa numeracyjna

86

Kod pocztowy

18-525[2]

Tablice rejestracyjne

BKL

SIMC

0409440[3]

Położenie na mapie gminy Turośl
Mapa konturowa gminy Turośl, w centrum znajduje się punkt z opisem „Turośl”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, u góry po prawej znajduje się punkt z opisem „Turośl”
Położenie na mapie województwa podlaskiego
Mapa konturowa województwa podlaskiego, po lewej znajduje się punkt z opisem „Turośl”
Położenie na mapie powiatu kolneńskiego
Mapa konturowa powiatu kolneńskiego, po lewej znajduje się punkt z opisem „Turośl”
Ziemia53°23′16″N 21°43′39″E/53,387778 21,727500[4]

Turośl – wieś kurpiowska[5] w Polsce położona w województwie podlaskim, w powiecie kolneńskim, siedziba gminy Turośl[3][6].

Położenie

Turośl leży na historycznym Mazowszu, w dawnej ziemi łomżyńskiej[7].

Podział administracyjny

Integralne części wsi Turośl[3][6]
SIMCNazwaRodzaj
0409456Bączkiczęść wsi
0409462Jesionkiczęść wsi
0409479Pieklikczęść wsi

W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie łomżyńskim.

Środowisko naturalne

Turośl leży na skraju Puszczy Zielonej[8][9].

Najważniejszym ciekiem wodnym jest Kanał Turośl, który wpływa do Pisy ok. 4 kilometry na południowy wschód[8].

Historia

Osady na obrzeżu Puszczy Zielonej zaczęto zakładać około połowy XVII wieku. Wieś Turośl powstała pod koniec wieku XVIII na miejscu osady leśniczego zlokalizowanej nad rzeką Turoślanką[9][5]. Przez dłuższy czas tereny dzisiejszej gminy były zastrzeżone do wyłącznej dyspozycji książąt mazowieckich (zagajone) - stąd pierwotna nazwa tej części puszczy brzmiała Zagajnica. Mieszkańcy tej miejscowości zajmowali się łowiectwem, pszczelarstwem, wytapianiem smoły, rudy darniowej i obróbką drewna. W okolicach kopano także bursztyn[9].

W 1805 staraniem Michała Szaniawskiego wybudowano na wzgórzu kościół filialny, a okoliczni gospodarze zobowiązali się m.in. wybudować plebanię i utrzymywać duchownego[5]. W 1819 Turośl liczyła 20 mieszkańców (w tym nadleśniczy, podleśny, komornik i kapelan), zaś w 1827 – 3 domostwa i 21 mieszkańców[5]. Pod koniec XIX wieku w Turośli był nowy kościół parafialny, sąd gminny i urząd gminy oraz szkoła początkowa[5].

Z biegiem lat miejscowość przekształciła się w osadę rolniczą.

W latach 1921–1939 wieś leżała w województwie białostockim, w powiecie kolneńskim (od 1932 w powiecie ostrołęckim), w gminie Turośl.

Według Powszechnego Spisu Ludności z 1921 roku wieś zamieszkiwało 77 osób, 75 było wyznania rzymskokatolickiego a 2 mojżeszowego. Jednocześnie wszyscy mieszkańcy zadeklarowali polską przynależność narodową. Było tu 14 budynków mieszkalnych[10]. Podlegała pod Sąd Grodzki w Kolnie i Okręgowy w Łomży. Mieścił się tu urząd pocztowy[11].

W 1924 roku, w związku z brutalną akcją ściągania zaległości podatkowych, ludność miejscowości przepędziła wójta, zniszczyła akta podatkowe i rozbroiła posterunek policji[12].

W wyniku agresji Niemiec we wrześniu 1939, miejscowość znalazła się pod okupacją i do stycznia 1945 była przyłączona do III Rzeszy i znalazła się w strukturach Landkreis Scharfenwiese (ostrołęcki) w rejencji ciechanowskiej (Regierungsbezirk Zichenau) Prus Wschodnich[13].

Demografia

Polityka

Miejscowość jest siedzibą gminy Turośl[1].

Transport

Przez miejscowość przebiega droga wojewódzka nr 647, przy skrzyżowaniu z lokalnymi drogami[8][9].

Niegdyś istniał przystanek kolejowy Turośl na zlikwidowanej wąskotorowej linii kolejowej Myszyniec – Kolno[a].

Architektura

Rejestr Narodowego Instytutu Dziedzictwa wymienia dwa zabytki:

Ponadto zabytkowy charakter mają:

  • drewniana dzwonnica konstrukcji słupowej z przełomu XIX i XX wieku[8]
  • wiatrak-koźlak z 3. ćw. XIX w., przeniesiony w 1983 z Radziszewa-Króli, siedziba Izby Regionalnej[8]
  • drewniana plebania z 1911[9]
  • cmentarne ogrodzenie z bramą z 4 ćw. XIX w.[9]

W miejscowości zachowały się także drewniane chaty z pocz. XX wieku (nr 27 i nr 29) oraz z lat 20. XX wieku (nr 33, 34, 44)[9], drewniany spichlerz z tego samego okresu[9], a także sztuka ludowa Kurpiów[9].

Oświata i nauka

W miejscowości znajduje się szkoła podstawowa im. ks. Jana Twardowskiego[14].

Turystyka

Przez miejscowość przebiega czerwony szlak pieszy[8][9].

Religia

W miejscowości znajduje się siedziba parafii św. Jana Chrzciciela. W strukturze kościoła rzymskokatolickiego parafia należy do metropolii białostockiej, diecezji łomżyńskiej, dekanatu Kolno.

Galeria

Uwagi

  1. ↑ Oznaczony np. na mapie w karcie ewidencyjnej zabytkowej kaplicy
  2. ↑ Rejestr NID błędnie podaje I połowę XIX wieku

Przypisy

  1. 1 2 3 NSP 2021: Ludność w miejscowościach statystycznych [online], Bank Danych Lokalnych GUS, 19 września 2022 [dostęp 2023-09-29].
  2. ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 1303 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  3. 1 2 3 GUS. Wyszukiwarka TERYT
  4. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 141704
  5. 1 2 3 4 5 6 7 8 Turośl al. Bączki, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XII: Szlurpkiszki – Warłynka, Warszawa 1892, s. 647.
  6. 1 2 Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  7. ↑ Uchwała Nr XXII/120/13 Rady Gminy Turośl z dnia 3 grudnia 2013 r. w sprawie ustanowienia herbu, flagi, flagi stolikowej, banneru i pieczęci Gminy Turośl oraz ustalenia zasad ich używania (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z 2013 r., poz. 4488), s. 8–9.
  8. 1 2 3 4 5 6 7 Tomasz Darmochwał, Kurpie. Mapa turystyczna, Anna Filak, wyd. 1, Warszawa–Białystok: TD MAPY, 2014, s. 1–2, ISBN 978-83-88859-72-4 (pol.).
  9. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Tomasz Krzywicki, Elżbieta Mlącka: Pisz: mapa topograficzna Polski. Wyd. 2. Warszawa: Wojskowe Zakłady Kartograficzne, 2006, s. 1-2. ISBN 978-83-7135-226-3.
  10. 1 2 Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej: opracowany na podstawie wyników pierwszego powszechnego spisu ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych., t. T. 5, województwo białostockie, 1924, s. 47.
  11. ↑ Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej z oznaczeniem terytorjalnie im właściwych władz i urzędów oraz urządzeń komunikacyjnych, Przemyśl, Warszawa 1933, s. 1763.
  12. ↑ “Odgłosy Rewolucji Październikowej na Mazowszu i Podlasiu“. Praca zbiorowa. Książka i Wiedza 1970, str. 298
  13. ↑ Gemeindeverzeichnis Landkreis Scharfenwiese [Stand: 1. 1. 1945] [online], www.territorial.de [dostęp 2020-04-15].
  14. 1 2 Raport o stanie gminy za 2019 [online], 18 maja 2020 [dostęp 2023-09-29] (pol.).
  15. 1 2 Rejestr zabytków nieruchomych – województwo podlaskie [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 31 stycznia 2025.
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.