Bartodzieje (powiat pułtuski)

Bartodzieje
wieś
ilustracja
Państwo

 Polska

Województwo

 mazowieckie

Powiat

pułtuski

Gmina

Obryte

Liczba ludności (2021)

225[1][2]

Strefa numeracyjna

29

Kod pocztowy

07-215[3]

Tablice rejestracyjne

WPU

SIMC

0515075[4]

Położenie na mapie gminy Obryte
Mapa konturowa gminy Obryte, na dole nieco na lewo znajduje się punkt z opisem „Bartodzieje”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum na prawo u góry znajduje się punkt z opisem „Bartodzieje”
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa konturowa województwa mazowieckiego, blisko centrum u góry znajduje się punkt z opisem „Bartodzieje”
Położenie na mapie powiatu pułtuskiego
Mapa konturowa powiatu pułtuskiego, po prawej znajduje się punkt z opisem „Bartodzieje”
Ziemia52°41′30″N 21°11′42″E/52,691667 21,195000[5]
Strona internetowa

Bartodzieje – wieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie pułtuskim, w gminie Obryte[4][6]. Ma status sołectwa[7].

Położenie i nazwa

Wieś jest położona na polanie leśnej w środku Puszczy Białej. Drogi asfaltowe łącza ją z Psarami oraz Wielgolasem. W 2006 wieś połączono, przez miejscowość Gładczyn, z droga lokalną nr 618.

Wieś ma metrykę średniowieczną i jest notowana od XIII wieku. W 1240 zanotowana jako Barthodzege, 1452 Bartodzieje, 1473 Barthodzeye, 1578 Bartodzieye, 1880 Bartodzieje. Nazwa pochodzi od nazwy Bartodziej oznaczającej pasiecznika, dozorcę barci. We wczesnym średniowieczu istniały osady służebne, w których mieszkali opiekujący się barciami bartodzieje. Ich zadaniem było zbieranie i dostarczanie miodu na dwory biskupie, książęce lub królewskie[8][9].

Historia

Miejscowość była wsią służebną w dobrach biskupstwa płockiego[10]. Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z 1203 z dokumentu Konrada Mazowieckiego dla biskupstwa płockiego[11].

W drugiej połowie XVI wieku wieś leżała w powiecie kamienieckim ziemi nurskiej województwa mazowieckiego[12].

W XIX wieku wieś leżała województwie płockim i powiecie pułtuskim, potem w guberni łomżyńskiej w powiecie pułtuskim Królestwa Polskiego. W 1827 w Bartodziejach istniało 12 domów, w których mieszkało 79 osób. Wieś należała do parafii Pniewo[13]. W 1861 na gruntach wsi Bartodzieje odkryto zdrój wody żelazistej, która wcześniej nie była użytkowana w celach leczniczych[14]. Nie udało się zorganizować uzdrowiska[10].

W okresie międzywojennym wieś leżała w województwie warszawskim, w powiecie pułtuskim, w gminie Obryte. Według Powszechnego Spisu Ludności z 1921 roku wieś zamieszkiwały 142 osoby wyznania rzymskokatolickiego i polskiej narodowości. Było tu 6 budynków mieszkalnych i 11 z innym przeznaczeniem[15]. Miejscowość podlegała pod sąd grodzki w Pułtusku i okręgowy w Mławie, najbliższy urząd pocztowy mieścił się w Obrytem. Wieś należała do parafii Obryte[16].

Po II wojnie światowej bojówka komunistyczna dokonała w Bartodziejach mordu na rodzinie Wiśniewskich. Szczepan Wiśniewski, członek Armii Krajowej, wraz z żoną Janiną i córką Henryką Twarowską, w dniu 26 czerwca 1945 zostali zastrzeleni w miejscu swojego zamieszkania[17]. Ocalał jedynie Andrzej Twarowski, który był wówczas dzieckiem i z ukrycia obserwował zajście. Według części przesłuchanych w niniejszej sprawie świadków zbrodni dokonali funkcjonariusze PUBP w Pułtusku, którzy samorzutnie utworzyli bojówkę[10].

W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa ostrołęckiego.

Dziedzictwo przyrodniczo-kulturowe

Na niewielkim wzniesieniu w centrum wsi znajdują się pozostałości majątku. Zachował się dwór. Po 1945 mieściła się w nim szkoła podstawowa[10]. Po reformie szkolnictwa szkoła została zlikwidowana, a budynek zaczął niszczeć. W 2008 władze gminy sprzedały budynek wraz z przylegającą do niego działką i drewniano-murowanym budynkiem gospodarczym[18].

Wieś występuje w dwóch kurpiowskich przysłowiach ludowych:

  • Psary, Bartodzieje i Obryte to Kurpie zabite
  • Olaboga co się dzieje? Za Psarami Bartodzieje[10][19].

W najbliższym sąsiedztwie wsi znajduje się Rezerwat przyrody Wielgolas – jeden z najstarszych fragmentów Puszczy Białej[10]. W lesie otaczającym Bartodzieje znajduje się kilka pomników przyrody. Do najbardziej okazałych należał dąb zwany Krzywielcem lub Krzywulcem, który pod koniec grudnia 2016 przewrócił się wyniku wichury[20].

Przypisy

  1. ↑ Wieś Bartodzieje w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2025-01-30], liczba ludności na podstawie danych GUS.
  2. ↑ NSP 2021: Ludność w miejscowościach statystycznych [online], Bank Danych Lokalnych GUS, 19 września 2022 [dostęp 2025-01-30].
  3. ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 14 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  4. 1 2 GUS. Wyszukiwarka TERYT
  5. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 3015
  6. ↑ Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  7. ↑ BIP gminy, sołectwa
  8. ↑ Rymut 1996 ↓, s. 91.
  9. ↑ Modzelewski 1981 ↓.
  10. 1 2 3 4 5 6 Adam Dylewski, Powiat pułtuski: przewodnik subiektywny, Tradycja Mazowsza, Warszawa: Mazowieckie Centrum Kultury i Sztuki : Agencja Wydawnicza "Egros", 2012, s. 54–55, ISBN 978-83-60623-99-2 [dostęp 2023-09-28].
  11. ↑ Wincenty Szydlik, Jerzy Puścian, Puszcza Biała. Strony rodzinne, Wyszków 2002, s. 104–105.
  12. ↑ Corona Regni Poloniae. Mapa w skali 1:250 000, Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk i Pracownia Geoinformacji Historycznej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego
  13. ↑ Tabella miast, wsi, osad Królestwa Polskiego z wyrażeniem ich położenia i ludności alfabetycznie ułożona w Biórze Kommissyi Rządowey Spraw Wewnętrznych i Policy, t. 1: A–L, Warszawa 1827, s. 12 [dostęp 2022-07-27].
  14. ↑ [W powiecie Pułtuskim], „Gazeta Polska” (153), 1861, s. 1.
  15. ↑ Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej opracowany na podstawie wyników Pierwszego Powszechnego Spisu Ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych, t. 1: M. st. Warszawa, województwo warszawskie, mbc.cyfrowemazowsze.pl, Warszawa 1925, s. 137 [dostęp 2024-08-16].
  16. ↑ Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej z oznaczeniem terytorjalnie im właściwych władz i urzędów oraz urządzeń komunikacyjnych, Przemyśl, Warszawa 1933, s. 69.
  17. ↑ Janusz Szczepański, Społeczeństwo powiatu pułtuskiego w raportach władz partyjnych i administracyjnych z lat 1945–1950, [w:] Kazimierz Krajewski, Tomasz Łabuszewski (red.), Mazowsze i Podlasie w ogniu 1944–1956, t. 2: Powiat Pułtusk w pierwszej dekadzie rządów komunistycznych. Materiały z sesji naukowej „Represje i opór przeciw rządom komunistycznym w powiecie Pułtusk po 1944 r.”, Warszawa 2008, ISBN 978-83-60464-98-4.
  18. ↑ Biuletyn Informacji Publicznej Gminy Obryte. Gmina Obryte. [dostęp 2011-09-23]. (pol.).
  19. ↑ Stowarzyszenie na Rzecz Rozwoju Gminy Obryte Obritensis. [dostęp 2011-10-18]. (pol.).
  20. ↑ Portal pultusk24.pl: Drzewa umierają stojąc... czasami krzywo. [dostęp 2017-11-02].

Bibliografia

  • Kazimierz Rymut: Nazwy miejscowe Polski, t. I A-B, hasło "Bartodzieje (2)". Kraków: Polska Akademia Nauk, Instytut Języka polskiego, 1996, s. 91. ISBN 83-85579-34-6.
  • Saturnin Sikorski: Wielka encyklopedya powszechna ilustrowana, t. VII, hasło "Bartodzieje". Warszawa: Nakład i druk Saturnina Sikorskiego, 1892, s. 18.
  • Karol Modzelewski: Encyklopedia historii gospodarczej Polski do 1945 roku, hasło "Bartodzieje". Warszawa: Wiedza Powszechna, 1981. ISBN 83-214-0185-6.

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.