Biegus białorzytny

Biegus białorzytny
	Calidris fuscicollis
	(Vieillot, 1819)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ptaki
Podgromada	Neornithes
Infragromada	ptaki neognatyczne
Rząd	siewkowe
Rodzina	bekasowate
Podrodzina	biegusy
Plemię	Calidrini
Rodzaj	Calidris
Gatunek	biegus białorzytny
Synonimy
	Tringa fuscicollis Vieillot, 1819; Actodromas fuscicollis (Vieillot, 1819); Ereunetes fuscicollis (Vieillot, 1819); Erolia fuscicollis (Vieillot, 1819); Pisobia fuscicollis (Vieillot, 1819);
	Tringa fuscicollis Vieillot, 1819; Actodromas fuscicollis (Vieillot, 1819); Ereunetes fuscicollis (Vieillot, 1819); Erolia fuscicollis (Vieillot, 1819); Pisobia fuscicollis (Vieillot, 1819);
	Kategoria zagrożenia (CKGZ)
	; narażony na wyginięcie
	Zasięg występowania
	; okres lęgowy przeloty zimowiska

Biegus białorzytny^[5], biegus Bonapartego (Calidris fuscicollis) – gatunek małego ptaka wędrownego z rodziny bekasowatych (Scolopacidae). Zamieszkuje północną część Ameryki Północnej, zimuje w południowo-wschodniej Ameryce Południowej. Nie wyróżnia się podgatunków^[2]^[6]. Mimo wciąż dużej populacji jest narażony na wyginięcie, gdyż jego liczebność gwałtownie spada.

Zasięg występowania

W sezonie lęgowym zamieszkuje północną Kanadę i północną Alaskę. Zimuje w południowo-wschodniej Ameryce Południowej (od południowo-wschodniej Brazylii na południe po Ziemię Ognistą) i na Falklandach^[2]. W małych ilościach, lecz regularnie pojawia się w Europie, na Azorach i Wyspach Kanaryjskich^[7]. W Polsce do 2018 stwierdzony tylko 6 razy – w latach 1998, 2012, 2014^[8] oraz 3 razy w 2018^[9].

Morfologia

Wygląd: Obie płcie ubarwione jednakowo. W szacie godowej wierzch ciała brązowoszary z ciemnymi plamkami, spód biały z ciemnobrązowym kreskowaniem na głowie i piersi. Biała brew, charakterystyczny biały kuper kontrastujący z ciemnym ogonem. W szacie spoczynkowej wierzch ciała popielatoszary z ciemnymi plamami, spód ciała biały, kreskowanie na piersi słabo zaznaczone. Kuper biały, ogon ciemny. Nogi i dziób ciemne.
Wymiary^[2]: długość ciała ok. 15–18 cm
rozpiętość skrzydeł 36–38 cm
masa ciała 28–66 g

Ekologia i zachowanie

Biotop: Tundra, poza okresem godowym mokradła, brzegi rzek i jezior.
Gniazdo: Na ziemi.
Jaja: W ciągu roku wyprowadza jeden lęg, składając w czerwcu–sierpniu 3 do 4 oliwkowych, brązowo nakrapianych jaj.
Wysiadywanie, pisklęta: Jaja wysiadywane są przez okres 20–22 dni przez samicę. Pisklęta usamodzielniają się po 16–17 dniach.
Pożywienie: Bezkręgowce uzupełnione pokarmem roślinnym.

Status i ochrona

Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) od 2024 roku uznaje biegusa białorzytnego za gatunek narażony (VU – Vulnerable); wcześniej był on klasyfikowany jako gatunek najmniejszej troski (LC – Least Concern). W 2024 szacowano liczebność światowej populacji lęgowej na 3 270 000 – 9 070 000 dorosłych osobników. Badania wykazały jednak, że liczebność tego ptaka gwałtownie spada – nawet o 40–49% w ciągu ostatnich trzech pokoleń (tj. około 13,5 roku). Nie są dokładnie znane przyczyny tych spadków, ale wśród najbardziej prawdopodobnych wymienia się budowę tam i gospodarkę wodną, w szczególności osuszanie terenów podmokłych, poszerzający się zasięg występowania lisa rudego, nadmierną liczebność gęsi – śnieżycy dużej i śnieżycy małej (co skutkuje degradacją siedlisk i zwiększonym zagęszczeniem drapieżników), zanieczyszczenie środowiska oraz zmiany klimatyczne. Na obszarach przelotowych i zimowiskach zagraża mu utrata i degradacja siedlisk, płoszenie przez ludzi, lokalnie prawdopodobnie polowania^[4].

Na terenie Polski objęty ochroną gatunkową ścisłą^[10].

Zobacz też

ptaki Polski

Przypisy

↑ Calidris fuscicollis, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
1 2 3 4 Van Gils, J., Wiersma, P. & Kirwan, G.M.: White-rumped Sandpiper (Calidris fuscicollis). [w:] del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (red.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. Lynx Edicions, Barcelona, 2020. [dostęp 2020-04-27].
1 2 3 4 D. Lepage: White-rumped Sandpiper Calidris fuscicollis. [w:] Avibase [on-line]. [dostęp 2023-02-17]. (ang.).
1 2 BirdLife International, Calidris fuscicollis, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2024, wersja 2024-2 [dostęp 2025-01-31] (ang.).
↑ Systematyka i nazwa polska za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Podrodzina: Arenariinae Stejneger, 1885 – biegusy (wersja: 2023-09-29). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2025-01-31].
↑ F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): IOC World Bird List (v13.1). [dostęp 2023-02-17]. (ang.).
↑ wynik wyszukiwania: Calidris fuscicollis. [w:] Tarsiger.com [on-line]. [dostęp 2021-11-23]. (ang.).
↑ Komisja Faunistyczna Sekcji Ornitologicznej Polskiego Towarzystwa Zoologicznego. Raport nr 31. Rzadkie ptaki obserwowane w Polsce w roku 2014. „Ornis Polonica”. 56, s. 99–136, 2015.
↑ Komisja Faunistyczna Sekcji Ornitologicznej Polskiego Towarzystwa Zoologicznego. Raport nr 35. Rzadkie ptaki obserwowane w Polsce w roku 2018. „Ornis Polonica”. 60, s. 125–160, 2019.
↑ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. z 2016 r. poz. 2183).

Linki zewnętrzne

Zdjęcia, nagrania głosów i krótkie filmy. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).
White-rumped Sandpiper. [w:] All About Birds [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).

[itis-1] Calidris fuscicollis, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).

[hbwa-2] 1 2 3 4 Van Gils, J., Wiersma, P. & Kirwan, G.M.: White-rumped Sandpiper (Calidris fuscicollis). [w:] del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (red.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. Lynx Edicions, Barcelona, 2020. [dostęp 2020-04-27].

[avibase-3] 1 2 3 4 D. Lepage: White-rumped Sandpiper Calidris fuscicollis. [w:] Avibase [on-line]. [dostęp 2023-02-17]. (ang.).

[iucn-4] 1 2 BirdLife International, Calidris fuscicollis, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2024, wersja 2024-2 [dostęp 2025-01-31] (ang.).

[mk-5] Systematyka i nazwa polska za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Podrodzina: Arenariinae Stejneger, 1885 – biegusy (wersja: 2023-09-29). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2025-01-31].

[ioc-6] F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): IOC World Bird List (v13.1). [dostęp 2023-02-17]. (ang.).

[tarsiger-7] wynik wyszukiwania: Calidris fuscicollis. [w:] Tarsiger.com [on-line]. [dostęp 2021-11-23]. (ang.).

[kf2014-8] Komisja Faunistyczna Sekcji Ornitologicznej Polskiego Towarzystwa Zoologicznego. Raport nr 31. Rzadkie ptaki obserwowane w Polsce w roku 2014. „Ornis Polonica”. 56, s. 99–136, 2015.

[kf2018-9] Komisja Faunistyczna Sekcji Ornitologicznej Polskiego Towarzystwa Zoologicznego. Raport nr 35. Rzadkie ptaki obserwowane w Polsce w roku 2018. „Ornis Polonica”. 60, s. 125–160, 2019.

[10] Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. z 2016 r. poz. 2183).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]