Zespół pałacowo-parkowy w Siarach

Zespół pałacowy Siary

nr rej. A-201/76 z 25.11.1976[1].
Widok na fronton neobarokowego pałacu w Siarach i fontannę
Państwo	Polska
Miejscowość	Gorlice
Adres	ul. Węgierska 135
Architekt	Biuro projektowe Fellner & Helmer
Rozpoczęcie budowy	1900
Ukończenie budowy	1908
Pierwszy właściciel	Władysław Długosz
Położenie na mapie Gorlic Zespół pałacowy Siary
Położenie na mapie Polski Zespół pałacowy Siary
Położenie na mapie województwa małopolskiego Zespół pałacowy Siary
Położenie na mapie powiatu gorlickiego Zespół pałacowy Siary
49°38′12,44″N 21°11′01,75″E/49,636790 21,183820
Strona internetowa

Zespół pałacowo-parkowy (Pałac Długoszów) – zabytkowy dwór otoczony parkiem, znajdujący się w Gorlicach (dawniej w miejscowości Siary). Budynek zaprojektowany przez atelier architektoniczne Fellner & Helmer. Wybudowany w latach 1900–1908. Wykonany w stylu wiedeńskiej secesji z elementami neobarokowymi. Inicjatorem budowy kompleksu był galicyjski przemysłowiec naftowy Władysław Długosz. W 1976 roku pałac został wpisany do rejestru zabytków.

Pierwotnie w miejscu zespołu znajdował się drewniany dwór Dembowskich, którego początki sięgają XIV wieku^[2]. Pod koniec XIX wieku teren został wykupiony przez Długosza od jego przyszłego teścia, Władysława Dembowskiego^[3]. Z inicjatywy nowego właściciela dotychczasowy budynek został zastąpiony murowanym pałacem^[3]. W 1916 roku, podczas I wojny światowej, posiadłość została częściowo zniszczona^[3]. Następnie dobudowano południową część, gdzie mieściły się apartamenty Długosza. W grudniu 1928 roku wybuchł pożar, po którym budynek został odbudowany w niezmienionym kształcie^[3][4].

Po śmierci Długosza w 1937 roku majątek przejął jego syn, Tadeusz. Pozostał w jego posiadaniu do 1941 roku. W czasie okupacji w pałacu mieścił się niemiecki szpital. W 1945 roku Długoszowie zostali wywłaszczeni. Kolejno w budynku znajdowały się siedziby instytucji takich jak: Urząd Ziemski, Samopomoc Chłopska, PGR i stadnina koni.

Liczne zaniedbania w okresie PRL-u doprowadziły do nieodwracalnych zniszczeń w strukturze zabytku. W 1996 roku kompleks został wykupiony przez Barbarę Dustanowską-Długosz, wdowę po Jerzym Długoszu. Ze względu na brak funduszy na konserwację obiektu, nowa właścicielka była zmuszona sprzedać majątek Edwardowi Brzostowskiemu.

Od 2018 r. właścicielem jest Grzegorz Schabiński, jasielski przedsiębiorca^[5].

Pałac jest zbudowany w stylu neobarokowym z cegły i kamienia^[3]. Elewacja budynku ma kolor bladoróżowy; jej charakterystycznym elementem są duże okna typu porte-fenetre^[3] i bogato zróżnicowane bryły dachów. Kamienne słupy, na których opierają się balkony i okucia nad wejściem udekorowane są secesyjnymi motywami. Balustrady i gzymsy zdobią dekoracyjne wazy z piaskowca. Półkolisty hall wewnątrz pałacu obejmuje dwie kondygnacje z antresolą o ozdobnej, drewnianej balustradzie^[2].

Główna oś kompozycyjna przebiega na linii wschód-zachód. Ze zniszczonego dworku zostało zachowane skrzydło dobudowane wcześniej przez Dembowskiego^[2].

Zgodnie z przekazami ustnymi rodziny Długoszów, projektantem parku był Arnold Röhring^[4].

W parku znajdują się liczne elementy małej architektury jak pergola, fontanna i rzeźby. W okresie powojennym na terenie pałacu działała państwowa stadnina koni huculskich. Później została przeniesiona do Gładyszowa. Obecnie cały kompleks jest w posiadaniu osoby prywatnej, gdzie organizowane są imprezy okolicznościowe, noclegi oraz istnieje możliwość zwiedzania obiektu^[6].