Ziemia łęczycka

Ziemia łęczycka
Terra Lanciciensis
Herb
Herb
Państwa

 Polska

Stolica

Łęczyca

Ważniejsze miejscowości

Łódź, Zgierz, Brzeziny

Położenie na mapie administracyjnej Polski
Mapa ziemi łęczyckiej

     Obszar ziemi łęczyckiej

Ziemia łęczycka (łac. Terra Lanciciensis) – kraina historyczna[1], stanowiąca część ziemi łęczycko-sieradzkiej[2]. Także jednostka terytorialna średniowiecznego państwa polskiego i region etnograficzny[3], opisany przez Oskara Kolberga w jego monumentalnym dziele „Lud” w tomie „Łęczyckie”.

Położenie

Ziemia łęczycka i inne krainy historyczne Polski na tle współczesnych granic administracyjnych

Ziemia łęczycka graniczy na północy z Kujawami, na zachodzie z Wielkopolską (ziemią kaliską), na południu i południowym zachodzie z ziemią sieradzką (granica przebiega na Nerze i Wolbórce), na południowym wschodzie z ziemią sandomierską (część Małopolski, granica przebiega na Pilicy) i z Mazowszem (ziemią rawską, ziemią sochaczewską, ziemią gostynińską) na północnym wschodzie.

W ziemi łęczyckiej leżą obecnie następujące powiaty i miasto na prawach powiatu:

Historia

W początkach regionu największym jego miastem była Łęczyca. Od przełomu XI i XII w. do 1231, Łęczyca była stolicą prowincji łęczyckiej (jednej z ośmiu we wczesnopiastowskiej Polsce), obejmującej dzisiejszą ziemię łęczycką, ziemię sieradzką i trzy kasztelanie zapilickie (nadpilickie). Po śmierci Bolesława III Krzywoustego prowincja stała się oprawą wdowią jego żony, księżnej Salomei. Po jej śmierci (1144) prowincja stała się częścią dzielnicy senioralnej i przypadła Bolesławowi IV Kędzierzawemu. Prowincja łęczycka została przekształcona przez Kondrada I mazowieckiego w 1231 r. w księstwo łęczyckie, które istniało do 1352 r. W 1239 r. (lub 1243) księstwo utraciło kasztelanie zapilickie, a w 1264 r. z księstwa łęczyckiego zostało wydzielone księstwo sieradzkie[1]. Ziemia łęczycka (okrojone księstwo łęczyckie) weszła w skład Królestwa Polskiego po jego zjednoczeniu przez Władysława I Łokietka. W latach 1352–1793 ziemia ta stanowiła odrębne województwo łęczyckie, które wchodziło w skład Prowincji Wielkopolskiej. Województwo dzieliło się na 3 powiaty ze stolicami w Łęczycy, Orłowie i Brzezinach. Województwo łęczyckie delegowało do Senatu aż 5 przedstawicieli. Byli to: wojewoda łęczycki, kasztelan łęczycki, oraz kasztelanii: inowłodzki, konarski i brzeziński[1][6]. Obecnie w niemal w całości leży na obszarze województwa łódzkiego, niewielki obszar należy do województwa mazowieckiego (powiat gostyniński) i województwa wielkopolskiego (gmina Kłodawa i gmina Grzegorzew).

Herb

Jan Długosz zawarł opis herbu ziemi łęczyckiej w XV-wiecznej kronice w tych słowach[7]:

Lanciciensis terra que pro medietate clipei leonis rubei coronati in campo albo, et pro altera medietate medietatem aquile in campo rubeo, dorsis se invicem contingentibus portat.

Herb stanowiła tarcza herbowa dzielona w pas, gdzie w prawym srebrnym polu połulew czerwony i w lewym czerwonym polu połuorzeł srebrny razem ukoronowane.

Herb był używane następnie przez województwo łęczyckie. Obecnie do herbu nawiązuje jeden z elementów herbu województwa łódzkiego.

Miasta

W ziemi łęczyckiej leżą następujące miasta:

Lp. Miasto Liczba mieszkańców[8] Dawny powiat[4] Obecne województwo
1. Łódź[l]658 444brzeziński, łęczycki łódzkie
2. Tomaszów Mazowiecki[m]58 089brzeziński łódzkie
3. Zgierz54 012łęczycki łódzkie
4. Kutno[n]41 231łęczycki łódzkie
5. Aleksandrów Łódzki22 090łęczycki łódzkie
6. Konstantynów Łódzki[o]19 161łęczycki łódzkie
7. Ozorków18 259łęczycki łódzkie
8. Łęczyca13 183łęczycki łódzkie
9. Koluszki12 143brzeziński łódzkie
10. Brzeziny11 995brzeziński łódzkie
11. Żychlin7647orłowski łódzkie
12. Poddębice6853łęczycki łódzkie
13. Kłodawa5919łęczycki wielkopolskie
14. Krośniewice4047łęczycki łódzkie
15. Rzgów[p]3442brzeziński łódzkie
16. Stryków3401brzeziński łódzkie
17. Wolbórz[q] 2275 brzeziński łódzkie
18. Dąbie1727łęczycki wielkopolskie
19. Piątek1569łęczycki łódzkie
20. Ujazd1539brzeziński łódzkie
21. Grabów1003[11]łęczycki łódzkie
22. Dąbrowice948łęczycki łódzkie
23. Parzęczew919[11]łęczycki łódzkie
24. Inowłódz829[11]brzeziński łódzkie

Zobacz też

Uwagi

  1. ↑ Do ziemi łęczyckiej należy cały powiat zgierski bez Głowna[4][5].
  2. ↑ Do ziemi łęczyckiej należy większa część powiatu kutnowskiego[4][5].
  3. ↑ Do ziemi łęczyckiej należy część powiatu poddębickiego na wschód od rzeki Ner[4][5].
  4. ↑ Do ziemi łęczyckiej należy zachodnia część powiatu brzezińskiego[4][5].
  5. ↑ Z wyjątkiem południowo-zachodniego obszaru Łodzi, zawierającego części miasta Chocianowice, Łaskowice i Ruda Pabianicka[4][5].
  6. ↑ Do ziemi łęczyckiej należy część powiatu pabianickiego na północ od rzeki Ner[4][5].
  7. ↑ Do ziemi łęczyckiej należy wschodnia część powiatu łódzkiego wschodniego[4][5].
  8. ↑ Do ziemi łęczyckiej należy część Tomaszowa Mazowieckiego i tereny powiatu tomaszowskiego na północny zachód od miasta[4][5].
  9. ↑ Do ziemi łęczyckiej należy niewielka część powiatu łowickiego granicząca z powiatem łęczyckim[4][5].
  10. ↑ Do ziemi łęczyckiej należy niewielka południowa część powiatu gostynińskiego w okolicach Skrzeszewów, Rakowca, Rakowa, Dobrowa[4][5].
  11. ↑ Do ziemi łęczyckiej należy południowo-wschodnia część powiatu kolskiego[4][5].
  12. ↑ Z wyjątkiem południowo-zachodniego obszaru Łodzi, zawierającego części miasta Chocianowice, Łaskowice i Ruda Pabianicka[4][5].
  13. ↑ Do ziemi łęczyckiej należy obszar Tomaszowa Mazowieckiego położony na północ od Wolbórki i na zachód od Pilicy, zawierający części miasta Kaczka, Łąki Henrykowskie, Michałówek, Niebrów, Siedmiodomki, Starzyce, Tomaszówek i Wilanów[4][5].
  14. ↑ Do ziemi łęczyckiej należy obszar Kutna położony w południowej części miasta (Łąkoszyn, Antoniew i Wiktoryn) oraz we wschodniej części miasta (Sklęczki, Stodółki, Puśniki i Kotliska Małe)[4][5][9].
  15. ↑ Do ziemi łęczyckiej należy większość Konstantynowa Łódzkiego bez części miasta położonych na południe od Neru: Józefów, Bechcice[4][5].
  16. ↑ Do ziemi łęczyckiej należy obszar Rzgowa położony na północ od Neru[4][5][10].
  17. ↑ Do ziemi łęczyckiej należy niewielki obszar Wolborza na północ od Wolbórki[4][5].

Przypisy

  1. 1 2 3 Marek Koter: Historyczno-geograficzne podstawy oraz proces kształtowania się regionu łódzkiego. W: Miasto – region – gospodarka w badaniach geograficznych. W stulecie urodzin Profesora Ludwika Straszewicza. Tomasz Marszał (red.). Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2016, s. 131–142. ISBN 978-83-8088-122-8. (pol.).
  2. ↑ Marek Koter, Za jakim modelem podziału terytorialnego Polski opowiedzieć się?: Wnioski z doświadczeń przeszłości oraz wzorców europejskich, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Geographica Socio-Oeconomica”, 1, 1999, 15 (rys. 4) [dostęp 2024-03-06] [zarchiwizowane z adresu].
  3. ↑ Oskar Kolberg: Łęczyckie. T. 22. Kraków: 1889, seria: Lud. Jego zwyczaje, sposób życia, mowa, podania, przysłowia, obrzędy, gusła, zabawy, pieśni, muzyka i tańce. [dostęp 2022-06-16]. (pol.).
  4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 Atlas historyczny Polski. Mapy szczegółowe XVI wieku. Henryk Rutkowski (red.). T. 5: Województwo sieradzkie i województwo łęczyckie w drugiej połowie XVI wieku. Cz. 2: Komentarz, indeksy. Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Historii PAN, 1998. ISBN 83-86301-75-9. [dostęp 2024-01-01]. (pol.).
  5. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 Geoportal krajowy. mapy.geoportal.gov.pl. [dostęp 2023-01-01]. (pol.).
  6. ↑ Geografia historyczna... [online], literat.ug.edu.pl [dostęp 2017-01-09].
  7. ↑ Insigniorum clenodiorum Regis et Regni Polonie descriptio. W: Jan Długosz: Insignia seu Clenodia Regis et Regni Poloniae. Z kodeksu kórnickiego wydał dr. Z. Celichowski. Poznań: 1885, s. 16.
  8. ↑ Główny Urząd Statystyczny: Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2023 roku. stat.gov.pl, 2023-07-20. [dostęp 2024-01-01]. (pol.).
  9. ↑ Piotr A. Stasiak: Dzieje Kutna od średniowiecza do współczesności. W: Jacek Saramonowicz, Piotr A. Stasiak: Kutno. Przeszłość i współczesność. Łódź: Księży Młyn Dom Wydawniczy, 2012, s. 7. ISBN 978-83-7729-177-1. [dostęp 2023-01-01]. (pol.).
  10. ↑ Jan Korytkowski: Prałaci i kanonicy katedry metropolitalnej gnieźnieńskiej od roku 1000 aż do dni naszych. Podług źródeł archiwalnych. T. 3. Gniezno: Drukarnia J. B. Langiego, 1883, s. 238. OCLC 721861647. [dostęp 2023-01-06]. (pol.).
  11. 1 2 3 Główny Urząd Statystyczny: Ludność w miejscowościach statystycznych. bdl.stat.gov.pl. [dostęp 2024-01-01]. (pol.).
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.