Budynek Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Żywcu

Od momentu założenia Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Żywcu 15 lipca 1883 jego członkowie prowadzili zbiórkę funduszy na budowę siedziby Towarzystwa, jak również czynili starania o pozyskanie stosownej działki. Pieniądze na powstanie obiektu były pozyskiwane ze składek członków, z biletów wstępu na organizowane przez nich wydarzenia oraz ze zbiórek publicznych. 2 marca 1885 przez walne zgromadzenie Towarzystwa zostało uchwalone wystosowanie wniosku do Rady Gminnej o wybudowanie dla niego sali. Przez kolejne kilka lat prośba ta polegała dyskusjom w radzie^[2].

Do budowy siedziby Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” przystąpiono w 1900 na terenie, gdzie do tej pory zlokalizowane były stodoły należące do mieszkańców Rudzy. Budowa obiektu została zakończona w 1902 roku^[1][4].

W 1904 doszło do regulacji drogi prowadzącej do budynku i dalej do Starego Żywca. Otrzymała ona wówczas nazwę ulicy Sokolskiej^[1].

W 1908 miały miejsce prace modernizacyjne związane z oświetleniem wewnątrz gmachu, z uwagi na niedogodności dla członków towarzystwa z powodu braku w budynku nowoczesnych lamp. Budynek uzyskał wówczas oświetlenie karbidowe. Po 1909 doszło także do remontu głównej sali oraz przebudowy sceny^[5].

W 1910 obiekt stał się również siedzibą powstałego wówczas Towarzystwa Sportowego „Koszarawa”^[3].

Podczas I wojny światowej w budynku „Sokoła” stacjonowały austriackie wojska. Mieściły się tu koszary oraz magazyny armii, co doprowadziło do uszkodzenia gmachu. Po zakończeniu wojny został on wyremontowany. Następnie doszło do jego rozbudowy, w wyniku której utworzona została kręgielnia i kolejna sala, garderoba damska, kuchnia i hala maszynowa. W jego sąsiedztwie powstało ponadto nowe boisko do siatkówki i koszykówki, korty tenisowe, bieżnia oraz skocznia lekkoatletyczna, jak również plac do prowadzenia ćwiczeń gimnastycznych. W pracach tych uczestniczyli częściowo sami członkowie Towarzystwa „Sokół”, jak choćby przy budowie fundamentów pod nowe części obiektu^[3].

W okresie międzywojennym w siedzibie Towarzystwa poza działalnością związaną ze sportem prowadzone były zabawy taneczne i wieczorki oraz wystawiano przedstawienia, a przychody z biletów wraz z dochodami ze sprzedaży podczas nich m.in. tytoniu, jak również z wynajmu kręgielni doprowadziły do korzystnej sytuacji finansowej instytucji. Dzięki temu możliwe było przeprowadzanie przez nią inwestycji w jej budynek^[3]. W 1928 dokonano kolejnego remontu gmachu. Została tu doprowadzona sieć elektroenergetyczna, kanalizacyjna i wodociągowa^[3].

11 września 1932 w budynku miało miejsce spotkanie z generałem Józefem Hallerem, odbywającym wizytę w Żywcu^[6]. W 1936 nastąpiło odświeżenie fasady zewnętrznej obiektu, a podczas tych prac dobudowany został także balkon^[3].

W 1939 bezpośrednio przed rozpoczęciem II wojny światowej został utworzony Batalion Obrony Narodowej „Żywiec”, którego żołnierzy skoszarowano m.in. na terenie gmachu „Sokoła”^[7].

W pierwszych dniach po nastaniu okupacji niemieckiej w budynku przez hitlerowców został urządzony magazyn zbiorczy towarów pochodzących z zajętych sklepów prowadzonych przez Żydów, a następnie produkty te zostały sprzedane miejscowej ludności przez władze miejskie po cenach przedwojennych^[8]. Później przez okupanta obiekt został przekształcony na przeznaczoną dla Niemców Halę Miejską („Stadthalle”), która stała się miejsce prowadzenia propagandowych imprez, akademii i uroczystości organizowanych m.in. przez nazistowską organizację „Kraft durch Freude”, nadzór nad którą sprawował Front Pracy funkcjonujący przy NSDAP^[3][9][10]. W sąsiedztwie gmachu zbudowany został również wówczas schron przeciwlotniczy^[3].

Po zakończeniu II wojny światowej w budynku funkcjonowanie rozpoczął Miejski Dom Kultury. W celu urządzenia sali kinowej doszło do zamurowania okien w dawnej sali gimnastycznej^[3]. W okresie 1956–1957 w obiekcie działalność prowadził również Teatr Ziemi Żywieckiej, który został jednak zlikwidowany z powodu problemów finansowych^[11].

Działający w budynku Miejski Dom Kultury został w późniejszym okresie przekształcony w Międzyszkolny Ośrodek Kultury i Sportu, a współcześnie funkcjonuje jako Miejskie Centrum Kultury w Żywcu^[3][12].