Wacław Haczyński
 | |
| Data i miejsce urodzenia |
27 stycznia 1894 |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci |
16-19 kwietnia 1940 |
| Poseł na Sejm IV kadencji (II RP) | |
| Okres | |
| Przynależność polityczna | |
| Odznaczenia | |
   _4r_BAR.svg.png){kind=small}  | |
Wacław Haczyński (ur. 27 stycznia 1894 w Brańszczyku, zm. 16-19 kwietnia 1940 w Katyniu) – polski działacz niepodległościowy i społeczny, rotmistrz[1][2][3] Wojska Polskiego, rolnik, polityk, poseł na Sejm w II RP, ofiara zbrodni katyńskiej.
Życiorys
Syn Wacława, rolnika, administratora majątku, i Kazimiery z Buczelskich urodzony 27 stycznia 1894 w majątku Brańszczyk[4][1]. Był młodszym bratem Feliksa Tadeusza (1890–1946), dziennikarza. Ukończył sześć klas gimnazjum w Grodnie w 1912 roku.
Od października 1914 roku walczył w 1 pułku ułanów Legionów Polskich. Od 5 lutego do 31 marca 1917 roku był słuchaczem kawaleryjskiego kursu oficerskiego przy 1 pułku ułanów w Ostrołęce. Kurs ukończył z wynikiem dostatecznym w stopniu wachmistrza[5]. Latem tego roku, po kryzysie przysięgowym, został internowany w Szczypiornie, a później w Łomży.
18 grudnia 1918 roku został przyjęty do Wojska Polskiego w stopniu podporucznika[6]. Od 1918 roku służył w 7 pułku ułanów lubelskich na froncie ukraińskim. Walczył m.in. pod Rawą Ruską i Starymi Krukami. Został ciężko ranny w nogi.
W dniu 26 grudnia 1918 r. 7 p. uł. otrzymał zadanie wyrzucenia oddziału nieprzyjaciela kwaterującego we wsi Kornie koło Rawy Ruskiej. Ponieważ nieprzyjaciel, zauważywszy zbliżających się konno kawalerzystów, otworzył gwałtowny ogień, dowódca dał sygnał do szarży. Na czele szarżujących znalazł się por. Haczyński. W pewnym momencie został ciężko ranny, dwie ekrazytówki strzaskały mu kość udową. Można być pewnym, że wielu oficerów znajdujących się w tej sytuacji pozostałoby na miejscu i starałoby się zsiąść z konia. Por. Haczyński nie tylko tego nie zrobił, ale aby nie spaść z konia, złapał go za szyję i tak galopując naprzód starał się dawać przykład podkomendnym. W tak już więcej niż cięższych warunkach wykonał rozkaz do końca. Przejechał przez okopy i dopiero przy pierwszych chałupach, gdy szwadron się spieszył, aby atakować w opłotkach wsi, pozwolił się z konia zsadzić, będąc prawie bez przytomności. Za czyn ten odznaczony Orderem Virtuti Militari 5 kl. nr 2725[7]
Następnie walczył na froncie litewsko-białoruskim. Po odnowieniu się ran w okresie od września 1919 roku do lutego 1920 roku przebywał w szpitalu. W czerwcu 1920 roku znów był ranny, tym razem w rękę. W lipcu 1921 roku był urlopowany. W listopadzie 1921 roku został zwolniony z czynnej służby w stopniu rotmistrza, jako inwalida wojenny[8]. Później został zweryfikowany w stopniu rotmistrza ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 roku w korpusie oficerów jazdy (od 1924 roku – kawalerii). W 1926 roku został przeniesiony do pospolitego ruszenia. W 1934, jako rotmistrz pospolitego ruszenia pozostawał w ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Lublin Miasto. Posiadał przydział mobilizacyjny do Oficerskiej Kadry Okręgowej Nr II i był wówczas „przewidziany do użycia w czasie wojny”[9]. W 1939 został zaliczony do pomocniczej służby wojskowej[10].
W ramach osadnictwa wojskowego otrzymał gospodarstwo rolne we wsi Fundum na Wołyniu o powierzchni 45 ha[11]. Na początku lat 30. objął majątek żony Turka pod Lublinem.
Od 1934 roku był wójtem gminy Wólka Lubelska (obecnie dzielnica Lublina). Był też członkiem Rady Szkolnej i Rady Powiatowej w Lublinie, członkiem zarządu powiatowego Związku Strzeleckiego w Lublinie i prezesem oddziału związku w Wólce.
Politycznie był związany z BBWR.
W czasie wyborów w 1935 roku został wybrany 23 341 głosami z listy państwowej w okręgu nr 33 obejmującym powiaty: lubelski-miejski i lubelski. W IV kadencji pracował w komisji komunikacji i wojskowej[12][13].
1 wrześniu 1939 roku – będąc oficerem pospolitego ruszenia w stopniu mjr. – zgłosił się ochotniczo do wojska[14]. Został przydzielony do sztabu gen. bryg. Mieczysława Smorawińskiego, z którym 14 września ewakuował się na wschód[14]. Walczył nad Narwią i Bugiem. 18 września, po agresji ZSRR na Polskę, dostał się do niewoli sowieckiej w Łucku i po krótkim pobycie w obozie przejściowym w Szepietówce, został osadzony w obozie jenieckim w Kozielsku[15]. W pierwszej połowie kwietnia 1940 roku przekazany do dyspozycji naczelnika smoleńskiego obwodu NKWD – lista wywózkowa nr 032/1 z 14 kwietnia 1940[1] pozycja 12, teczka personalna nr 2805[15]. Między 16 a 19 kwietnia 1940 roku został zamordowany przez funkcjonariuszy NKWD w Lesie Katyńskim[10] i pogrzebany w bezimiennej mogile zbiorowej, gdzie od 28 lipca 2000 mieści się oficjalnie Polski Cmentarz Wojenny w Katyniu[16][17]. W miejscu tym prowadzone były ekshumacje i prace archeologiczne[18][19]. Zidentyfikowany podczas ekshumacji prowadzonej przez Niemców w 1943 roku[20] pod numerem 2808[13][21][1] – dosł. określony jako Haczynski Waclaw[22]. Przy jego szczątkach znaleziono: leg. i Krzyż Virtuti Militari, fotografię, kartę szczep. w Kozielsku 2127, fajkę oraz medalik z łańcuszkiem[23][24]. Figuruje na liście Komisji Technicznej PCK pod numerem 02808[24].
5 października 2007 minister obrony narodowej Aleksander Szczygło mianował go pośmiertnie na stopień majora[25][26][27]. Awans został ogłoszony 9 listopada 2007 w Warszawie, w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”[28][29][30].
Życie prywatne
Wacław Haczyński był żonaty z Marią Heleną (1898–1983), wnuczką Aleksandra Bielińskiego[31], z którą miał syna Jana (ur. 23 listopada 1926) i córkę Hannę (ur. 11 kwietnia 1928)[32].
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 2725 – 22 marca 1921[33][34]
- Krzyż Niepodległości[1] (1931)
- Krzyż Walecznych czterokrotnie[35][13]
- Odznaka za Rany i Kontuzje z dwiema gwiazdkami[36]
- Odznaka „Za wierną służbę”[36]
- Odznaka pamiątkowa 7 Pułku Ułanów Lubelskich[36]
Zobacz też
Przypisy
- 1 2 3 4 5 Księga Cmentarna Katynia 2000 ↓, s. 195.
- ↑ Snitko-Rzeszut 1990 ↓, s. 384, jako major kawalerii pospolitego ruszenia.
- ↑ Polak (red.) 1991 ↓, s. 49, tu podpułkownik.
- ↑ Kolekcja ↓, s. 1.
- ↑ CAW ↓, sygn. I.120.1.125 s. 11.
- ↑ Dziennik Rozkazów Wojskowych Nr 2 z 12 stycznia 1919 roku, s. 34.
- ↑ Banaszek, Roman i Sawicki 2000 ↓, s. 96.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 40 z 23 listopada 1921 roku, s. 1521.
- ↑ Rocznik Oficerski Rezerw 1934 ↓, s. 270, 868.
- 1 2 Убиты в Катыни 2015 ↓, s. 774.
- ↑ Kolekcja ↓, s. 1, 2.
- ↑ Scriptor (opr.): Sejm i Senat 1935–1938 IV kadencja. Warszawa: nakładem Księgarni F. Hoesicka, 1936, s. 158.
- 1 2 3 Biblioteka sejmowa – Parlamentarzyści RP: Wacław Haczyński. [dostęp 2012-06-24].
- 1 2 Lubelska lista katyńska 1997 ↓, s. 59.
- 1 2 Lubelska lista katyńska 1997 ↓, s. 60.
- ↑ 20 lat temu otwarto Polski Cmentarz Wojenny w Katyniu - Redakcja Polska - polskieradio.pl [online], polskieradio.pl [dostęp 2024-06-27] (pol.).
- ↑ Księga Cmentarna Katynia 2000 ↓, s. LIII.
- ↑ Historia Zbrodni Katynskiej [online] [dostęp 2024-12-10] (pol.).
- ↑ Pierwsze ekshumacje w Katyniu. "Wszystko było przesiąknięte zapachem śmierci" - Historia [online], www.polskieradio.pl [dostęp 2025-01-04] (pol.).
- ↑ Instytut Pamięci Narodowej - Kraków, Niemcy w Katyniu w 1943 roku, „Instytut Pamięci Narodowej - Kraków” [dostęp 2024-12-31] [zarchiwizowane z adresu 2024-12-06].
- ↑ Katyń według źródeł niemieckich – 1943 r.. stankiewicze.com. [dostęp 2025-01-11].
- ↑ Auswärtiges Amt, „Amtliches Material zum Massenmord von Katyn“, 1943, s. 241 [dostęp 2025-01-11] (niem.).
- ↑ Lista imienna zaginionych w ZSRR polskich jeńców wojennych z obozów Kozielsk - Ostaszków - Starobielsk, „Orzeł Biały. Polska walcząca o wolność.” (47 (333)), pbc.uw.edu.pl, 13 listopada 1948, s. 3 [dostęp 2025-01-11] (pol.).
- 1 2 Mariusz Olczak (red.), Katyń. Listy ekshumacyjne i dokumenty Zarządu Głównego Polskiego Czerwonego Krzyża 1943–1944., koszalin.ap.gov.pl, s. 245, ISBN 83-89986-91-4 [dostęp 2025-01-11] (pol.).
- ↑ Lista osób zamordowanych w Katyniu, Charkowie, Twerze i Miednoje mianowanych pośmiertnie na kolejne stopnie. [online], web.archive.org, s. 67 [dostęp 2025-01-11] [zarchiwizowane z adresu 2016-03-27] (pol.).
- ↑ Decyzja Nr 439/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 5 października 2007 roku w sprawie mianowania oficerów Wojska Polskiego zamordowanych w Katyniu, Charkowie i Twerze na kolejne stopnie oficerskie. Decyzja nie została ogłoszona w Dzienniku Urzędowym MON.
- ↑ Zbrodnia katyńska, miedzy prawdą i kłamstwem [online], edukacja.ipn.gov.pl, 2008, s. 215 [dostęp 2025-01-06] (pol.).
- ↑ Lista osób zamordowanych w Katyniu, Charkowie, Twerze i Miednoje mianowanych pośmiertnie na kolejne stopnie. policja.pl. [dostęp 2014-08-05].
- ↑ „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”. Portal polskiej Policji. [dostęp 2023-09-15].
- ↑ Prezydent RP wziął udział w uroczystościach „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów” [online], prezydent.pl [dostęp 2024-08-26] (pol.).
- ↑ Wacław Haczyński w Wielkiej genealogii Minakowskiego. [dostęp 2012-06-28].
- ↑ Kolekcja ↓, s. 2.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 39 z 29 października 1921, s. 1448.
- ↑ Kolekcja ↓, s. 1, 5.
- ↑ Kolekcja ↓, s. 3.
- 1 2 3 Kolekcja ↓, s. 1 foto.
Bibliografia
- Haczyński Wacław. [w:] Kolekcja Orderu Wojennego Virtuti Militari, sygn. I.482.52-4264 [on-line]. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2023-02-07].
- Komenda Legionów (Dowództwo Polskiego Korpusu Posiłkowego). Centralne Archiwum Wojskowe. [dostęp 2017-11-07].
- Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2022-01-19].
- Rocznik Oficerski Rezerw 1934. Biuro Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych, 1934.
- Kazimierz Banaszek, Krystyna Wanda Roman, Zdzisław Sawicki: Kawalerowie Orderu Virtuti Militari w mogiłach katyńskich. Kapituła Orderu Wojennego Virtuti Militari, 2000. ISBN 83-87893-79-X.
- Jan Kiński, Helena Malanowska, Urszula Olech, Wacław Ryżewski, Janina Snitko-Rzeszut, Teresa Żach: Katyń. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego. Marek Tarczyński (red.). Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2000. ISBN 83-905590-7-2.
- Убиты в Катыни. Księga pamięci polskich jeńców wojennych – więźniów Kozielskiego Obozu NKWD rozstrzelanych decyzją Biura Politycznego KC WKP(b) z 5 marca 1940 roku. Лариса Еремина (red.). Moskwa: Stowarzyszenie Memoriał, 2015. ISBN 978-5-78700-123-5.
- Bogusław Polak (red.): Kawalerowie Virtuti Militari 1792 – 1945. T. 2/1. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Wyższej Szkoły Inżynierskiej w Koszalinie, 1991. ISBN 83-900510-0-1.
- Janina Snitko-Rzeszut. Pro memoria. „Wojskowy Przegląd Historyczny”. 1-2 (131-132), 1990. Warszawa: Wojskowy Instytut Historyczny.
- Adam Winiarz: Lubelska lista katyńska: księga pamięci Lubelskiej Rodziny Katyńskiej. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 1997. ISBN 978-83-227-0928-3.