Zbrodnie nacjonalistów ukraińskich w powiecie kowelskim – zbrodnie nacjonalistów ukraińskich i miejscowego ukraińskiego chłopstwa (tzw. czerni) na głównie polskiej ludności cywilnej podczas rzezi wołyńskiej w powiecie kowelskim w dawnym województwie wołyńskim w okresie II wojny światowej.
Natężenie mordów w powiecie kowelskim to lipiec 1943 r. W 5 miejscowościach zginęło powyżej 100 osób, w tym w Gaju 600 Polaków. Na terenie powiatu kowelskiego ofiarą zbrodni padło 3747-3753 osób (ustalona, minimalna liczba ofiar). Polacy ginęli w 154 miejscowościach. Ponadto zginęło co najmniej 14 Czechów, 139 Żydów, 260 Ukraińców, 6 Rosjan. Ustalono 74 sprawców zbrodni. W co najmniej 22 przypadkach napadów Ukraińcy udzielili Polakom pomocy. Spalonych zostało co najmniej 2 kościoły i 3 kaplice.
Zbrodnie głównie były dziełem UPA, wzmocnionej w marcu i kwietniu 1943 r. przez dezerterów z ukraińskiej policji, wspomaganej przez ukraińskich chłopów, samoobronę (SKW) i Służbę Bezpeky OUN-B. W niewielkim zakresie jako sprawców[1] wskazuje się oddziały zbrojne melnykowców i bulbowców.
Ogółem nacjonaliści zniszczyli 62 osiedla polskie[1].
Miejsca zbrodni i liczba ofiar
- Kowel - ofiarą nacjonalistów ukraińskich padło 44 Polaków, 1 Ukrainiec
| Zbrodnie w miejscowościach |
Ustalona (minimalna) liczba ofiar |
| Doszno | 54 Polaków |
| Synowo | 15 Polaków i Ukraińców |
| Wielimcze | 7 Polaków, 2 Rosjan |
| Zamszany | Liczba ofiar nieznana |
| Zbrodnie w miejscowościach |
Ustalona (minimalna) liczba ofiar |
| Smolna | 3 Polaków |
| Zbrodnie w miejscowościach |
Ustalona (minimalna) liczba ofiar |
| Brzuchowicze | 4 Polaków |
| Byteń | 2 Polaków, 2 Ukraińców |
| Dementjanówka | 2 Polaków |
| majątki Gończy Bród | 14 Polaków, 1 Rosjanin |
| wieś Gończy Bród | 5 Polaków |
| Hołoby | 14 Polaków, 24 Żydów |
| Kalinownik | Liczba ofiar nieustalona |
| Majdan | 1 Polak |
| Makowiszcze | 2 Polaków |
| Mały Porsk | 6 Polaków |
| Nowa Dąbrowa | 15 Polaków |
| Pasieka | 1 Polak |
| Peresieka | 2 Polaków |
| Popowicze | 10 Polaków |
| Radoszyn | 13 Polaków |
| Stachów | 83 Polaków |
| Żmudcze | 52 Polaków |
| Zbrodnie w miejscowościach |
Ustalona (minimalna) liczba ofiar |
| Krymno | 40 Polaków |
| Zbrodnie w miejscowościach |
Ustalona (minimalna) liczba ofiar |
| Adamówka | 64 Polaków |
| Aleksandrówka | 80 Polaków, 4-osobowa rodzina polsko-czeska, 1 Gruzin |
| Aleksandrówka-Holendry | 7 Polaków |
| Antonówka | 18 Polaków |
| Berestowa | 5 Polaków |
| Budki | 35 Polaków |
| Czernijów | 15 Polaków, 1 Ukrainiec |
| Dażwa | 3 Polaków |
| Kupiczów | 2 Polaków, 14 Żydów, 14 Czechów |
| Leżachów | 6 Polaków |
| Łowiszcze | 20 Polaków |
| Michałówka | 58 Polaków |
| Miedzików | 7 Polaków |
| Moczułki | 17 Polaków |
| majątek Nowy Dwór | 36 Polaków |
| wieś Nowy Dwór | 2 Polaków |
| majątek Nyry | Liczba ofiar nieznana |
| wieś Nyry | 1 Polak |
| Ozierany | 22 Polaków |
| Peresieka | 6 Polaków |
| Popielówka | 1 Polak, 3-osobowa rodzina polsko-ukraińska |
| Sieniawka | 20 Polaków |
| Suszybaba | 8 Polaków |
| Swinarzyn | 36 Polaków |
| Wiktorówka | 102 Polaków |
| Wołosówka | Liczba ofiar nieznana |
| Zbrodnie w miejscowościach |
Ustalona (minimalna) liczba ofiar |
| Bielin | 4 Polaków |
| Budyszcze | 8 Polaków |
| Gruszówka | 29 Polaków |
| Janówka | 48-49 Polaków |
| Kajetanówka | Liczba ofiar nieznana |
| Kołodeżno | 11 Polaków |
| Lubitów | 1 Polak, 4-osobowa rodzina polsko-ukraińska |
| Marianówka | 4 Polaków |
| Peresieka | Liczba ofiar nieznana |
| Piórkowicze | 12 Polaków |
| Radoml | 43-48 Polaków |
| majątek Rokitnica | Liczba ofiar nieznana |
| wieś Rokitnica | 1 Polak |
| Steble | 3 Polaków |
| Wołoszki | 6 Polaków |
| Woronna | Liczba ofiar nieznana |
| Worona | 7 Polaków |
| Zbrodnie w miejscowościach |
Ustalona (minimalna) liczba ofiar |
| Maciejów | 8 Polaków |
| Siomaki | 36 Polaków |
| Smidyn | 4 Polaków |
| Zbrodnie w miejscowościach |
Ustalona (minimalna) liczba ofiar |
| Czerewacha | 80 Polaków |
| Dobrowica | 1 Polak |
| Gródek | 2 Żydów |
| Laski | 42 Polaków |
| Łosze | 4 Polaków |
| Majdan | 16 Polaków |
| osada Maniewicze | 5 Polaków |
| wieś Maniewicze | 1 Polak |
| Okońsk | 7 Polaków |
| Podiwanówka | 24 Polaków |
| Zbrodnie w miejscowościach |
Ustalona (minimalna) liczba ofiar |
| Dorotyszcze | 1 Polak, 12 Ukraińców |
| Grabów | 12 Polaków |
| Huszyn | 2 Polaków |
| Myślina | 30 Polaków, 16 Żydów |
| Niesuchojeże | 1 Ukrainiec |
| Obłapy | Liczba ofiar nieznana |
| Skulin | 1 Polak |
| Zbrodnie w miejscowościach |
Ustalona (minimalna) liczba ofiar |
| Cegielnia | 24 Polaków, 1 Żyd |
| Dubniki | 10 Polaków |
| Górno | 4 Polaków |
| Hrywiatki | 6 Polaków |
| Hulewicze | 20 Polaków |
| Koleszów | 4 Polaków |
| Koźlenicze | 20 Polaków |
| Krzeczewicze | 8 Polaków |
| Łukówka | 8 Polaków |
| Powórsk | 29 Polaków, 4 Żydów |
| Sitowicze | 14 Polaków |
| Ratno | 1 Polak, liczba ofiar narodowości żydowskiej nieznana |
| Zbrodnie w miejscowościach |
Ustalona (minimalna) liczba ofiar |
| Czeremszanka | 163 Polaków |
| gajówka pomiędzy wsiami Myzowo i Sekoń | 4 Polaków, 1 Rosjanin |
| kolonia Piaseczno | 94 Polaków |
| wieś Piaseczno | Liczba ofiar nieznana |
| Pieńkówka | 8 Polaków |
| Sekoń | 6 Polaków |
| Wyżwa | 16 Ukraińców |
| Zbrodnie w miejscowościach |
Ustalona (minimalna) liczba ofiar |
| Kleczkowicze | 1 Polak |
| Klewieck | 2 Ukraińców |
| majątek Lubliniec | 3 Polaków |
| wieś i kolonia Lubliniec | 1 Polak |
| Rudniki | 21 Polaków |
| Różyn | 6 Polaków, 4 Ukraińców |
| Truskoty | 14 Polaków |
| Zbrodnie w miejscowościach |
Ustalona (minimalna) liczba ofiar |
| Batyń | 9 Polaków |
| Bobły | 4 Polaków |
| Budy Ossowskie | 289 Polaków |
| Dąbrowa | 5 Polaków |
| Dobrzyńsk | 14 Polaków |
| Hirki | 1 Polak |
| Julianów | 13 Polaków |
| Klusk | 9 Polaków |
| Kowalówka | 21 Polaków, 1 Ukrainiec |
| Kustycze | 53 Polaków |
| Lityn | 73 Polaków, 6 Ukraińców |
| Łuczyce | 4 Polaków, 1 Ukrainiec |
| Obeniże | 44 Polaków |
| Osiecznik | 43 Polaków, 8 Ukraińców |
| Ossa | 4 Polaków |
| Radowicze | 37 Polaków |
| Rewuszki | 22 Polaków |
| Stawek | 2 Polaków |
| Syczycha | 1 Polak |
| Tuliczów | 4 Żydów |
| Turzysk | 8 Polaków |
| Turzysk Przedmieście | 1 Polak |
| kolonia Wierbiczno | 84 Polaków |
| wieś i majątek Wierbiczno | 10 Polaków |
| Wólka Wierbiczańska | 5 Polaków |
| Zadyby | 2 Polaków |
| Zielona | 2 Polaków |
| Zbrodnie w miejscowościach |
Ustalona (minimalna) liczba ofiar |
| Dembówka | 6 Polaków |
| Duży Porsk | 7 Polaków |
| Gaj | 600 Polaków, 1 Ukrainiec |
| Iwanówka | 10 Polaków |
| Janówka | 12 Polaków, 1 Ukrainiec |
| Kaszówka | 5 Ukraińców |
| Kuchary | 15 Polaków |
| Litogoszcze | 16 Ukraińców |
| kolonia Mielnica | 40 Polaków |
| miasteczko Mielnica | 105 Polaków, 1 Ukraińców |
| Miryn | 10 Polaków |
| Podlisy | 2 osoby z rodziny polsko-ukraińskiej |
| Podryże | 97 Polaków |
| Rudka Miryńska | 1 Polak |
| Sielce | 2 Polaków |
| Skalenica | 43 Polaków |
| Sucha Łoza | 71 Polaków, 2 Ukraińców |
| Wielick | 47 Polaków, 4 Żydów |
| kolonia Wólka Porska | 21 Polaków |
| Zbrodnie w miejscowościach |
Ustalona (minimalna) liczba ofiar |
| Zabłocie | 1 Polak |
Zbrodnie w nieustalonych miejscach
W nieustalonych miejscach powiatu kowelskiego zginęło również co najmniej 40 Polaków, 181 Ukraińców, 70 Żydów, 3 Rosjan.
Kierownictwo terenowe OUN-B w powiecie kowelskim
| Funkcja |
Imię, nazwisko i pseudonim |
Okres działalności |
| przewodniczący okręgu | Kulisz "Jaszczur" | 1942-1943 |
| przewodniczący okręgu | Hryhoryj Lewczuk "Burlij" | 1943-1944 |
| okręgowy referent SB w Kowlu | Iwan Demczuk "Gonta" | 1943-1944 |
| okręgowy referent SB | Andrij Michalewycz "Kos" | 1943 |
| kuszczowy bojówki w Turzysku | Iwan Wasyliuk "Metełyk" | |
|
Przypisy
- 1 2 Władysław Filar, Wydarzenia Wołyńskie 1939-1944, Wydawnictwo Adam Marszałek, 2008 s. 400
Bibliografia
- Patrz również: Ludobójstwo nacjonalistów ukraińskich dokonane na obywatelach polskich, Polska samoobrona na Kresach Płd.-Wsch.
