Włodzimierz Żelechowski

Włodzimierz Żelechowski
Ilustracja
Włodzimierz Żelechowski (przed 1939)
Data i miejsce urodzenia

8 czerwca 1893
Kraków

Data i miejsce śmierci

4 października 1954
Katowice

Narodowość

polska

Język

polski

Alma Mater

Akademia Handlowa w Krakowie

Dziedzina sztuki

literatura

Ważne dzieła
  • W cieniu brzóz i kominów (1934)
Odznaczenia
Złoty Krzyż Zasługi

Włodzimierz Żelechowski (ur. 8 czerwca 1893 w Krakowie, zm. 4 października 1954 w Katowicach) – polski poeta, prozaik, urzędnik i działacz kulturalny.

Życiorys

Urodził się 8 czerwca 1893 roku w Krakowie. Dzieciństwo spędził na wsi, a do Krakowa powrócił gdy rozpoczął naukę w gimnazjum[1]. W 1914 roku przez trzy miesiące pracował jako robotnik naftowy w Borysławiu[2], a w sierpniu tego samego roku przerwał naukę, by za przykładem ojca Kaspra wstąpić do 2 szwadronu ułanów Legionów Polskich[1]. W lutym 1916 roku został zwolniony ze służby wojskowej, wrócił do Krakowa, a rok później zdał maturę[3].

Rozpoczął studia prawnicze na Wydziale Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego, które przerwał po dwóch latach, i studia na Akademii Handlowej w Krakowie, które ukończył[3]. Równocześnie w 1917 roku zaczął pracę w krakowskim magistracie[4]. Na początku 1921 roku przeniósł się do redakcji „Gońca Krakowskiego”, gdzie pracował w administracji pisma przez niespełna rok[3]. Następnie od kwietnia do grudnia 1922 roku pracował w Kuratorium Okręgu Szkolnego w Krakowie jako sekretarz Krakowskiej Rady Szkolnej Powiatowej[2].

W 1923 roku przeprowadził się do Katowic[5], gdzie do 1939 roku pracował w różnych wydziałach tamtejszego Urzędu Wojewódzkiego. Zatrudniony był w Kuratorium Okręgu Szkolnego i w Wydziale Bezpieczeństwa Publicznego jako referent prasowy, natomiast od 1934 roku pracował także jako nauczyciel w jednej ze szkół w Mysłowicach. Od 1935 roku przez kilka miesięcy pracował w Dyrekcji Policji Państwowej w Katowicach (bądź w Dyrekcji Polskich Kolei Państwowych[5][4]) jako referent dochodzeniowy, gdyż popadł w konflikt z wojewodą śląskim Michałem Grażyńskim. Wkrótce potem przeniesiono go z powrotem do Urzędu Wojewódzkiego, do archiwum Kuratorium Okręgu Szkolnego[1][3].

W latach międzywojennych zaangażował się w życie literackie miasta Katowice[5], a także był czynny pisarsko[5]. Był silnie zaangażowanym członkiem powstałego w 1929 roku Koła Literatów na Śląsku[6] oraz działał w Związku Literacko-Artystycznym[4]. W 1929 został członkiem Związku Zawodowego Literatów Polskich[2]. Zdzisław Hierowski uznał go za osobę, która zapoczątkowała ruch poetycki na Górnym Śląsku[7][8].

Po wybuchu II wojny światowej, we wrześniu 1939 roku uciekł wraz z żoną Janiną z Katowic[9]. W czasie okupacji niemieckiej mieszkał najpierw w Ulanowie, a następnie w Krakowie. Po zakończeniu wojny, w 1945 roku wrócił do Katowic[2]. Pracował w Wydziale Kultury Urzędu Wojewódzkiego w Katowicach[10][11]. W 1947 roku przeszedł na emeryturę, skupiając się na pracy literackiej i społecznej[4]. Był członkiem Polskiej Partii Socjalistycznej (od 1948 roku Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej), a także Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Radzieckiej, gdzie był przewodniczącym koła[2].

Zmarł 4 października 1954 roku w Katowicach[4][12] (wówczas pod nazwą Stalinogród). Pochowany został na cmentarzu przy ulicy Francuskiej[13].

Twórczość

Włodzimierz Żelechowski na fotografii sytuacyjnej (przed 1939)

W młodości związany był ze środowiskiem artystyczno-literackim Krakowa i jego tradycjami[14]. Pierwsze utwory poetyckie pisywał jeszcze w 1922 roku w Krakowie na łamach „Gońca Krakowskiego”[3], lecz właściwą działalność literacką zaczął po przeprowadzce na Górny Śląsk[4]. Debiutował jako poeta w 1924 roku wierszem Kiedyż to było, ogłoszonym w dodatku do „Kuriera Wieczornego” (nr 239), a jako prozaik w 1926 roku nowelą Wizja, zamieszczoną w „Nowościach Ilustrowanych” (nr 2)[2].

Przed II wojną światową wydał pięć tomów wierszy: Złudzenia (1926), Po drodze (1928), Struny świata (1931), W cieniu brzóz i kominów (1934) i Przygody pechowego Donżuana (1939)[7]. W trzech pierwszych tomach kontynuował refleksyjno-opisową lirykę młodopolską z charakterystycznymi dla niej konfliktami w opozycji świat-artysta, rustykalizmem i wrogim stosunkiem do miasta[1]. Zbiór W cieniu brzóz i kominów, uznawany przez krytyków za najlepsze dokonanie autora, porusza tematykę Górnego Śląska. Przeważają w nim teksty poświęcone kopalniom i hutom, a także pojawiły się niektóre miejsca Katowic, jak lotnisko Katowice-Muchowiec czy park Tadeusza Kościuszki[5]. Tomik ten zapowiadał pojawienie się nowych ideałów poetyckich w regionie, zrealizowanych przez następną generację pisarską – m.in. Wilhelma Szewczyka czy Jana Baranowicza[10].

Próbował pisać dla sceny amatorskiej, lecz z niewielkim powodzeniem. W 1937 roku w konkursie Robotniczego Instytutu Oświaty i Kultury w Katowicach otrzymał III nagrodę za jednoaktową sztukę Agitatorka, która jednak nie została wydana, ani wystawiona. W rękopisie została również wcześniejsza, trzyaktowa sztuka dla dzieci Skarbnik[15]. Żelechowski napisał też opowieść sceniczną Śląsk jest polski[11], która podobnie jak poprzednie nie została ani ogłoszona drukiem, ani nie wystawiano jej na scenie[15].

Próbował także sił na polu prozy[10]. Były to zbeletryzowane biografie wybitnych mieszkańców regionu: Juliusza Ligonia (Majster Ligoń), Józefa Lompy (Opowiadał nam Lompa) i Jana Dzierżonia (Książę pszczół)[4][16]. Wznowił je w czasach Polski Ludowej we wspólnym tomie Trzej budziciele polskości na Śląsku, wzbogaconym o życiorys Karola Miarki (Dwa dni pana Miarki)[15].

W latach międzywojennych publikował m.in. w czasopismach „Zarania Śląskie”[17] i „Polska Zachodnia”[4]. W „Polsce Zachodniej” od 1926 roku regularnie publikował wiersze, felietony, recenzje oraz publicystykę[15]. Zamierzał wydawać pismo literackie „Przegląd Literacki”, lecz ostatecznie ukazał się tylko jeden numer[4]. Po II wojnie światowej dalej współpracował z prasą. Publikował przeważnie w „Ogniwach”, „Trybunie Robotniczej” i „Dzienniku Zachodnim”[15]. Współpracował także z czasopismem „Odra”[18]. Na łamach powojennych czasopism opublikował kilka opowiadań i nowel: Po długich latach, Staszek Grabiec, Wróżbita, Nieoczekiwany list czy Żywa woda[15]. Ponadto na stronach „Gazety Robotniczej”, „Odry” i „Śląska Literackiego” uprawiał publicystykę na tematy kulturalne, a także informował o życiu kulturalnym i artystycznym międzywojennego Górnego Śląska[10].

Po zmianie nazwy Katowic na Stalinogród w 1953 roku napisał utwory o charakterze propagandowym – wiersze Stalinogród w nocy czy Wzgórze nad Stalinogrodem[19][20].

Wybrane dzieła

  • Włodzimierz Żelechowski, Złudzenia, Mikołów: Nakład drukarni K. Miarki, 1926, s. 62 (pol.).
  • Włodzimierz Żelechowski, Po drodze, Kraków: Księgarnia S. A. Krzyżanowskiego, 1928, s. 31 (pol.).
  • Włodzimierz Żelechowski, Struny świata, Warszawa: F. Hoesick, 1931, s. 51 (pol.).
  • Włodzimierz Żelechowski, W cieniu brzóz i kominów. Tematy śląskie, Sosnowiec: A. Wyżykowski, 1934, s. 60 (pol.).
  • Włodzimierz Żelechowski, Przygody pechowego Donżuana, Warszawa; Będzin: Chrześcijańska Drukarnia „Nakładowa”, 1939, s. 75 (pol.).
  • Włodzimierz Żelechowski, Trzej budziciele polskości na Śląsku, Warszawa: Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, 1947, s. 87 (pol.).
  • Włodzimierz Żelechowski, Lato nad morzem, Katowice: Wydawnictwo „Śląsk”, 1957, s. 104 (pol.).

Źródła:[8][2]

Życie prywatne

Pochodził z rodziny krakowskiego młodopolskiego malarza Kaspra Żelechowskiego i Marii z Chodackich[4][14].

W 1918 roku ożenił się z Janiną Zabierzewską[2] (1894–1973), poetką[5][4]. Miał syna[13].

Odznaczenia

Przypisy

  1. 1 2 3 4 Szaraniec 1980 ↓, s. 160.
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 Maria Kotowska-Kachel: Polscy pisarze i badacze literatury XX i XXI wieku. Żelechowski Włodzimierz. pisarzeibadacze.ibl.edu.pl, 2024. [dostęp 2025-02-20]. (pol.).
  3. 1 2 3 4 5 Kantyka i Zieliński 1977 ↓, s. 285.
  4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Lyszczyna i Rott 2007 ↓, s. 157.
  5. 1 2 3 4 5 6 Heska-Kwaśniewicz 2012 ↓, s. 145.
  6. ↑ Heska-Kwaśniewicz 2012 ↓, s. 151.
  7. 1 2 Sarna 2019 ↓, s. 230.
  8. 1 2 Niesporek 2019 ↓, s. 71.
  9. ↑ Heska-Kwaśniewicz 2004 ↓, s. 25.
  10. 1 2 3 4 Kantyka i Zieliński 1977 ↓, s. 286.
  11. 1 2 Snoch 2004 ↓, s. 364.
  12. ↑ Sarna 2019 ↓, s. 273.
  13. 1 2 Dnia 4 października..., „Trybuna Robotnicza” (236), Stalinogród: Robotnicza Spółdzielnia Wydawnicza „Prasa”, 5 października 1954, s. 2 [dostęp 2025-02-20] (pol.).
  14. 1 2 Niesporek 2019 ↓, s. 11.
  15. 1 2 3 4 5 6 Szaraniec 1980 ↓, s. 162.
  16. ↑ Szaraniec 1980 ↓, s. 161.
  17. ↑ Heska-Kwaśniewicz 2012 ↓, s. 149.
  18. ↑ Sarna 2019 ↓, s. 38.
  19. ↑ Maciej Zaremba: 70 lat temu Katowice stały się Stalinogrodem. Władze twierdziły, że chcieli tego mieszkańcy. historia.wprost.pl, 2023-03-07. [dostęp 2025-02-20]. (pol.).
  20. ↑ Śląsk Literacki. Nr 8, Stalinogród: Zakłady Graficzne RSW "Prasa", 1953, s. 22-23 [dostęp 2025-02-20] (pol.).
  21. ↑ Szaraniec 1980 ↓, s. 163.

Bibliografia

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.