Władysław Leszczyński (1616–1680)

Władysław Leszczyński OSPPE
Władysław Leszczyński
Aleksander Leszczyński
Kraj działania


Rzeczpospolita Obojga Narodów

Data i miejsce urodzenia

1616
Kraków [?]

Data i miejsce śmierci

24 września 1680
Częstochowa

Miejsce pochówku

Bazylika jasnogórska w Częstochowie

Magister capellae zespołu jasnogórskiego
Okres sprawowania

1654–24 września 1680

Wyznanie

katolicyzm

Kościół

rzymskokatolicki

Inkardynacja

Zakon Świętego Pawła Pierwszego Pustelnika (paulini)

Śluby zakonne

8 września 1632
Jasna Góra

Umowa pomiędzy muzykami a klasztorem jasnogórskim, podpisana m.in. przez o. Augustyna Kordeckiego oraz magistra kapeli o. Władysława Leszczyńskiego

Władysław Leszczyński (właściwie Aleksander Leszczyński) (ur. 1616, zm. 24 września 1680 na Jasnej Górze) – paulin, organista, kantor i magister kapeli jasnogórskiej, kompozytor.

Życiorys

Był synem Szymona Leszczyńskiego[1], który należał do krakowskiego cechu malarzy, stąd można przypuszczać, iż urodził się w Krakowie lub okolicach[2]. Po wyzwoleniu na czeladnika Szymon Leszczyński przeniósł się do Częstochowy, gdzie po śmierci żony w 1623 roku wstąpił do zakonu paulinów, przyjmując imię zakonne Izydor. Pozostał aktywny jako malarz – na Jasnej Górze przechowywane są jego dzieła (m.in. obraz przedstawiający nawiedzenie św. Elżbiety)[3][4].

Aleksander Leszczyński, idąc w ślady ojca, również wstąpił do zakonu (w wieku piętnastu lat) i po rocznym nowicjacie 8 września 1632 roku złożył śluby wieczyste, przyjmując imię zakonne Władysław. Wykształcenie muzyczne oraz podstawy warsztatu kompozytorskiego Leszczyński zdobył w kapeli jasnogórskiej, co świadczy o wysokim poziomie zespołu w tym okresie. Przez wiele lat o. Władysław pełnił bardzo ważną rolę kantora (zwanego także rektorem chóru łac. rector chori). W zakonie paulinów, gdzie muzyka zajmowała istotne miejsce w liturgii, obowiązki kantora definiował osobny dokument, którym był rozdział konstytucji zakonnych wydanych po soborze trydenckim (rozdział XV część III konstytucji: O obowiązkach kantora oryg. łac. De officio rectoris chori)[2].

Stanowisko magistra kapeli (łac. magister capellae) Leszczyński objął najprawdopodobniej po śmierci o. Michała Bojanowskiego w 1654 roku[5]. Wkrótce potem rozpoczął się dla klasztoru niezwykle trudny okres. W 1655 roku nastąpił najazd Szwecji na Rzeczpospolitą (potop szwedzki), którego ważnym epizodem było oblężenie Jasnej Góry.

Leszczyński w okresie kierowania zespołem zgromadził pokaźny zbiór instrumentów muzycznych oraz wzbogacił repertuar o własne kompozycje. Świadectwem tego jest decyzja kapituły zakonu – 15 stycznia 1685 roku wyznaczono specjalną komisję, która miała się zająć zabezpieczeniem spuścizny po Leszczyńskim[2]. W instrukcji dla komisji mowa jest nie tylko o muzykaliach, ale także instrumentach muzycznych. Jednak już w 1690 roku większość (jeśli nie wszystkie) rękopisy Leszczyńskiego bezpowrotnie przepadły podczas pożaru, jaki strawił wieżę bazyliki jasnogórskiej. Jedyny rękopis sygnowany nazwiskiem Leszczyńskiego, jaki do dziś przechowywany jest w archiwum klasztornym, to przekaz utworu Mandatum novum, przepisany w XVIII wieku przez o. Pawła Weisgärbera[6].

O. Władysław jako magister capellae dbał nie tylko o wysoki poziom muzyki liturgicznej poprzez uzupełnianie repertuaru o nowe dzieła czy zakup instrumentów. Właśnie podczas jego kierownictwa po raz pierwszy klasztor podpisał umowę z muzykami kapeli, w której określono podstawowe obowiązki zgromadzenia wobec zespołu muzycznego[6]. Kapela jasnogórska powstała już w wieku XVI, lecz w tym czasie składała się wyłącznie z zakonników. Muzycy świeccy zostali zatrudnieni w zespole w wieku XVII[5]. Wobec pojawienia się ich w zespole zaistniała konieczność uregulowania statusu świeckich – dokument taki został podpisany 22 czerwca 1670 roku[2]. Ze strony klasztoru podpisał go m.in. o. Augustyn Kordecki, muzyków reprezentował Leszczyński jako Capellae Magister. Dokument w transkrypcji brzmi następująco (na podstawie odpisu oryginału przechowywanego w archiwum jasnogórskim):

Postanowienie z Capellą Iasnogorską | Na cześć y chwałę Bozą y Matki iego PrzenaSwiętszey. Aby tym sku | teczniey na ozdobę Mieysca Swiętego większe brała pomnożenie swoie | ktore się przez Capellę Muzyczną Figuralną tak Instrumentalną iako | y wokalną odprawowac zwykła, takowesmy z Muzykami Naszymi | teraz y na przyszłe czasy postanowienie uczynili. Iż względem służby | doroczney tak Suchedniową iako y Barwianną rachuiąc, powinien będzie | Convent dawać kozdemu zosobna Muzykowi Złotych Dwieście Mo | nety y liczby Polskiey, tęsz pomienioną Sumę na czworo dzieląc Su | chedni. A stoszuiąc się do starodawnego Oycow Naszych pobożnego | zwyczaiu, dla większey ich do Prac ochoty pozwalamy im obiady y | wieczerze na Uroczyste Swięta. To iest 1. Na Dzień Bożego | Narodzenia. 2o Na Dzień Patriarchy Naszego Pawła Swiętego. | 3 Na Ostatnie dni Mięsopustne. 4 Na dzień Wielkonocny. | 5 Na Dzień Swiąteczny 6 Na Swięto Augustyna Swiętego. | Obuwie także dwoie Szafianowe to iest iedno na Boże Narodzenie | drugie na Wielką Noc. Od wszystkich przytym Podatkom którekolwiek | Wieś Częstochowską y Budnicy zwykli składac, ich uwalniamy. A dla po | zywienia lepszego Ogrod na Gruntach Naszych kożdemu znich wymierzyć | Xdzu Prowizorowi każemy. Obiecuiąc im to imieniem Conventu wszystkiego | y przyrzekaiąc, iż y Successorowie Nasi tego wszystkiego będą powinni do | trzymywać dla większego pomnożenia chwały Bożey y ozdoby Mieysca | S[więteg]o. Na co się dla lepszey wiary rękami własnymi podpisuiemy y pieczęć kla | sztorną przycisnęlismy W Klasztorze na Jasney Gorze die 22 Junii A[nn]o D 1670. | Locus Sigilli. | X Augustyn Kordecki Prior mppa X Felix Mierczynski Supprior mpp. | X Romuald Dymalski Def[i]n[ito]r mpp. X Alexander Miąskowski Praedicator | vincii y Zakrystia mpp. X Władysław Leszczynski Cap[pellae] Mag[ister] mpp[7].

Klasztor zobowiązywał się wypłacać muzykom tzw. suchedni oraz zapewniał także inne przywileje (np. zwolnienie z podatków). Można zakładać, że jako kierownik zespołu Leszczyński miał swój istotny udział w powstaniu dokumentu.

O. Władysław Leszczyński zmarł na Jasnej Górze 24 września 1680 roku w wyniku apopleksji[2][5].

Twórczość

Autografy Leszczyńskiego, jakie zapewne znajdowały się w zbiorach kapeli jasnogórskiej, nie dotrwały do naszych czasów. Zachowały się jednak odpisy części jego dorobku sporządzone na potrzeby innych kapel. Z inwentarzy wynika, że kilka utworów znajdowało się w repertuarze krakowskiej kapeli karmelitów na Piasku w Krakowie[8]. Kolejne utwory (msza oraz opracowania dwu hymnów) ocalały w zbiorach po wawelskiej kapeli rorantystów. Szczególnie cennym dziełem – z uwagi na stylistykę – jest odnalezione stosunkowo niedawno w kolekcji po kapeli oo. pijarów z Podolińca wokalno–instrumentalne opracowanie psalmu Dixit Dominus[9].

W twórczości Leszczyńskiego reprezentowane są dwa style, jakie obecne były w muzyce baroku: prima pratica oraz seconda pratica.

Utwory zachowane

o. Władysław Leszczyński OSPPE, Ave maris stella
Tytuł utworu Obsada[10] Miejsce przechowywania Sygnatura Rekord w bazie RISM
Mandatum novum SATB, vlne Archiwum jasnogórskie AJG I-54 RISM ID: 300033544
Missa per octavas SATB Archiwum Kapituły Katedralnej na Wawelu Kk.I.35
Sanctorum meritis inclita gaudia SATB Archiwum Kapituły Katedralnej na Wawelu Kk.I.319/1-2
Ave maris stella SATB Archiwum Kapituły Katedralnej na Wawelu Kk.I.319/1-2
Dixit Dominus SATB, 2vl, vla, org Okresný archív Bratislava-vidiek H-391 RISM ID: 570002274

Utwory niezachowane i mylnie przypisywane Leszczyńskiemu

Inwentarz kapeli Karmelitów na Piasku w Krakowie wymienia kilka utworów pod nazwiskiem lub inicjałami Leszczyńskiego[11]. Niestety żaden z nich nie przetrwał do naszych czasów[8]. Są to:

  1. Missa a 12
  2. Missa concertata V.[ladislao] L.[eszczyński] a 10
  3. Litaniae F a 4
  4. Litaniae breves a 4
  5. Sancta Maria a 12
  6. Lauda anima a 18

Jak wykazały najnowsze badania[12], Missa cum Credo per octavas, dotychczas przypisywana Leszczyńskiemu i uwzględniona we współczesnym wydaniu jego zachowanych kompozycji[13], nie jest dziełem Leszczyńskiego (wskazują na to wyraźne zbieżności z inną mszą przechowywaną w zbiorach wawelskich, sygnowaną inicjałami M.M.). Przyczyną błędnego przypisania utworu Leszczyńskiemu była zapewne przypadkowa zamiana okładek rękopisów (okładka mylnie połączona z rękopisem znanym dotychczas jako Missa cum Credo per octavas należała pierwotnie do innej mszy Leszczyńskiego - Missa per octavas).

Dyskografia

Przypisy

  1. ↑ Janusz Zbudniewek. Żywot błogosławionego Stanisława z Oporowa pędzlem opisany. „Studia Theologica Varsaviensia”, s. 144–163, 1989. [dostęp 2017-03-04].
  2. 1 2 3 4 5 Marcin Konik: Twórczość O. Władysława Leszczyńskiego OSPPE w świetle nowych badań – próba atrybucji repertuaru XVII-wiecznych hymnów jasnogórskich. W: Liturgia w klasztorach paulińskich w Polsce. Źródła i początki. Redakcja Wydawnictw Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Opolskiego, 2012.
  3. ↑ Dekoracja malarska Kaplicy z XVII w.. Biuro Prasowe Jasnej Góry. [dostęp 2017-03-04]. (pol.).
  4. ↑ Malarstwo w Muzeum 600-lecia. Biuro Prasowe Jasnej Góry. [dostęp 2017-03-04]. (pol.).
  5. 1 2 3 Paweł Podejko: Kapela wokalno-instrumentalna na Jasnej Górze. T. 19. Warszawa: 2001, seria: Studia Claromontana.
  6. 1 2 Paweł Podejko: Katalog tematyczny rękopisów i druków muzycznych kapeli wokalno–instrumentalnej na Jasnej Górze. T. 12. Warszawa: 1992, seria: Studia Claromontana.
  7. ↑ Odpis umowy, „Acta Conventus Clari Montis Częstochoviensis”, sygn. AJG 196, kopia cyfrowa dokumentu udostępniona w artykule.
    Znak | oznacza łamanie wiersza.
  8. 1 2 Karol Mrowiec: Twórczość muzyczna o. Władysława Leszczyńskiego, kompozytora jasnogórskiego z XVII wieku (na przykładzie „Mandatum novum”). W: Studia Claromontana. Jasna Góra: 1981.
  9. ↑ Maciej Jochymczyk, Nieznany utwór Władysława Leszczyńskiego w zbiorach archiwów słowackich, „Muzyka” 2007 nr 1.
  10. ↑ Nazwy głosów wg standardu RISM
  11. ↑ Tadeusz Maciejewski. Inwentarz muzykaliów kapeli karmelickiej w Krakowie na Piasku z lat 1665-1684. „Muzyka”, 1976.
  12. ↑ Maciej Jochymczyk, Mielczewski czy Leszczyński, czyli kto skomponował „Missa cum Credo per octavas”, „Muzyka”, 69 (1), 2024, s. 3–20, DOI: 10.36744/m.2529, ISSN 2720-7021 [dostęp 2024-12-07].
  13. ↑ Władysław Leszczyński OSPPE, Dzieła zebrane, wyd. Maciej Jochymczyk (Musica Claromontana XII), Kraków 2023.

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.