Zelwa (osiedle typu miejskiego)

Zelwa
Ilustracja
Widok na kościół Trójcy Przenajświętszej
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo

 Białoruś

Obwód

 grodzieński

Wysokość

134 m n.p.m.

Populacja (2010)
• liczba ludności


7400[1]

Nr kierunkowy

+375 1564

Kod pocztowy

231940

Tablice rejestracyjne

4

Położenie na mapie obwodu grodzieńskiego
Mapa konturowa obwodu grodzieńskiego, na dole znajduje się punkt z opisem „Zelwa”
Położenie na mapie Białorusi
Mapa konturowa Białorusi, po lewej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Zelwa”
Położenie na mapie Polski w 1939 r.
Mapa konturowa Polski w 1939 r., po prawej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Zelwa”
Ziemia53°09′N 24°49′E/53,150000 24,816667
Strona internetowa

Zelwa (biał. Зэльва) – osiedle typu miejskiego na Białorusi, położone nad rzeką Zelwą w obwodzie grodzieńskim, siedziba władz rejonu zelwieńskiego, 132 km od Grodna; 7,4 tys. mieszkańców (2010).

Historia

Miejscowość zw. Zelwą Wielką wzmiankowana była po raz pierwszy w 1470 roku w związku z fundacją kościoła katolickiego w dobrach dziedzicznych należących do Michała Naczowicza (Nocewicza). W XVI wieku własność rodziny Iliniczów, a następnie Radziwiłów i od 1614 r. Sapiehów, w których posiadaniu dobra pozostawały do konfiskaty w 1832 r.[2]

W podobnym czasie (1477 r.) notowana jest włość Zelwa Mniejsza (Mała), należąca do Iwaszki Ginejtowicza, po którego bezpotomnej śmierci powróciła do dóbr hospodarskich (królewszczyzna).  Odtąd ośrodek starostwa w ekonomii grodzieńskiej [9]. Być może jej pozostałością był dwór zwany Zelwa -Korzyść, w 1820 r. w posiadaniu Sapiehów.

Zelwa (Wielka) co najmniej od początku XVI w. funkcjonowała jako miasteczko. Od 1720 roku posiadała przywilej na jarmarki organizowane w dzień św. Trójcy, co bardzo rozwinęło handel[3]. W 1786 roku wzmiankowano o wielkiej popularności jarmarków w Zelwie[3].

W latach 1739 – ok. 1810 w Zelwie rezydowali pijarzy, sprowadzeni przez tutejszego proboszcza z obowiązkiem prowadzenia szkoły i katechizacji w miejscowym kościele. Placówka została ostatecznie skasowana w 1832 r.[2]

We wrześniu 1771 r. konfederaci barscy pod dowództwem hetmana w. lit. Michała Kazimierza Ogińskiego zwyciężyli 6 pułków rosyjskich.

Po III rozbiorze Polski w 1795 roku Zelwa została włączona do Rosji. W 1 połowie XIX wieku zmniejszyło się znaczenie tutejszych jarmarków. W 1866 r. została skasowana tutejsza parafia rzymskokatolicka, reaktywowana w 1910 r. Podczas I wojny światowej pod okupacją niemiecką. W dniu 6 grudnia 1920 roku w Zelwie Naczelnik Państwa i Naczelny Wódz, marszałek Polski Józef Piłsudski udekorował Krzyżami Srebrnymi Orderu Virtuti Militari chorągwie pułków 14 Dywizji Piechoty Wielkopolskiej[4]. Po wojnie polsko-bolszewickiej i podpisaniu Traktatu ryskiego w 1921 roku, Zelwa znalazła się w granicach II Rzeczypospolitej.

W okresie II RP siedziba wiejskiej gminy Zelwa oraz Sądu Grodzkiego. W 1921 mieszkały tu 2064 osoby.

W 1929 były tu dwa kościoły katolickie, zbór baptystów, cerkiew, synagoga i trzy murowane domy modlitw[5][6].

Po ataku Niemiec na Polskę, we wrześniu 1939 roku bojówka komunistyczna zamordowała w Zelwie księdza Jana Kryńskiego – proboszcza parafii rzymskokatolickiej, księdza Dawida Jakubsona – proboszcza parafii prawosławnej w Zelwie, Jana Naumczyka oraz Oskara Meysztowicza – właściciela majątku Rohoźnica[7]. W 1941 roku miejscowość zajęły wojska niemieckie.

Podczas okupacji hitlerowskiej, w lecie 1941 roku Niemcy utworzyli getto dla żydowskich mieszkańców. Przebywało w nim około 4000 osób. 2 listopada 1942 roku Niemcy ostatecznie zlikwidowali getto. Żydów wywieziono do obozu zagłady w Treblince[8].

Po 1945 roku włączona do ZSRR. Od 1991 roku w granicach Republiki Białoruś.

Religia

Prawosławie

Miejscowość jest siedzibą dekanatu zelwieńskiego eparchii grodzieńskiej i wołkowyskiej; znajduje się tu parafialna cerkiew pw. Świętej Trójcy[9].

Katolicyzm

Parafia w Zelwie (dawnej Zelwie Wielkiej) została erygowana w 1470 r., po 1655 r. wcielono do niej dawną parafię  p.w. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Zelwie Małej.  Została skasowana w 1866 r., przywrócona w 1910 r.[2]

Obecnie parafia leży w dekanacie słonimskim diecezji grodzieńskiej. Prowadzona jest przez misjonarzy klaretynów[10]. Kościołem parafialnym jest kościół Trójcy Przenajświętszej, wzniesiony w 1913 r. w stylu neogotyku według projektu Józefa Piusa Dziekońskiego.

Galeria

Przypisy

  1. ↑ Численность населения по Республике Беларусь, областям и г. Минску (тысяч человек) на 1 января 2010 года. belstat.gov.by. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-09-18)]. (ros.).
  2. 1 2 3 Anna Oleńska, Kościół parafialny p.w. Trójcy Św. w Zelwie, [w:] Materiały do dziejów sztuki sakralnej na ziemiach wschodnich dawnej Rzeczypospolitej, cz. II, Kościoły i klasztory rzymskokatolickie dawnego województwa nowogródzkiego, t. 2, red. Maria Kałamajska-Saeed, Międzynarodowe Centrum Kultury, Kraków 2006, s. 333-368, il.765-771.
  3. 1 2 Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom XIV – wynik wyszukiwania – DIR [online], dir.icm.edu.pl [dostęp 2020-04-15].
  4. ↑ Siuda 1929 ↓, s. 42.
  5. ↑ Księga Adresowa Polski (wraz z w. m. Gdańskiem) dla handlu, przemysłu, rzemiosł i rolnictwa; Annuaire da la Pologne (y Compris la V.L. de Dantzig), Warszawa 1930, s. 167.
  6. ↑ Domy modlitwy w Zelwie | Wirtualny Sztetl [online], sztetl.org.pl [dostęp 2020-03-05].
  7. ↑ Instytut Pamięci Narodowej, Śledztwa zakończone wydaniem postanowienia o umorzeniu [online], Instytut Pamięci Narodowej [dostęp 2020-04-15] [zarchiwizowane z adresu 2019-10-29] (pol.).
  8. ↑ Geoffrey P. Megargee (red.), Encyclopedia of camps and ghettos, 1933-1945, t. II, part A, s. 987.
  9. ↑ Храмы Зельвенского благочиния. orthos.org. [dostęp 2018-01-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-01-15)]. (ros.).
  10. ↑ Białoruś [online], www.klaretyni.pl [dostęp 2017-11-28] (pol.).

Bibliografia

  • Anna Oleńska, Kościół parafialny p.w. Trójcy Św. w Zelwie, [w:] Materiały do dziejów sztuki sakralnej na ziemiach wschodnich dawnej Rzeczypospolitej, cz. II, Kościoły i klasztory rzymskokatolickie dawnego województwa nowogródzkiego, t. 2, red. Maria Kałamajska-Saeed, Międzynarodowe Centrum Kultury, Kraków 2006, s. 333-368, il.765-771.
  • Stanisław Siuda: Zarys historii wojennej 56-go Pułku Piechoty Wielkopolskiej. Warszawa: Zakłady Graficzne „Polska Zjednoczona”, 1929, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920.

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.