Turzyn (województwo śląskie)

Turzyn
wieś
Państwo

 Polska

Województwo

 śląskie

Powiat

częstochowski

Gmina

Lelów

Liczba ludności (2008)

351

Strefa numeracyjna

34

Kod pocztowy

42-235[1]

Tablice rejestracyjne

SCZ

SIMC

0137704

Położenie na mapie gminy Lelów
Mapa konturowa gminy Lelów, na dole znajduje się punkt z opisem „Turzyn”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum na dole znajduje się punkt z opisem „Turzyn”
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa konturowa województwa śląskiego, u góry po prawej znajduje się punkt z opisem „Turzyn”
Położenie na mapie powiatu częstochowskiego
Mapa konturowa powiatu częstochowskiego, na dole po prawej znajduje się punkt z opisem „Turzyn”
Ziemia50°39′54″N 19°38′33″E/50,665000 19,642500[2]

Turzyn – wieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie częstochowskim, w gminie Lelów.

W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie częstochowskim.

Nazwa wsi pochodzi od słowa tur[3]. Przez miejscowość przepływa niewielka rzeka – Białka, będąca dopływem Pilicy.

Części wsi

Integralne części wsi Turzyn[4][5]
SIMCNazwaRodzaj
0137710Dołyprzysiółek
0137733Oleszczeprzysiółek
0137740Pniakiprzysiółek

Historia

Historia Turzyna sięga 1376 roku, kiedy w dokumentach sądu ziemskiego krakowskiego pojawia się nazwisko Marcina, dziedzica wsi. We wsi mieli swoje role kmiecie, zlokalizowany był tu folwark szlachecki i młyn[6].

W średniowieczu przez wieś przebiegał trakt prowadzący do Wielkopolski oraz droga łącza Lelów z Turzynem, wzmiankowana w 1536 roku[7]. Z dokumentów wynika, że pleban lelowski posiadał jeden łan ziemi, rozciągający się od kościoła w Staromieściu do granic Turzyna[8]. W 1429 roku Mikołaj Szawer zawarł umowę z Katarzyną, dziedziczką wójtostwa, córką zmarłego Paszka, a w 1432 roku nabył część majątku od braci Jana i Jakuba Turskich[9].

Mikołaj Szawer zmarł w 1455 roku, pozostawiając majątek swoim dzieciom, co doprowadziło do dalszych sporów o podział dóbr. Jego najstarszy syn, Tomasz, zrezygnował z części wójtostwa, aby skupić się na dziedzictwie w Turzynie, jednak konflikty prawne nie ustępowały. Tomasz tytułował się wójtem lelowskim aż do śmierci (po 1478 r.), jednak nie przejął wszystkich dóbr we wsi, ponieważ jego młodszy brat Jan, zwany Sędzią, posiadał w 1473 roku 2 łany w tym folwarku[10].

Dwór

Historia

W XVI wieku Turzyn był własnością rodziny Otwinowskich, a następnie Zwierkowskich. W roku 1852 Adolf Ludwik Schutz, syn Fryderyka Adolfa i Karoliny Wilhelm zakupił majątek Biała Wielka koło Lelowa. Adolf Ludwik po ukończeniu gimnazjum w Warszawie nauczył się zawodu rolnika i w Białej Wielkiej rozpoczął działalność gospodarską. W 1870 roku Adolf Ludwik Schutz zakupił majątek Turzyn, po czym doprowadził do powstania i rozkwitu zespołu dworsko-parkowego, który później, po ślubie Zofii Schutz z A. Kozłowskim stał się, po jej śmierci w 1928 roku własnością rodziny Kozłowskich. W 1943 r. w Turzynie urodził się Adam Kozłowski, malarz, doktor teologii, zakonnik, opat Benedyktynów w Tyńcu pod Krakowem. W latach 60. XX wieku parterowy dwór został odnowiony i stał się siedzibą szkoły powszechnej. Od 2007 roku dwór znajduje się w rękach prywatnych i został odrestaurowany.

Architektura

Jest to murowany obiekt, kryty dwuspadzistym dachem. Budynek został usytuowany w najwyższym miejscu w parku. Dwór posiada charakterystyczny ganek z czterema kolumnami. Jest to jedyny dwór w okolicy, w którym wysokość dachu stanowi dwie i pół wysokości całego budynku.

Źródła

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 1304 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  2. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 141838
  3. ↑ Pochodzenie nazwy Lelów, [w:] Zygmunt Zaborski, Z dziejów parafii Lelów i Staromieście, Częstochowa 1998, s. 23, ISBN 83-909128-0-5 [dostęp 2024-09-22] (pol.).
  4. ↑ Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części. „Dziennik Ustaw”. Nr 29, poz. 200, s. 1867, 2013-02-15. Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji. [dostęp 2014-03-09].
  5. ↑ TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2015-11-18].
  6. ↑ Pierwotne miasto (Stary Lelów, Staromieście) / Okręg parafialny, [w:] Jacek Laberschek, Dzieje średniowiecznego Lelowa, 2018, s. 44, ISBN 978-83-65334-27-5 [dostęp 2024-09-22] (pol.).
  7. ↑ Pierwotne miasto (Stary Lelów, Staromieście) / Okręg parafialny, [w:] Jacek Laberschek, Dzieje średniowiecznego Lelowa, 2018, s. 44 [dostęp 2024-09-22] (pol.).
  8. ↑ Obraz średniowiecznego miasta / Przestrzeń miejska, [w:] Jacek Laberschek, Dzieje średniowiecznego Lelowa, 2018, s. 70, ISBN 978-83-65334-27-5 [dostęp 2024-09-22] (pol.).
  9. ↑ Nowe miasto (Nowy Lelów) / Obraz średniowiecznego miasta / Władze miejskie, [w:] Jacek Laberschek, Dzieje średniowiecznego Lelowa, s. 88, ISBN 978-83-65334-27-5 (pol.).
  10. ↑ Nowe miasto (Nowy Lelów) / Obraz średniowiecznego miasta / Władze miejskie, [w:] Jacek Laberschek, Dzieje średniowiecznego Lelowa, 2018, s. 94 [dostęp 2024-09-22] (pol.).
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.